Aarde: endogene en exogene processen en landschappen
Endogene processen komen van binnenuit de aarde (platentektoniek, vulkanisme, aardbevingen); exogene processen van buitenaf (verwering, erosie, transport, sedimentatie). Het examen vraagt vooral om te verklaren welk proces op welke plek dominant is en hoe het landschap daardoor gevormd is.
Plaattektonische setting
- De Caraïbische plaat schuift oostwaarts ten opzichte van de Noord-Amerikaanse plaat; bij de Puerto Rico-trog duikt oceanische lithosfeer onder de Caraïbische plaat.
- De Kleine Antillen vormen een vulkanische boog boven die subductiezone: Soufrière Hills (Montserrat), La Soufrière (Saint Vincent), Kick em Jenny (onderzees).
- Transforme breuken: Enriquillo-Plantain Garden (Haïti 2010) en Septentrional.
- De ABC-eilanden liggen op de plaatrand zonder actief vulkanisme en bestaan vooral uit opgeheven koraalkalksteen.
Exogene processen
- Chemische verwering van kalksteen, mariene erosie (kliffen, brandingsnissen), zoutverwering in de kustzone.
- Op Curaçao en Bonaire: koraalterrassen, zoutpannen (salinas), grotten en karst.
Uitgewerkt voorbeeld
Vraag: verklaar waarom Bonaire terrassen heeft maar geen vulkanen. Redenering: (1) Bonaire ligt niet boven een subductiezone, dus er is geen magma; (2) het gesteente is rifkalksteen; (3) door tektonische opheffing en zeespiegelverandering liggen oude riffen nu boven water als terrassen; (4) verwering en mariene erosie hebben ze daarna bijgeschaafd. Noem dus setting, gesteente, opheffing en erosie in die volgorde.
Valkuilen
- Alle Caribische eilanden als vulkanisch behandelen.
- Verwering en erosie door elkaar halen: verwering breekt gesteente, erosie transporteert het.
- Vergeten dat kalksteen ook in tropische zeeën karst vormt.