VWO Aardrijkskunde Cariben key terms

Een manier van analyseren waarbij je een verschijnsel bekijkt als samenhangend geheel van onderdelen die elkaar via oorzaak-gevolgketens en terugkoppelingen beïnvloeden, in plaats van als losse feiten.

Het verschijnsel dat de uitkomst van een proces weer invloed uitoefent op datzelfde proces. Versterkende terugkoppeling jaagt een verandering aan, dempende terugkoppeling remt haar af en stabiliseert het systeem.

De drempelwaarde waarboven een systeem overschakelt naar een wezenlijk andere toestand, vaak plotseling en moeilijk omkeerbaar, bijvoorbeeld het afbreken van een ijskap of een rif.

Ontwikkeling die de behoeften van nu vervult zonder de mogelijkheden van toekomstige generaties om hun eigen behoeften te vervullen weg te nemen, op het snijvlak van economie, samenleving en milieu.

Het maximale aantal mensen of de maximale belasting dat een gebied of ecosysteem duurzaam kan verdragen zonder uitputting van hulpbronnen of blijvende schade aan het milieu.

De oppervlakte land en water die nodig is om de consumptie en afvalproductie van een persoon, bedrijf of land te ondersteunen, uitgedrukt in mondiale hectare en vergeleken met het beschikbare areaal.

De toenemende verwevenheid van economieën, culturen en samenlevingen wereldwijd door handel, kapitaalstromen, migratie en informatie- en communicatietechnologie, met winnaars en verliezers op verschillende schalen.

De ruimtelijke verdeling van economische activiteiten over landen, waarbij regio's zich specialiseren in bepaalde productiestappen of diensten op basis van kosten, kennis en grondstoffen, vaak binnen mondiale waardeketens.

De theorie dat de vaste buitenste schil van de aarde in beweging is en bestaat uit schollen die op de zachtere mantel drijven, waardoor gebergtevorming, aardbevingen en vulkanisme op plaatgrenzen ontstaan.

Het proces waarbij een oceanische plaat onder een andere, lichtere plaat schuift en in de mantel wegzinkt, wat diepe troggen, aardbevingen en vulkanische eilandbogen veroorzaakt.

Een grens waar twee platen uit elkaar bewegen, waardoor magma opstijgt en nieuwe korst ontstaat, zoals bij de Midden-Atlantische Rug en bij het uiteendrijven van continenten.

Een min of meer vast punt in de mantel waar heet materiaal opstijgt en door de bewegende plaat heen vulkanen vormt; de rij ontstane eilanden of bergen verraadt de richting en snelheid van de plaatbeweging.

Een boogvormige reeks vulkanische eilanden die ontstaat boven een subductiezone, vaak met een diepzeetrog aan de oceanische zijde en een jonger wordende rij vulkanen landinwaarts.

Het uiteenvallen of oplossen van gesteente ter plaatse door fysische processen zoals vorst en zoutkristallisatie, chemische processen zoals oplossing, of biologische invloeden, zonder dat het materiaal wordt verplaatst.

Het afvoeren en wegslijten van verweerd materiaal door stromend water, wind, ijs of golven, waardoor landschappen worden afgebroken en materiaal elders wordt afgezet.

Het neerslaan en ophopen van meegevoerd zand, slib of grind op een plek waar de transportkracht van water, wind of ijs afneemt, wat bijvoorbeeld delta's, stranden en kustvlakten vormt.

De vorm en ontwikkeling van de kustlijn onder invloed van golven, getijden, zeestromen, sedimentaanvoer en menselijke ingrepen, waarbij erosie en afzetting elkaar plaatselijk in evenwicht houden.

Een indeling van klimaten in hoofdgroepen A tot en met E op basis van maandelijkse temperatuur en neerslag, waarbij de tropische A-klimate n door hoge temperaturen en het ontbreken van een koele periode worden gekenmerkt.

De Intertropische Convergentiezone, een gordel rond de evenaar waar noordelijke en zuidelijke passaatwinden samenkomen, lucht stijgt en hevige convectieve regen valt; de zone verschuift met de seizoenen.

Een vrij constante wind die van de subtropische hogedrukgebieden naar de ITCZ waait en door de draaiing van de aarde op het noordelijk halfrond uit het noordoosten en op het zuidelijk halfrond uit het zuidoosten komt.

Een tropische cycloon met aanhoudende wind van ten minste 119 kilometer per uur, die boven warm zeewater van minstens ongeveer 26 graden Celsius ontstaat en bij aanlanding stormvloed, regen en windschade brengt.

