VWO Algemene natuurwetenschappen study materials

VWO Algemene natuurwetenschappen practice questions

One question at a time. Build your VWO Algemene natuurwetenschappen understanding.

First 50 of 200 questions. Each one lists the choices, the correct answer, and an explanation. The checker at the top of this page saves progress in this browser when it is available.

Continue in the practice tool above to load more questions, 50 at a time.

Question 1Algemene natuurwetenschappen (ANW)

Een laborant verwarmt een vloeistof en zet de metingen uit in een grafiek met de temperatuur tegen de tijd. Tijdens het koken blijft de temperatuur geruime tijd constant. Welke verklaring past het beste bij dit constante temperatuurverloop?

De temperatuur van een kokende vloeistof stijgt altijd langzaam door de toenemende dampdruk.
De vloeistof verliest precies evenveel warmte als zij opneemt, zodat de temperatuur gelijk blijft.
De toegevoerde warmte wordt gebruikt om de vloeistof om te zetten in gas, niet om de temperatuur te verhogen. Correct answer.
De warmtetoevoer stopt zodra de vloeistof kookt, waardoor de temperatuur niet meer stijgt.

Explanation

Bij een faseovergang zoals verdampen wordt de toegevoerde energie gebruikt om de bindingen tussen moleculen te verbreken. Daardoor verandert de gemiddelde bewegingsenergie van de moleculen niet en blijft de temperatuur constant. Dit geldt zolang de vloeistof nog niet volledig verdampt is.

Question 2Algemene natuurwetenschappen (ANW)

In een nieuwsbericht staat dat een nieuwe vaccinatiecampagne de 'kudde-immuniteit' verhoogt. Wat wordt met dit begrip in de epidemiologie bedoeld?

De snelheid waarmee een ziekteverwekker van persoon op persoon wordt overgedragen.
De mate waarin een vaccin bij een individu antistoffen aanmaakt tegen een ziekteverwekker.
Het percentage gevaccineerden dat nodig is om verspreiding van een ziekte in de populatie te remmen. Correct answer.
De weerstand die één persoon opbouwt nadat hij de ziekte zelf heeft doorgemaakt.

Explanation

Kudde-immuniteit beschrijft het niveau van immuniteit in een populatie waarbij de kans op overdracht zo klein wordt dat de ziekte zich niet blijft verspreiden. Daardoor worden ook niet-gevaccineerden indirect beschermd. Het gaat dus om een populatie-effect, niet om de weerstand van één individu.

Question 3Algemene natuurwetenschappen (ANW)

Een leerling wil met een model berekenen hoeveel energie nodig is om 500 g water 20 °C in temperatuur te laten stijgen. Welke grootheid moet hij naast de massa en de temperatuurstijging nog opzoeken?

De soortelijke warmte van water Correct answer.
De verdampingswarmte van water
De dichtheid van water bij 20 °C
De warmtegeleidingscoëfficiënt van water

Explanation

Voor het opwarmen zonder faseovergang geldt Q = m · c · ΔT, waarbij c de soortelijke warmte is. Deze stofeigenschap geeft aan hoeveel energie nodig is om één kilogram van de stof één kelvin te verwarmen. De andere grootheden spelen bij deze berekening geen rol.

Question 4Algemene natuurwetenschappen (ANW)

Bij een erfelijke aandoening hebben ouders zonder verschijnselen toch een kind met de ziekte. De ziekte wordt veroorzaakt door één gen. Welke erfgang past het beste bij deze situatie?

Autosomaal dominant, omdat de ziekte bij de ouders toch zichtbaar zou zijn.
Mitochondriaal, omdat de ziekte alleen via de moeder wordt doorgegeven.
X-chromosomaal dominant, omdat dochters de ziekte altijd krijgen.
Autosomaal recessief, omdat beide ouders drager kunnen zijn zonder zelf ziek te worden. Correct answer.

Explanation

Bij een autosomaal recessieve aandoening hebben beide ouders één ziektemutatie en één gezond allel. Zij zijn drager maar niet ziek, terwijl een kind dat van beide ouders het ziektallel erft wel ziek wordt. Dit verklaart dat de ziekte kan overslaan in een generatie.

Question 5Algemene natuurwetenschappen (ANW)

In een artikel wordt gesproken over de 'wetenschappelijke methode'. Wat kenmerkt een natuurwetenschappelijke bewering het sterkst?

Zij is zo geformuleerd dat zij niet te weerleggen valt.
Zij is in principe te toetsen aan waarnemingen of metingen. Correct answer.
Zij is gebaseerd op de mening van een gezaghebbende onderzoeker.
Zij wordt door een meerderheid van deskundigen aanvaard.

Explanation

Natuurwetenschappelijke uitspraken zijn empirisch: ze moeten met waarnemingen of experimenten te toetsen zijn. Een bewering die niet te toetsen of te weerleggen is, valt buiten het bereik van de natuurwetenschap. Autoriteit of consensus is op zichzelf geen bewijs.

Question 6Algemene natuurwetenschappen (ANW)

Een fabriek loost warm koelwater in een rivier. Het water in de rivier stroomt langzaam. Welk gevolg is het meest direct te verwachten?

De rivier gaat sneller stromen doordat het warme water lichter is.
Het zuurstofgehalte van het rivierwater daalt, waardoor vissen in de problemen komen. Correct answer.
Het water in de rivier wordt troebeler doordat er meer zout ontstaat.
De zuurgraad van het rivierwater stijgt sterk, waardoor het water giftig wordt.

