VWO Chinese taal en cultuur cheat sheet

Pinyin: vier toontekens - mā (hoog vlak), má (rijzend), mǎ (dalend-rijzend), mà (dalend); een neutrale toon is kort en zwak en heeft geen teken.

Toon sandhi: twee derde tonen achter elkaar → de eerste wordt tweede toon (nǐ hǎo → ní hǎo); 不 (bù) wordt bú vóór een vierde toon; 一 (yī) wordt yì vóór 1e/2e/3e toon en yí vóór 4e toon.

Karakteropbouw: de meeste karakters bestaan uit een semantische radicaal (betekenis) plus een fonetisch component (uitspraak); de radicaalpositie varieert: links, rechts, boven, onder of omsluitend.

Woordvolgorde basisszin: onderwerp – werkwoord – object (SVO); bijwoord van tijd staat vóór het werkwoord, nooit aan het zinseinde.

Vraagvormen: ja/nee-vraag door herhaling van het werkwoord (你去不去?); vraagwoord in situ, dus 你叫什么名字? zonder inversie.

Maatwoorden zijn verplicht tussen telwoord of aanwijzend voornaamwoord en zelfstandig naamwoord: 一本书, 这个人; 个 is het algemene maatwoord.

Ontkenning: 不 (bù) bij gewoontes, staten en tegenwoordige tijd; 没(有) (méi yǒu) bij verleden of bezit; 不 nooit met 了 combineren.

Getallen en data: jaartal cijfer voor cijfer (一九九八), maand eerst, dan dag (三月五日); 两 in plaats van 二 vóór maatwoorden.

Aspectmarkers: 了 = voltooid/verandering van staat, 过 = ervaring, 着 = voortduring; ze zijn geen tijdsaanduidingen en kunnen met een tijdwoord samengaan.

Ba-constructie: 把 + object + werkwoord + complement/了; het object moet bepaald zijn en het werkwoord een resultaat of richting aangeven.

Passief: 被 + (agent) + werkwoord; klassiek passief heeft vaak een negatieve connotatie; 让 en 叫 komen in spreektaal voor.

Complementen: resultaatcomplement (完, 好, 到), richtingscomplement (来/去 met 上/下/进/出) en potentialis met 得/不 ertussen (看得懂, 看不见).

Vergelijkingen: 比 (A 比 B + bijvoeglijk naamwoord), 跟…一样, 不如; graden als 很 mogen niet in een 比-zin.

Relatieve bijzin staat vóór het zelfstandig naamwoord zonder betrekkelijk voornaamwoord: 我昨天买的书 = het boek dat ik gisteren kocht.

Tekststructuur: connectieven zoals 因为…所以, 虽然…但是, 不但…而且 markeren oorzaak, toegeving en opsomming; 但是 en 因为 kunnen niet samen in één bijzin.

Culturele conventies: beleefdheidsvormen 您 en 请, indirecte weigering, gezichtsverlies (面子) en de rol van 关系 in sociale verhoudingen.

Klassiek Chinees: 之 als bezitspartikel, 也 als zinseindig partikel, 而 als verbindend voegwoord; korte vier-tekenspreuken (成语) verwijzen vaak naar historische verhalen.