VWO Chinese taal en cultuur (elementair) cheat sheet

Toontaal in het Mandarijn: 4 hoofdtonen plus neutrale toon; toonverandering bij 不 (bù→bú voor 4e toon) en 一 (yī→yì/yí afhankelijk van volgende toon).

Cijfers en maten zijn frequente luisteritems: 两 (liǎng) voor 'twee' met classifier, 二 (èr) alleen in telreeksen en samengestelde getallen zoals 二十 (20).

Tijd- en plaatsbepaling staan in het Chinees vóór het werkwoord: 我明天去北京, niet 'ik ga morgen naar Beijing' in Nederlandse volgorde.

Sleutelwoorden voor vraagrichting: 谁 (wie), 什么 (wat), 哪儿/哪里 (waar), 什么时候 (wanneer), 为什么 (waarom), 怎么 (hoe) - noteer welk vraagwoord je hoort.

Ontkenningen onderscheiden: 不 (gewoonte/tegenwoordige tijd), 没(有) (verleden/bezit), 别 (verbod); luister naar het werkwoord erna om de betekenis te bepalen.

Aspectmarkeringen: 了 (voltooid/verandering), 过 (ervaring), 着 (voortduring); de aanwezigheid hiervan bepaalt of een handeling afgerond is.

Klankverwarring bij dictee: j/q/x versus zh/ch/sh, en -n versus -ng aan het eind; verifieer met de klinker die volgt.

Getallenreeksen en prijzen: 块/元 (yuan), 毛 (0,1 yuan), 分 (0,01 yuan); 一百二十块 = 120 yuan, 十二块五 = 12,50 yuan.

Radicaal + foneticum: het radicale deel geeft vaak de betekenisklasse (氵 water, 讠 taal, 忄 gevoel), het fonetische deel vaak een klankaanwijzing.

Structuur van een mededeling: onderwerp – tijd – plaats – werkwoord – object; bij een afwijkende volgorde wijst dat op nadruk of een topicalisatie met 把 of 被.

把-constructie: 主语 + 把 + object + werkwoord + resultaatcomplement (我把书放在桌子上); het object staat vóór het werkwoord.

被-constructie (lijdend): 主语 + 被 + dader + werkwoord; vaak met negatieve connotatie, maar niet uitsluitend.

Verbindingswoorden voor tekstbegrip: 因为…所以 (oorzaak-gevolg), 虽然…但是 (toegeving), 不但…而且 (opsomming), 如果…就 (voorwaarde).

Maatwoorden bij zelfstandige naamwoorden: 个 (algemeen), 本 (boeken), 张 (plat), 条 (lang/streep), 只 (dieren), 辆 (voertuigen), 件 (kleding/zaken).

Vraagpartikels in geschreven tekst: 吗 (ja/nee-vraag), 呢 (tegenvraag), 吧 (suggestie); een vraag met 还是 biedt een keuze aan.

Getallen in formeel schrift: 万 (10.000) als basiseenheid; 十万 = 100.000, 一亿 = 100.000.000; let op 两 versus 二 in samenstellingen.

Pinyin met toontekens is verplicht in elementaire schrijfopdrachten; toontekens staan op de klinker volgens de regel: a/e eerst, dan ou, anders de laatste klinker.

Streeptelling en volgorde: horizontaal vóór verticaal, links vóór rechts, boven vóór onder, buiten vóór binnen, en de afsluitende streek laatst.

Neutrale toon wordt niet gemarkeerd in pinyin; bij twijfel tussen 1e en 4e toon in een samenstelling telt de standaarduitspraak van het woord.

Korte berichten (briefje, e-mail, kaartje) bevatten: aanhef (你好/尊敬的…), kern met tijd-plaats-werkwoord, afsluiting (此致/祝好) en naam met datum.

Tijdsaanduiding in een tekst staat vóór het werkwoord; bij meerdere bepalingen geldt: tijd – plaats – manier – werkwoord.

Aspect 了 wordt gebruikt voor een afgeronde handeling of een verandering; bij een ontkenning in het verleden gebruik je 没(有) zonder 了.

Vraagzinnen in een dialoogtekst: 吗 voor ja/nee, 呢 voor tegenvraag, 还是 voor keuze; vraagwoord blijft op de plaats van het antwoord.

Formele versus informele aanspreekvorm: 你 (informeel), 您 (formeel/beleefd); in een sollicitatie of brief aan een onbekende gebruik je 您.

Begroetingen naar situatie: 你好 (algemeen), 您好 (formeel), 早上好 (ochtend), 好久不见 (lang niet gezien); antwoord met 你好 of 我很好，谢谢.

Zelfvoorstelling volgorde: 我叫… / 我是…, 我来自…, 我住在…, 我学…; naamwoorden zonder lidwoord, dus geen 'een' of 'de'.

Beleefdheidsformules: 请问 (mag ik vragen), 对不起 (sorry), 没关系 (geen probleem), 谢谢/不客气, 麻烦你 (excuseer voor een verzoek).

Vraag naar mening: 你觉得怎么样? Antwoord met 我觉得… + bijvoeglijk naamwoord; 很 versterkt, 太…了 betekent 'te'.

Getallen en afspraken: 几点 (hoe laat), 星期几 (welke dag), 几月几号 (welke datum); antwoord met 点/分 en 月/日.

Bij onduidelijkheid: 请再说一遍 (zeg het nog eens), 请说慢一点 (spreek langzamer), 我听不懂 (ik begrijp het niet) - houd de beurt vast zonder te switchen naar het Nederlands.

Beurtwisseling: 对/是的 (instemmen), 可是/但是 (tegenspreken), 然后 (vervolgens), 所以 (dus); gebruik deze signaalwoorden om een gesprek te structureren.

Afscheid en wens: 再见, 明天见, 祝你… (ik wens je…), 慢走 (tot ziens, tegen iemand die weggaat).