Explanation

Warm water lost minder zuurstof op dan koud water, en bij een langzame stroming wordt zuurstof ook minder snel aangevuld. Daardoor daalt het zuurstofgehalte en kunnen vissen en andere waterorganismen in de problemen komen. Dit verschijnsel heet thermische verontreiniging.

Question 7Algemene natuurwetenschappen (ANW)

Een leerling ziet in een folder de bewering dat een bepaald voedingssupplement 'de cellen beschermt tegen vrije radicalen'. Wat is een vrije radicaal in de scheikunde?

Een molecuul dat geen atomen bevat en alleen uit energie bestaat.
Een ion dat altijd positief geladen is en in water oplost.
Een atoom of molecuul met een ongepaard elektron en daardoor zeer reactief. Correct answer.
Een eiwit dat in de celkern het erfelijk materiaal afleest.

Explanation

Een vrije radicaal is een deeltje met een ongepaard elektron, wat het deeltje instabiel en zeer reactief maakt. Zulke deeltjes kunnen schade aanrichten aan moleculen in de cel. Antioxidanten kunnen met hen reageren en zo schade beperken.

Question 8Algemene natuurwetenschappen (ANW)

Een leerling berekent de gemiddelde snelheid van een auto die 150 km aflegt in 2,0 uur. Welke waarde vindt zij?

0,013 km/h
150 km/h
75 km/h Correct answer.
300 km/h

Explanation

De gemiddelde snelheid volgt uit v = s / t, dus 150 km gedeeld door 2,0 uur. Dat levert 75 km per uur op. Het gaat hier om een gemiddelde over de hele rit, niet om de snelheid op een bepaald moment.

Question 9Algemene natuurwetenschappen (ANW)

Bij een experiment met een slinger wil een leerling de slingertijd nauwkeuriger bepalen. Welke aanpak verbetert de nauwkeurigheid het meest?

De tijd van tien slingeringen meten en door tien delen. Correct answer.
De slingerlengte halveren zodat de slingertijd kleiner wordt.
De slinger een grotere beginsnelheid geven zodat hij sneller slingert.
De massa van het slingergewicht verdubbelen.

Explanation

Door tien slingeringen te meten en te delen door tien, wordt de reactietijd bij het starten en stoppen over meer slingeringen verdeeld. Daardoor wordt de fout per slingering kleiner en de meting nauwkeuriger. De andere ingrepen veranderen het systeem maar niet de meetfout.

Question 10Algemene natuurwetenschappen (ANW)

Een medicijn wordt getest in een dubbelblind onderzoek met een placebogroep. Waarom is de placebogroep hierbij noodzakelijk?

Om de dosering van het medicijn vast te stellen.
Om het effect van het medicijn te scheiden van het effect van verwachting en ziekteverloop. Correct answer.
Om te controleren of de proefpersonen het medicijn verdragen.
Om de kosten van het onderzoek te verlagen.

Explanation

De placebogroep krijgt een middel zonder werkzame stof en dient als vergelijkingspunt. Zo kan de onderzoeker het werkelijke effect van het medicijn onderscheiden van effecten door verwachting, aandacht of natuurlijk herstel. Zonder deze vergelijking is een gevonden verbetering niet goed toe te schrijven aan het medicijn.

Question 11Algemene natuurwetenschappen (ANW)

Een leerling ziet dat een bladgroenkorrel bij belichting zuurstof afgeeft. Welk proces vindt in de bladgroenkorrel plaats?

Osmose, waarbij water door een halfdoorlatend membraan stroomt.
Verbranding van glucose met zuurstof uit de lucht.
Fotosynthese, waarbij lichtenergie wordt vastgelegd in glucose. Correct answer.
Dissimilatie, waarbij glucose wordt afgebroken tot koolstofdioxide.

Explanation

In bladgroenkorrels wordt bij fotosynthese lichtenergie gebruikt om koolstofdioxide en water om te zetten in glucose. Zuurstof komt daarbij vrij als afvalproduct. Dit is precies wat de leerling bij belichting waarneemt.

Question 12Algemene natuurwetenschappen (ANW)

In een elektrische schakeling staan twee weerstanden van 6 Ω parallel geschikt op een bron van 12 V. Hoe groot is de stroom die de bron levert?

2 A
1 A
0,5 A
4 A Correct answer.

Explanation

Bij parallelschakeling staat over elke weerstand de volle 12 V, dus elke weerstand trekt 12 / 6 = 2 A. De bron levert de som van beide stromen, dus 2 + 2 = 4 A. De vervangingsweerstand is 3 Ω en 12 / 3 = 4 A bevestigt dit.

Question 13Algemene natuurwetenschappen (ANW)

Een leerling leest dat de ozonlaag in de stratosfeer ultraviolette straling tegenhoudt. Welke bewering over de ozonlaag is juist?

De ozonlaag absorbeert vooral het schadelijke UV-B en UV-C en beschermt daarmee het leven op aarde. Correct answer.
De ozonlaag houdt alle ultraviolette straling volledig tegen.
De ozonlaag wordt gevormd door koolstofdioxide uit de verbranding van fossiele brandstoffen.
De ozonlaag bevindt zich het dichtst bij het aardoppervlak en beïnvloedt het weer.

Explanation

De ozonlaag in de stratosfeer absorbeert een groot deel van de ultraviolette straling, met name het schadelijke UV-B en UV-C. Zo beschermt zij organismen tegen schade aan DNA en weefsels. Niet alle UV-straling wordt echter tegengehouden.