Een onregelmatige periode van enkele jaren waarin het zeewater in de oostelijke Stille Oceaan sterker opwarmt dan normaal en de passaatwinden verzwakken, met wereldwijde gevolgen voor neerslag en visserij.

De extra opwarming doordat menselijke uitstoot van broeikasgassen zoals koolstofdioxide en methaan meer warmtestraling vasthoudt dan in de natuurlijke situatie, met stijging van temperatuur en zeespiegel.

Het bewust ordenen van ruimtegebruik, bebouwing, infrastructuur en voorzieningen in een stad, met instrumenten als bestemmingsplannen en structuurvisies om groei, leefbaarheid en veiligheid te sturen.

Het beleid dat bepaalt welke functies, zoals wonen, werken, landbouw of natuur, op welke plek mogen komen, en dat belangen afweegt bij schaarse ruimte en conflicterende claims.

Het proces waarbij een verarmde of vervallen wijk door opwaardering aantrekkelijk wordt voor kapitaalkrachtiger bewoners, waardoor huurprijzen en woningprijzen stijgen en oorspronkelijke bewoners worden verdrongen.

Een woonwijk die zonder formele toestemming en vaak zonder eigendomstitel is gebouwd, met beperkte voorzieningen en slechte bouwkwaliteit, bewoond door huishoudens met weinig inkomen.

Landbouw met veel arbeid, kapitaal of technologie per hectare om hoge opbrengsten per oppervlakte te halen, vaak met irrigatie, kunstmest en bestrijdingsmiddelen en met risico op bodemuitputting.

Het telen van één gewas op grote oppervlakten gedurende meerdere seizoenen, wat arbeid en machines efficiënt maakt maar de vatbaarheid voor plagen, ziekten en prijsschommelingen vergroot.

Het wegspoelen of wegwaaien van de vruchtbare bovenlaag van de bodem door water of wind, versterkt door ontbossing, hellingen en onbedekte akkers, met dalende landbouwopbrengsten tot gevolg.

De situatie waarin alle mensen op elk moment voldoende veilig en voedzaam voedsel kunnen krijgen dat past bij hun behoeften, bepaald door beschikbaarheid, bereikbaarheid, betaalbaarheid en gebruik.

Een door koraalpoliepen opgebouwde kalkstructuur in ondiep, helder en warm zeewater, die vissen en andere soorten huisvest en de kust beschermt tegen golven en stormvloed.

Het verlies van kleur van koraal doordat de symbiotische algen die in het weefsel leven bij langdurige hitte of stress vertrekken of sterven, waarna het koraal verzwakt en kan afsterven.

Een vegetatie van zouttolerante bomen en struiken langs tropische kusten in brak water, met luchtwortels en zaailingen die in slib groeien; belangrijk als kraamkamer voor vissen en als kustbescherming.

Het verschijnsel dat migranten sterke banden onderhouden met zowel het land van herkomst als het land van bestemming, via geldzendingen, familiebezoek, media en politieke betrokkenheid over de grens heen.

Het verplaatsen van mensen over een aanzienlijke afstand met de bedoeling zich voor langere tijd elders te vestigen, aangedreven door pushfactoren in het herkomstgebied en pullfactoren in het bestemmingsgebied.

Het ontstaan van nieuwe, gemengde culturele vormen doordat bevolkingsgroepen met verschillende herkomst langdurig samenleven, zichtbaar in taal, muziek, keuken en religieuze praktijken.

Een ruimtelijk afgescheiden gebied dat vooral is ingericht voor toeristen, met hotels en voorzieningen die weinig banden hebben met de lokale economie, waardoor de opbrengsten vaak grotendeels wegvloeien.

Een kaart die één of enkele verschijnselen toont, zoals bevolkingsdichtheid of neerslag, met behulp van vlakken, lijnen, stippen of symbolen, altijd voorzien van titel, legenda, schaal en noordpijl.

Een thematische kaart waarbij administratieve gebieden met kleurklassen of arceringen worden ingevuld op basis van een waarde per gebied, geschikt voor relatieve cijfers maar gevoelig voor vertekening door verschillen in gebiedsgrootte.

Het ruimtelijke niveau waarop je een verschijnsel bestudeert, bijvoorbeeld lokaal, regionaal, nationaal of mondiaal, waarbij patronen en verklaringen per niveau kunnen verschillen en met elkaar samenhangen.