Herstel van een verlaten kunuku op Bonaire
Op Bonaire ligt bij Rincon 40 ha verlaten kunuku: voormalige kleine landbouwpercelen met droogtestenen muurtjes. Sinds de jaren zestig lopen er ongeveer 80 loslopende geiten en 20 ezels. Na elke regenbui snijdt een geul zich 1,5 m dieper in de leemhoudende bodem; sediment bereikt via een saliña het kustwater bij een snorkelplek. Het eilandbestuur wil het gebied herstellen met een budget van USD 250.000 en overweegt: (A) een raster van 8 km en verwijdering van de dieren; (B) 120 checkdams van lokaal gesteente plus herbeplanting met inheemse soorten (divi-divi, wayaka); (C) niets doen en het gebied laten 'rewilden'. De eigenaren van de geiten (12 families) verdienen naar schatting USD 60 per dier per jaar. Duiktoerisme bij de snorkelplek levert jaarlijks USD 400.000 op. Het eiland kampt met voedselimport: 90% van het voedsel komt van buiten.
1. Beschrijf de keten van processen waardoor overbegrazing hier uiteindelijk tot sediment op het rif leidt.
Read the worked answer
Van begrazing naar troebel water, in vier stappen.
Stap 1 - vegetatie verdwijnt. Geiten en ezels vreten de jonge scheuten en grassen weg, zodat de bodem tussen de planten kaal komt te liggen. De wortelmat verdwijnt, regendruppels slaan onbeschermd op de leem.
Stap 2 - de bodem neemt minder water op. Door vertrapping wordt de bovenlaag verdicht en neemt de infiltratie af. Regenwater stroomt af over het oppervlak in plaats van in de bodem te zakken. De putten en bronnen in de kunuku vullen zich daardoor minder, wat de begroeiing nog verder verzwakt; een zichzelf versterkend proces.
Stap 3 - van vlakke afspoeling naar geulen. Eerst wordt in dunne laagjes zand en leem afgevoerd (sheet erosion), daarna concentreert het water zich in kleine geultjes die zich insnijden tot de 1,5 m diepe geul. Elke nieuwe bui maakt de geulwand steiler en de afvoer sneller.
Stap 4 - sediment in zee. Via de saliña komt het fijne sediment in het kustwater. Daar verhoogt het de troebelheid, waardoor minder licht het koraal bereikt, en het slaat neer op het rif. Het sediment voert bovendien voedingsstoffen mee, wat algen laat groeien. Zo veroorzaakt een verandering op het land, via de hydrologie, schade in het mariene systeem.
2. Kies een combinatie van maatregelen en onderbouw met ecologische en sociaaleconomische criteria. Wat doe je met de 12 geitenfamilies?
Read the worked answer
Advies: B als basis, met een begrensde vorm van A, plus een inkomensalternatief.
Ecologisch criterium - eerst het water vertragen, dan pas planten. Checkdams in de geulkoppen en in de bovenloop remmen de stroomsnelheid en laten sediment bezinken; daarna krijgt herbeplanting een kans. Planten zonder de afvoer te remmen mislukt, omdat de volgende bui de grond onder de kiemplanten wegspoelt.
Ecologisch criterium - begrazing moet omlaag, niet per se naar nul. Nulbegrazing op een al kale bodem leidt niet automatisch tot herstel; de geul snijdt door zolang het water niet wordt geremd. Volledige verwijdering van 80 geiten en 20 ezels is duur (8 km raster kost al snel USD 100.000-120.000) en lost het sociale probleem niet op.
Sociaaleconomisch criterium. De 12 families verdienen samen maximaal 80 × USD 60 = USD 4.800 per jaar, maar die inkomsten zijn voor hen wel betekenisvol. Verwijderen zonder alternatief schuift het probleem door naar de volgende kunuku. Beter: een omrasterd kerngebied van 10 ha waar niet wordt begraasd, met de rest in rotatiebegrazing, en de families inschakelen als beheerder en als producent van geitenkaas of vlees voor de lokale markt. Dat verlaagt de import van 90% voedsel en geeft hun een hoger inkomen per dier dan USD 60.
Budget. Raster 3 km rond het kerngebied (ongeveer USD 45.000), 120 checkdams van lokaal gesteente (ongeveer USD 50.000), inheemse beplanting en twee jaar onderhoud (USD 40.000) laten ruimte binnen USD 250.000 voor monitoring van de troebelheid bij de snorkelplek. Die monitoring is essentieel: zonder meting is niet vast te stellen of de USD 400.000 toeristische waarde wordt beschermd.