Question 14Algemene natuurwetenschappen (ANW)

Bij een bevolking van een eiland neemt de genetische variatie binnen een soort af doordat een kleine groep individuen een nieuw gebied koloniseert. Hoe heet dit verschijnsel?

Genetische drift in een grote populatie
Het flessenhalseffect Correct answer.
Natuurlijke selectie
Mutatie

Explanation

Wanneer een kleine groep een nieuwe populatie sticht, is de genetische samenstelling daarvan een toevallige selectie uit de oorspronkelijke populatie. Daardoor kan de variatie afnemen; dit heet het flessenhalseffect of stichtere effect. Het is een vorm van genetische drift, niet van selectie op eigenschappen.

Question 15Algemene natuurwetenschappen (ANW)

Een leerling meet de pH van vier monsters en vindt: zeepwater pH 10, maagsap pH 2, regenwater pH 6 en ammonia pH 11. Welk monster is het meest basisch?

Ammonia Correct answer.
Zeepwater
Regenwater
Maagsap

Explanation

De pH-schaal loopt van zuur (laag) naar basisch (hoog). Hoe hoger de pH, hoe basischer de oplossing; ammonia met pH 11 heeft de hoogste waarde van de vier. Zeepwater met pH 10 is ook basisch, maar minder sterk dan ammonia.

Question 16Algemene natuurwetenschappen (ANW)

In een krant staat dat de mens verantwoordelijk is voor de huidige klimaatverandering. Welk bewijs ondersteunt deze bewering het sterkst?

De concentratie koolstofdioxide in de atmosfeer stijgt samen met de verbranding van fossiele brandstoffen. Correct answer.
Mensen hebben de laatste eeuw meer auto's gekocht.
Er komen vaker hittegolven voor in Europa.
De gemiddelde temperatuur op aarde is de laatste decennia gestegen.

Explanation

Om een oorzakelijk verband te onderbouwen is het nodig de menselijke bijdrage aan het broeikaseffect aan te tonen. De stijging van koolstofdioxide door verbranding van fossiele brandstoffen, samen met de bekende werking van CO2 als broeikasgas, vormt daarvoor het sterkste bewijs. De andere gegevens zijn gevolgen of zwakke aanwijzingen.

Question 17Algemene natuurwetenschappen (ANW)

Een leerling onderzoekt of de valtijd van een knikker afhangt van de massa. Hij laat knikkers van verschillende massa van dezelfde hoogte vallen en meet de valtijd. Wat is de onafhankelijke variabele in dit onderzoek?

De valtijd
De soort knikker
De massa van de knikker Correct answer.
De valhoogte

Explanation

De onafhankelijke variabele is de grootheid die de onderzoeker bewust varieert, hier de massa van de knikker. De valtijd is de afhankelijke variabele die hij meet. De valhoogte moet juist constant worden gehouden om een zuivere vergelijking te maken.

Question 18Algemene natuurwetenschappen (ANW)

Bij de verbranding van aardgas ontstaat water en koolstofdioxide. Welke uitspraak over deze reactie is juist?

Aardgas is een element dat met zuurstof reageert tot een verbinding.
Bij de verbranding worden de atomen van de reagerende stoffen anders gerangschikt tot nieuwe moleculen. Correct answer.
Koolstofdioxide is een brandbaar gas dat de verbranding in stand houdt.
De massa van de reactieproducten is groter dan die van de reagerende stoffen.

Explanation

Bij een chemische reactie worden de atomen van de beginstoffen op een andere manier aan elkaar gekoppeld tot reactieproducten. Er verdwijnen of ontstaan geen atomen, dus de totale massa blijft gelijk. Aardgas is bovendien een mengsel van koolwaterstoffen, geen element.

Question 19Algemene natuurwetenschappen (ANW)

Een arts meet bij een patiënt een hoge bloeddruk. Welke functie van bloedvaten speelt een rol bij het regelen van de bloeddruk?

Lymfevaten pompen bloed rond en bepalen zo de druk.
Slagaders voeren bloed onder druk van het hart naar de organen. Correct answer.
Aders hebben dikke gespierde wanden die de druk opbouwen.
Haarvaten vervoeren bloed met hoge snelheid terug naar het hart.

Explanation

Slagaders voeren bloed onder de druk die het hart opbouwt van het hart naar de weefsels. Hun elastische, gespierde wanden helpen de druk op te vangen en te regelen. Aders voeren bloed juist onder lage druk terug naar het hart.

Question 20Algemene natuurwetenschappen (ANW)

Een leerling bekijkt een grafiek van de wereldbevolking die exponentieel lijkt te groeien. Wat kenmerkt exponentiële groei?

De bevolking neemt eerst toe en daarna even snel af.
De bevolking groeit tot een vaste maximale waarde en blijft daar.
De bevolking neemt elk jaar met een vast aantal personen toe.
De bevolking groeit met een percentage dat per tijdseenheid ongeveer constant blijft. Correct answer.

Explanation

Bij exponentiële groei is de relatieve toename per tijdseenheid constant, waardoor de absolute toename steeds groter wordt. In een grafiek levert dat een steeds steiler stijgende kromme op. Een vaste toename per jaar geeft juist een lineair verloop.

Question 21Algemene natuurwetenschappen (ANW)

Bij een kerncentrale wordt uranium-235 gebruikt. Wat gebeurt er bij kernsplijting in de reactor?

