VWO Chinese taal en cultuur key terms

Officieel systeem met Latijnse letters om Standaardmandarijn te spellen, met toontekens boven de klinkers; gebruikt in lesboeken, woordenboeken en toetsenbordinvoer.

Verandering van toonhoogte binnen een lettergreep die in het Mandarijn de betekenis bepaalt; er zijn vier hoofdtonen plus een neutrale toon.

Vaste verandering van een toon in spraak, bijvoorbeeld twee opeenvolgende derde tonen waarbij de eerste als tweede toon klinkt; ook de toonverandering van 不 en 一.

Beginmedeklinker van een Chinese lettergreep, zoals b, zh of x; een lettergreep kan ook zonder beginmedeklinker staan.

Het klinkergedeelte van een Chinese lettergreep, inclusief mogelijke eindmedeklinker -n of -ng, bijvoorbeeld -iang of -ou.

Vereenvoudigde Chinese karakters die sinds de jaren vijftig in de Volksrepubliek China officieel zijn; standaard in het vwo-onderwijs en in hedendaagse Chinese teksten.

Traditionele, niet-vereenvoudigde karakters die gangbaar zijn in Taiwan, Hongkong en veel Chinese gemeenschappen in het buitenland; herkennen ervan helpt bij lezen van oudere teksten.

Vaste bouwsteen van een karakter, vaak een betekenis- of klankcomponent; kennis ervan helpt bij het raden van betekenis en uitspraak van onbekende karakters.

Het hoofdbestanddeel van een karakter waaronder het in een woordenboek wordt opgezocht; er zijn ruim tweehonderd officiële radicalen.

Eén ononderbroken lijnbeweging waarmee een karakter wordt geschreven; de volgorde en het aantal streepjes bepalen mede de juiste schrijfwijze.

Verplicht telwoord tussen getal en zelfstandig naamwoord, zoals 个, 本 of 张; de keuze hangt af van vorm of categorie van het getelde begrip.

Structuurpartikel dat bezit of een bepaling met een zelfstandig naamwoord verbindt, als in 我的书; het kan ook een zelfstandig naamwoord vervangen.

Aspectpartikel dat een voltooide handeling of een nieuwe situatie markeert; het staat niet gelijk aan een Nederlandse verledentijdsvorm.

Aspectpartikel achter het werkwoord dat aangeeft dat een handeling ooit heeft plaatsgevonden, zonder dat die nu nog relevant is.

Aspectpartikel dat een voortdurende toestand of gelijktijdige handeling uitdrukt, bijvoorbeeld bij staan, zitten of dragen.

Zinsconstructie waarin het lijdend voorwerp met 把 vóór het werkwoord wordt geplaatst, meestal bij een handeling met een duidelijk resultaat of richting.

Lijdende zin, meestal gevormd met 被, waarbij het onderwerp de handeling ondergaat; het handelende person wordt met 被 + naamwoord uitgedrukt.

Werkwoordsaanvulling die het resultaat van een handeling aangeeft, zoals 完 (af), 到 (bereiken) of 好 (klaar); bepaalt mede de betekenis van het werkwoord.

Vergelijkende zin met 比, waarin het tweede vergelijkingselement vóór het bijvoeglijk naamwoord staat, bijvoorbeeld 他比我高.

Woord dat een eigenschap uitdrukt en in het Chinees vaak als werkwoord functioneert, zonder koppelwerkwoord; kan met 很 of 比 worden gemodificeerd.

Woord dat een persoon, zaak of begrip aanduidt; Chinese zelfstandige naamwoorden kennen geen meervoudsvervoeging en vaak geen lidwoord.

Vaste vierlettergrepige uitdrukking met een figuurlijke betekenis die vaak teruggaat op een klassiek verhaal of historische gebeurtenis.

Kort, volks gezegde dat een algemene levenswijsheid of ervaring weergeeft; minder vast van vorm dan een chengyu en vaak alledaags van toon.

Woorden en wendingen waarmee de spreker respect uitdrukt, zoals 您 in plaats van 你 of beleefde werkwoorden als 请教 en 光临.

Manier waarop iemand wordt aangesproken of aangeduid, afhankelijk van relatie, leeftijd en situatie, bijvoorbeeld 老师, 先生 of 小王.

Klassiek-Chinese schrijftaal die eeuwenlang als literaire standaard diende en sterk afwijkt van het moderne gesproken Chinees in woordenschat en grammatica.

Schrijftaal die het gesproken Chinees volgt; werd in de vroege twintigste eeuw de standaard voor onderwijs, literatuur en journalistiek.

Officiële standaardtaal van de Volksrepubliek China, gebaseerd op het dialect van Peking; in Taiwan en Singapore bestaan andere benamingen voor de standaardtaal.

Regionale variëteit van het Chinees die vaak onderling niet verstaanbaar is met de standaardtaal, zoals Kantonees, Hokkien of Wu.

Gebied in Oost-Azië waar Chinese karakters historisch het schrift en de cultuur mede bepaalden, waaronder Korea, Japan en Vietnam.

Filosofische stroming rond Confucius die sociale harmonie, plichtsbesef, eerbied voor ouders en zelfontwikkeling centraal stelt; eeuwenlang dominant in het Chinese onderwijs.

Filosofische stroming rond Laozi en Zhuangzi die natuurlijkheid, niet-handelen en betrekkelijkheid van tegenstellingen benadrukt.

Chinese denker uit de zesde eeuw voor Christus wiens uitspraken in de Gesprekken zijn verzameld; grondlegger van het confucianisme.

Protestbeweging van 1919 van Chinese studenten tegen het Verdrag van Versailles; groeide uit tot brede culturele en politieke vernieuwingsbeweging.

Chinees Nieuwjaar volgens de maankalender, het belangrijkste familiefeest met reünies, rode versieringen, vuurwerk en geld in rode enveloppen.

Herfstfeest op de vijftiende dag van de achtste maanmaand, gevierd met maankoekjes en verhalen over de maangodin Chang'e.

Chinese schrijfkunst waarbij karakters met penseel en inkt volgens vaste stijlprincipes worden geschreven; geldt als een van de klassieke kunsten.