Een atoomkern zendt een elektron uit en verandert daarbij van element.
Een zware kern vangt een neutron in en splitst in lichtere kernen, waarbij energie vrijkomt. Correct answer.
Twee lichte kernen versmelten tot een zwaardere kern.
Waterstof wordt omgezet in helium met behulp van zonlicht.

Explanation

Bij kernsplijting absorbeert een uraniumkern een neutron en valt uiteen in lichtere kernen, waarbij onder meer nieuwe neutronen en veel energie vrijkomen. Die neutronen kunnen weer nieuwe splijtingen veroorzaken, waardoor een kettingreactie kan optreden. Dit is het principe van een kernreactor.

Question 22Algemene natuurwetenschappen (ANW)

Een leerling leest dat bij inspanning de ademhaling versnelt. Welke verklaring past het beste bij dit verschijnsel?

De spieren verbruiken minder zuurstof en vragen daarom om meer ademlucht.
De cellen hebben meer zuurstof nodig en produceren meer koolstofdioxide, wat de ademhaling prikkelt. Correct answer.
De longen nemen bij inspanning meer zuurstof op omdat de longblaasjes groter worden.
Het hart klopt langzamer zodat het bloed meer tijd heeft om zuurstof op te nemen.

Explanation

Bij inspanning verbruiken spiercellen meer zuurstof en produceren zij meer koolstofdioxide. Een stijging van het koolstofdioxidegehalte in het bloed prikkelt het ademcentrum, waardoor de ademhaling sneller en dieper wordt. Zo wordt de zuurstofaanvoer vergroot en het overschot aan koolstofdioxide afgevoerd.

Question 23Algemene natuurwetenschappen (ANW)

In een experiment wordt de weerstand van een draad gemeten bij verschillende lengtes, terwijl dikte en materiaal gelijk blijven. De weerstand blijkt recht evenredig met de lengte. Wat volgt hieruit?

Verdubbeling van de lengte halveert de weerstand.
Verdubbeling van de lengte verdubbelt de weerstand, mits de dikte gelijk blijft. Correct answer.
De weerstand hangt niet af van de lengte maar alleen van het materiaal.
De weerstand neemt toe met het kwadraat van de lengte.

Explanation

Recht evenredig betekent dat de weerstand en de lengte in dezelfde verhouding veranderen. Wordt de lengte twee keer zo groot, dan wordt ook de weerstand twee keer zo groot, zolang dikte en materiaal gelijk blijven. De formule R = ρ · l / A bevestigt dit verband.

Question 24Algemene natuurwetenschappen (ANW)

Een populatie konijnen in een afgesloten gebied groeit eerst snel, maar vlakt daarna af op een vrijwel constant aantal. Welke verklaring is hiervoor het meest waarschijnlijk?

De draagkracht van het gebied is bereikt, waardoor voedsel en ruimte beperkend worden. Correct answer.
De konijnen zijn resistent geworden tegen alle ziekten in het gebied.
De konijnen stoppen met voortplanten omdat zij geen prikkels meer ontvangen.
De roofdieren in het gebied zijn volledig verdwenen.

Explanation

Bij een afvlakkende groei nadert de populatie de draagkracht van het ecosysteem. Op dat punt worden factoren zoals voedsel, ruimte en nestgelegenheid beperkend, waardoor sterfte en geboorte in evenwicht komen. Dit levert een logistische groeikromme op.

Question 25Algemene natuurwetenschappen (ANW)

Een leerling wil de betrouwbaarheid van een meting vergroten. Zij herhaalt de meting tien keer en berekent het gemiddelde. Een tweede leerling zegt dat het gemiddelde daarmee gegarandeerd de werkelijke waarde is. Welke uitspraak is juist?

Herhaling verwijdert zowel toevallige als systematische fouten volledig.
Het gemiddelde van meer metingen is altijd exact gelijk aan de werkelijke waarde.
Herhaling verkleint de invloed van toevallige fouten, maar systematische fouten blijven aanwezig. Correct answer.
De betrouwbaarheid hangt alleen af van de nauwkeurigheid van het meetinstrument.

Explanation

Door vaker te meten worden toevallige fouten, die in beide richtingen optreden, gemiddeld kleiner. Een systematische fout, bijvoorbeeld een verkeerd geijkte meter, verschuift alle metingen in dezelfde richting en verdwijnt niet door herhaling. Het gemiddelde wordt dus betrouwbaarder, maar niet gegarandeerd exact.

Question 26Algemene natuurwetenschappen (ANW)

Een leerling ziet op een pak melk de vermelding 'houdbaar tot' en op een pak appelsap 'ten minste houdbaar tot'. Wat is het verschil in betekenis van deze twee aanduidingen?

Na 'houdbaar tot' is het product na die datum mogelijk niet meer veilig, na 'ten minste houdbaar tot' kan de kwaliteit na die datum iets afnemen maar blijft het veilig Correct answer.
Na 'houdbaar tot' mag het product niet meer verkocht worden, na 'ten minste houdbaar tot' mag dat wel tot de datum is verstreken
'Ten minste houdbaar tot' geldt alleen voor gekoelde producten en 'houdbaar tot' alleen voor producten buiten de koelkast
Beide aanduidingen betekenen hetzelfde en verschillen alleen per fabrikant in woordkeuze

Explanation

De term 'te gebruiken tot' of 'houdbaar tot' hoort bij zeer bederfelijke producten: na die datum kan het product een gezondheidsrisico vormen. 'Ten minste houdbaar tot' geeft aan dat de kwaliteit gegarandeerd is tot die datum, maar dat het product daarna vaak nog veilig is. De fabrikant kiest de term op basis van de bederfelijkheid van het product.

Question 27Algemene natuurwetenschappen (ANW)

Bij een ongeluk komt een slachtoffer in aanraking met een stof die op de verpakking het gevarensymbool voor 'bijtend' draagt. Welke eerste maatregel past het beste bij dit symbool?

De stof laten opdrogen en pas daarna de huid verzorgen
De stof afdekken met een doek zodat er geen zuurstof bij komt
De stof met een zuur neutraliseren en daarna afspoelen
De stof met veel water wegspoelen en beschermende handschoenen gebruiken Correct answer.

Explanation

Het symbool voor bijtende stoffen waarschuwt dat de stof huid, ogen en slijmvliezen kan beschadigen. Bij contact is overvloedig spoelen met water de standaardmaatregel, en hulpverleners beschermen zichzelf met handschoenen om niet ook gewond te raken. Neutraliseren met een andere stof kan warmte of extra schade veroorzaken.

Question 28Algemene natuurwetenschappen (ANW)

Een leerling ziet dat een ijsblokje in een glas water drijft en langzaam kleiner wordt zonder dat het water kookt. Welke processen spelen hierbij de hoofdrol?

Verdampen van het ijs en afstaan van warmte aan het water
Sublimeren van het ijs en omzetten van warmte in licht
Condenseren van waterdamp op het ijs en vrijkomen van warmte
Smelten van het ijs en opnemen van warmte uit het omringende water Correct answer.

Explanation

IJs smelt bij temperaturen boven het smeltpunt doordat het warmte opneemt uit het omringende water. Die warmte komt uit het water, waardoor het water iets afkoelt. Smelten is een faseovergang waarbij de temperatuur van het ijs-watermengsel rond 0 °C blijft.

Question 29Algemene natuurwetenschappen (ANW)

Een leerling weegt een voorwerp met een veerunster en ziet dat de veer uitrekt. Welke grootheid leest de leerling op de schaal van de veerunster af?

De dichtheid van het voorwerp in kilogram per kubieke meter
De versnelling van het voorwerp in meter per seconde kwadraat
De zwaartekracht op het voorwerp in newton Correct answer.
De massa van het voorwerp in kilogram

Explanation

Een veerunster meet de kracht die aan de veer trekt, dus de zwaartekracht op het voorwerp. Die kracht wordt uitgedrukt in newton. De massa in kilogram volgt pas door de kracht te delen door de valversnelling.

Question 30Algemene natuurwetenschappen (ANW)

In een voedselketen eten konijnen gras en worden konijnen gegeten door vossen. Welke beschrijving van de energiestroom in deze keten is juist?

Bij elke stap gaat een groot deel van de energie verloren als warmte, zodat de vos minder energie krijgt dan het gras bevatte Correct answer.
De vos maakt zelf energie aan, waardoor de hoeveelheid energie in de keten toeneemt
Bij elke stap blijft alle energie behouden, zodat de vos evenveel energie krijgt als het gras bevatte
De energie stroomt van de vos terug naar het gras, zodat de keten rondloopt

Explanation

Bij elke overdracht in een voedselketen gaat een deel van de energie verloren, vooral als warmte bij verbranding in de cellen. Daardoor bevat een roofdier op een hoger niveau veel minder bruikbare energie dan de producent. Een voedselketen is daarom in de praktijk kort.

Question 31Algemene natuurwetenschappen (ANW)

Een leerling ziet in een tabel dat de gemiddelde temperatuur op aarde stijgt en dat de concentratie koolstofdioxide in de atmosfeer tegelijk stijgt. Welke conclusie is op basis van deze gegevens het beste te trekken?

De temperatuurstijging veroorzaakt de stijging van koolstofdioxide, dus het verband loopt omgekeerd
Er is geen verband, want twee stijgende grafieken kunnen altijd toevallig samenvallen
Er is een samenhang tussen beide stijgingen, maar oorzaak en gevolg moeten met meer gegevens worden onderbouwd Correct answer.
De stijging van koolstofdioxide is de enige oorzaak van de temperatuurstijging

Explanation

Twee grootheden die tegelijk stijgen vertonen een correlatie, maar correlatie bewijst nog geen oorzaak. Met extra metingen, bijvoorbeeld over andere perioden en met modellen, kan worden onderbouwd of koolstofdioxide de temperatuur beïnvloedt. De gegevens alleen laten die conclusie nog niet toe.

Question 32Algemene natuurwetenschappen (ANW)

Een leerling bekijkt met een microscoop een preparaat en draait aan de scherpstelknop. Wat gebeurt er met het beeld dat zij ziet?

Het beeld wordt gekleurder doordat de lens het licht splitst
Het beeld wordt groter doordat de vergroting toeneemt
Het beeld wordt scherper doordat de afstand tussen objectief en preparaat verandert Correct answer.
Het beeld wordt helderder doordat er meer licht op het preparaat valt

Explanation

Met de scherpstelknop verschuift het objectief ten opzichte van het preparaat, waardoor het preparaat in het brandvlak komt. Daardoor wordt het beeld scherp. De vergroting en de belichting veranderen daar niet door.

Question 33Algemene natuurwetenschappen (ANW)

Een fabriek gebruikt een apparaat dat warmte onttrekt aan koud kraanwater en die warmte afgeeft aan een warme ruimte. Welke bewering over dit apparaat is juist?

Het apparaat heeft energie nodig om warmte van een koude naar een warme plaats te verplaatsen Correct answer.
Het apparaat kan zonder toevoer van energie werken, omdat warmte vanzelf naar een warmere ruimte stroomt
Het apparaat werkt alleen als het kraanwater warmer is dan de ruimte
Het apparaat maakt warmte aan en verdwijnt daarbij volledig uit de energievoorraad

Explanation

Warmte stroomt van nature van warm naar koud. Om warmte van een koude naar een warme plaats te verplaatsen is arbeid of elektrische energie nodig, zoals bij een warmtepomp. De energie verdwijnt daarbij niet, maar wordt verplaatst en omgezet.

Question 34Algemene natuurwetenschappen (ANW)

Een leerling onderzoekt de invloed van lichtintensiteit op de fotosynthese van waterplantjes. Zij telt de zuurstofbelletjes per minuut bij verschillende afstanden tot een lamp. Welke grootheid is hier de onafhankelijke variabele?

De temperatuur van het water
Het aantal zuurstofbelletjes per minuut
De afstand tussen de lamp en het plantje Correct answer.
De soort waterplant die zij gebruikt

Explanation

De onafhankelijke variabele is de grootheid die de leerling zelf instelt: hier de afstand tot de lamp, waarmee zij de lichtintensiteit varieert. Het aantal belletjes per minuut is de afhankelijke variabele die zij meet. De temperatuur en de plantensoort moeten constant worden gehouden.

Question 35Algemene natuurwetenschappen (ANW)

Een leerling lost 10 gram suiker op in 90 gram water. Zij roert tot alles is opgelost. Welke uitspraak over de massa van de oplossing is juist?

De massa van de oplossing is meer dan 100 gram, omdat de suiker water opneemt
De massa van de oplossing is 90 gram, omdat de suiker in het water verdwijnt
De massa van de oplossing is minder dan 100 gram, omdat er warmte vrijkomt bij het oplossen
De massa van de oplossing is 100 gram, omdat de massa van de stoffen behouden blijft Correct answer.

Explanation

Bij het oplossen blijven de suikermoleculen in het water aanwezig; ze zijn alleen verdeeld tussen de watermoleculen. De totale massa blijft daarom behouden: 10 gram plus 90 gram is 100 gram. Het vrijkomen van warmte verandert de massa niet.

Question 36Algemene natuurwetenschappen (ANW)

Een leerling ziet in een krant dat de zeespiegel stijgt. Zij wil weten of het smelten van landijs of het smelten van zee-ijs de grootste bijdrage levert. Welke redenering is juist?

Vooral het smelten van landijs draagt bij, omdat het gesmolten water van het land naar de zee stroomt Correct answer.
Vooral het smelten van zee-ijs draagt bij, omdat dat ijs al in de zee ligt en dus direct het niveau verhoogt
Beide dragen evenveel bij, omdat ijs in beide gevallen in water verandert
Geen van beide draagt bij, omdat het volume van water bij smelten altijd gelijk blijft aan dat van ijs

Explanation

Zee-ijs drijft al in de zee en neemt daarbij het volume in van het water dat het verplaatst. Als dat ijs smelt, verandert de zeespiegel daardoor vrijwel niet. Landijs ligt op het land; het smeltwater stroomt naar de zee en verhoogt daardoor het zeeniveau.

Question 37Algemene natuurwetenschappen (ANW)

Een leerling meet de weerstand van een metaaldraad bij verschillende temperaturen. Zij ziet dat de weerstand toeneemt als de draad warmer wordt. Welke verklaring past hierbij?

De draad wordt langer en dunner, waardoor de stroom altijd toeneemt
De spanning over de draad neemt toe, waardoor de weerstand groter wordt
De elektronen in het metaal bewegen langzamer bij hogere temperatuur, waardoor de stroom afneemt
De atomen in het metaal trillen heviger, waardoor de elektronen vaker worden belemmerd in hun beweging Correct answer.

Explanation

In een metaal worden de ladingsdragers gehinderd door de roosteratomen. Bij hogere temperatuur trillen die atomen heviger, zodat de botsingen met de elektronen toenemen en de weerstand stijgt. Dit is de reden dat de weerstand van metalen een temperatuurcoëfficiënt heeft.

Question 38Algemene natuurwetenschappen (ANW)

Een leerling leest dat bacteriën resistent kunnen worden tegen een antibioticum. Welk proces verklaart dat het aandeel resistente bacteriën in een populatie toeneemt na veelvuldig gebruik van het middel?

Het antibioticum verandert de erfelijke informatie van alle bacteriën op dezelfde manier
De bacteriën gaan sneller delen doordat het antibioticum als voedsel dient
De bacteriën leren het antibioticum te herkennen en maken daarna zelf een afweerstof aan
Bacteriën met een toevallige erfelijke eigenschap die bescherming biedt, overleven en geven die eigenschap door Correct answer.

Explanation

Door toevallige mutaties beschikken sommige bacteriën al over een eigenschap die hen beschermt. Als het antibioticum wordt gebruikt, sterven de gevoelige bacteriën en planten de resistente zich voort. Daardoor neemt het aandeel resistente bacteriën in de populatie toe; dit is natuurlijke selectie.

Question 39Algemene natuurwetenschappen (ANW)

Een patiënt met een verhoogde hartslag krijgt een middel dat de hartslag verlaagt. Welk orgaanstelsel is het doelwit van dit middel?

Het spierstelsel, omdat de skeletspieren de bloedsomloop op gang houden
Het hormoonstelsel, omdat hormonen de longen aansturen
Het zenuwstelsel, omdat het de frequentie van de hartslag aanstuurt Correct answer.
Het ademhalingsstelsel, omdat de longen de zuurstofopname regelen

Explanation

De hartslag wordt aangestuurd door het autonome zenuwstelsel, dat signalen naar de hartspier stuurt. Een middel dat de hartslag verlaagt, grijpt daarom aan op de aansturing via het zenuwstelsel of op de hartspier zelf. De longen en skeletspieren regelen de hartfrequentie niet rechtstreeks.

Question 40Algemene natuurwetenschappen (ANW)

Een leerling ziet dat een plant in een donkere kast naar het licht toe groeit als zij een kier in de kast openzet. Welk verschijnsel verklaart deze groeirichting?

Fotoperiodisme: de plant bloeit alleen bij een bepaalde daglengte
Geotropie: de plant groeit tegen de zwaartekracht in doordat de wortels omhoog groeien
Fototropie: de plant groeit naar het licht toe doordat de stengel aan de donkere kant sneller groeit Correct answer.
Hydrotropie: de plant groeit naar water toe doordat de lucht in de kast vochtig is

Explanation

Fototropie is de groeireactie van een plant op licht. Bij eenzijdig licht verdeelt de plant een groeistof zodanig dat de stengel aan de schaduwkant sneller groeit, waardoor de plant naar het licht toe buigt. De andere begrippen beschrijven reacties op zwaartekracht, water of daglengte.

Question 41Algemene natuurwetenschappen (ANW)

Een leerling wil de dichtheid van een steen bepalen. Zij weegt de steen en meet het waterniveau in een maatcilinder voor en na het onderdompelen van de steen. Welke formule gebruikt zij om de dichtheid te berekenen?

Dichtheid is volume gedeeld door de massa
Dichtheid is massa maal volume
Dichtheid is massa gedeeld door het volumeverschil van het water Correct answer.
Dichtheid is het volumeverschil maal de zwaartekracht

Explanation

De dichtheid is de massa per eenheid van volume, dus massa gedeeld door volume. Het volume van de steen volgt uit het verschil in waterniveau voordat en nadat de steen wordt ondergedompeld. Door de massa door dit volumeverschil te delen vindt de leerling de dichtheid.

Question 42Algemene natuurwetenschappen (ANW)

In een rivier loost een fabriek afvalwater met veel nitraat. Stroomafwaarts groeien algen explosief. Welk gevolg voor het zuurstofgehalte in het water is het meest waarschijnlijk?

Het zuurstofgehalte blijft gelijk, omdat nitraat geen invloed heeft op het zuurstofgehalte
Het zuurstofgehalte stijgt, omdat nitraat zelf zuurstof bevat
Het zuurstofgehalte stijgt, omdat algen zuurstof maken bij de fotosynthese
Het zuurstofgehalte daalt, omdat afgestorven algen door bacteriën worden afgebroken en daarbij zuurstof wordt verbruikt Correct answer.

Explanation

Nitraat is een voedingsstof voor algen, waardoor algenbloei ontstaat. Als de algen afsterven, breken bacteriën ze af en verbruiken daarbij zuurstof uit het water. Daardoor daalt het zuurstofgehalte en kunnen vissen en andere waterdieren sterven.

Question 43Algemene natuurwetenschappen (ANW)

Een leerling ziet dat een gloeilamp warm wordt en dat een led bij dezelfde lichtopbrengst veel minder warm wordt. Welke conclusie over het rendement is juist?

De led heeft een hoger rendement, omdat een groter deel van de elektrische energie in licht wordt omgezet Correct answer.
Het rendement van een lamp is niet te bepalen, omdat licht geen energie is
Beide lampen hebben hetzelfde rendement, omdat ze evenveel licht geven
De gloeilamp heeft een hoger rendement, omdat hij meer warmte afgeeft

Explanation

Het rendement is het deel van de toegevoerde energie dat in de gewenste vorm, hier licht, wordt omgezet. Bij een gloeilamp gaat veel energie verloren als warmte. Een led zet bij dezelfde lichtopbrengst een groter deel om in licht en heeft dus een hoger rendement.

Question 44Algemene natuurwetenschappen (ANW)

Een leerling leest dat een nieuwe behandeling in een groot observationeel onderzoek samenhangt met minder ziektegevallen. Waarom is dit nog geen bewijs dat de behandeling de ziekte voorkomt?

Omdat een observationeel onderzoek altijd te weinig deelnemers heeft
Omdat ziektegevallen in observationeel onderzoek niet geteld kunnen worden
Omdat mensen die de behandeling kiezen ook andere kenmerken kunnen hebben die de uitkomst beïnvloeden Correct answer.
Omdat observationeel onderzoek geen gegevens oplevert en dus niets kan aantonen

Explanation

In observationeel onderzoek bepaalt niet de onderzoeker wie de behandeling krijgt; deelnemers kiezen die zelf of krijgen die om andere redenen. Daardoor kunnen verschillen in uitkomst ook door andere kenmerken, zoals leeftijd of leefstijl, ontstaan. Een gerandomiseerd onderzoek is nodig om oorzaak en gevolg te onderbouwen.

Question 45Algemene natuurwetenschappen (ANW)

Bij een chemische reactie in een gesloten vat wordt een gas gevormd. De druk in het vat stijgt. Welke verklaring voor de drukstijging is juist?

Er komen meer gasmoleculen die vaker tegen de wand botsen, waardoor de kracht op de wand toeneemt Correct answer.
De temperatuur daalt, waardoor de moleculen dichter bij elkaar komen
De moleculen van het gas worden groter en duwen daardoor harder tegen de wand
De wand van het vat zet uit, waardoor de druk toeneemt

Explanation

Druk ontstaat door botsingen van moleculen tegen de wand. Als bij de reactie gas wordt gevormd, neemt het aantal gasmoleculen toe en daarmee het aantal botsingen per seconde. De kracht per oppervlakte, dus de druk, stijgt dan.

Question 46Algemene natuurwetenschappen (ANW)

Een leerling ziet dat de wereldbevolking in de twintigste eeuw sterk is gegroeid en dat de groei daarna afvlakt. Welk model past het beste bij een groei die eerst snel toeneemt en daarna afvlakt?

Een logistisch model, omdat de groei afneemt naarmate de bevolking een maximum nadert Correct answer.
Een exponentieel model, omdat de bevolking altijd met een vast percentage blijft groeien
Een lineair model, omdat de bevolking elk jaar met een vast aantal toeneemt
Een constant model, omdat de bevolking op den duur gelijk blijft

Explanation

Bij een logistisch model groeit een populatie eerst snel, maar neemt de groeisnelheid af naarmate de populatie een bovengrens nadert. Dat past bij een bevolking die eerst sterk groeit en daarna afvlakt. Een lineair of constant model beschrijft die afvlakking niet.

Question 47Algemene natuurwetenschappen (ANW)

Een leerling onderzoekt de invloed van de lengte van een slinger op de slingertijd. Zij meet de tijd voor tien slingeringen bij verschillende lengtes. Waarom meet zij tien slingeringen in plaats van één?

Om de zwaartekracht tijdens het experiment te veranderen
Om de massa van het slingergewicht te veranderen
Om de invloed van de reactietijd bij het starten en stoppen van de stopwatch te verkleinen Correct answer.
Om de slinger langer te laten bewegen, zodat de slinger niet stopt

Explanation

De reactietijd bij het starten en stoppen van de stopwatch is bij elke meting ongeveer even groot. Door tien slingeringen te meten en de tijd door tien te delen, wordt de invloed van die reactietijd op de slingertijd kleiner. Dat vergroot de nauwkeurigheid van de meting.

Question 48Algemene natuurwetenschappen (ANW)

Een leerling leest dat bij de verbranding van waterstof alleen waterdamp ontstaat, terwijl bij de verbranding van methaan waterdamp en koolstofdioxide ontstaan. Welke conclusie over de verbrandingsproducten is juist?

Methaan bevat koolstof, omdat er bij verbranding koolstofdioxide ontstaat Correct answer.
Waterstof bevat koolstof, omdat er bij verbranding water ontstaat
Waterstof bevat zuurstof, omdat waterdamp uit waterstof en zuurstof bestaat
Beide brandstoffen bevatten dezelfde atomen, omdat beide waterdamp geven

Explanation

Bij een verbranding reageren de brandstof en zuurstof uit de lucht. Koolstofdioxide kan alleen ontstaan als de brandstof koolstofatomen bevat. Methaan bevat dus koolstof, terwijl waterstof geen koolstof bevat en daarom alleen waterdamp oplevert.

Question 49Algemene natuurwetenschappen (ANW)

Een leerling ziet dat een mutatie in een gen leidt tot een veranderd eiwit, terwijl een mutatie in een ander deel van het DNA geen effect heeft. Welke verklaring is het meest waarschijnlijk?

De eerste mutatie verandert de volgorde van de basen, de tweede niet
Eiwitten worden alleen gevormd uit genen die in alle cellen actief zijn
Beide mutaties veranderen het DNA, maar alleen de tweede mutatie wordt doorgegeven aan nakomelingen
Het gemuteerde gen codeert voor een eiwit, terwijl het andere deel geen code voor een eiwit bevat Correct answer.

Explanation

Genen bevatten de code voor eiwitten; een mutatie daarin kan de aminozuurvolgorde en daarmee de werking van het eiwit veranderen. Grote delen van het DNA coderen niet voor eiwitten, zodat een mutatie daar vaak geen zichtbaar effect heeft. Of een mutatie wordt doorgegeven hangt af van de cel waarin zij optreedt, niet van het effect.

Question 50Algemene natuurwetenschappen (ANW)

Een onderzoeker wil aantonen dat een nieuw medicijn de bloeddruk verlaagt. Hij verdeelt deelnemers willekeurig over een medicijngroep en een placebogroep en meet na zes weken de bloeddruk. Welke maatregel versterkt de bewijskracht van dit onderzoek het meest?

Alleen deelnemers met een hoge bloeddruk in de medicijngroep opnemen
De deelnemers zelf laten weten in welke groep zij zitten, zodat zij zich bewust zijn van hun behandeling
De metingen van de bloeddruk verrichten door iemand die niet weet wie welk middel kreeg Correct answer.
Het onderzoek herhalen met dezelfde deelnemers in dezelfde groep

Explanation

Als de persoon die meet niet weet wie het medicijn en wie het placebo kreeg, kan zijn verwachting de meting niet beïnvloeden. Dit is blindering van de onderzoeker en versterkt de bewijskracht. Willekeurige toewijzing en een placebogroep zorgen er daarnaast voor dat de groepen vergelijkbaar zijn.