Citaat of schrijversmening: het mobieltjesverbod op een Hamburger school
De tekst gaat over een debat op een school in Hamburg over een mobieltjesverbod. Eerst citeert de schrijver een leraar: 'Ein Handyverbot löst keine Probleme, es verschiebt sie nur.' Direct daarna schrijft de auteur: 'Ganz so einfach ist es allerdings nicht. Zwar lenken Handys im Unterricht ab, aber Studien zeigen auch, dass Verbote Schüler dazu bringen, ihre Geräte heimlich zu nutzen – oft genau dann, wenn es keiner kontrolliert.' De examenvraag luidt: 'Wat vindt de schrijver van een algeheel mobieltjesverbod?' Laura kiest: 'De schrijver is tegen een verbod, want hij citeert een leraar die zegt dat een verbod problemen alleen verschuift.' Ze twijfelt nog over een tweede optie: 'De schrijver betwijfelt of een verbod het probleem echt oplost.' Haar docent heeft gezegd dat je bij meningsvragen op signaalwoorden moet letten, maar Laura vindt dat een citaat toch ook de mening van de schrijver laat zien.
1. Welke van de twee opties is juist? Betrek in je antwoord zowel de rol van het citaat als de signaalwoorden.
Read the worked answer
Juist is optie 2: de schrijver betwijfelt of een verbod het probleem echt oplost.
- Het citaat van de leraar is een bron die de schrijver aanhaalt om het debat te openen. Een citaat is pas de mening van de schrijver als hij zich er expliciet bij aansluit; hier doet hij het tegenovergestelde met 'Ganz so einfach ist es allerdings nicht'.
- 'allerdings' betekent 'echter': de schrijver neemt afstand van de simpele conclusie dat een verbod niets oplost.
- 'Zwar ... aber': met 'zwar' geeft hij toe dat telefoons afleiden (dat is de concessie), maar de hoofdboodschap staat na 'aber': verboden zorgen ervoor dat leerlingen de apparaten heimelijk gebruiken, juist als niemand kijkt. Daaruit volgt scepsis over de effectiviteit, niet een principieel 'tegen'.
- Optie 1 is te zwart-wit en leunt volledig op de aangehaalde leraar. Dat is precies de valstrik: de examenvraag zegt 'volgens de schrijver', niet 'volgens een leraar in de tekst'.
2. Laat met dit fragment zien hoe 'allerdings' en 'Zwar ... aber' de richting van de mening bepalen.
Read the worked answer
'allerdings' staat na een zin die nog neutraal of stellig klinkt en voegt een beperking toe. Zonder dat woord zou de lezer de geciteerde uitspraak makkelijk als standpunt van de auteur lezen. Met 'allerdings' zegt de auteur: zo simpel is het niet. Het signaal draait de verwachting om.
'Zwar ... aber' is een tweedelige constructie:
- 'zwar' kondigt een toegeving aan die de schrijver wel wil erkennen: 'Handys lenken im Unterricht ab'.
- 'aber' kondigt het punt aan waar het de schrijver écht om gaat. De nadruk ligt op het tweede deel: 'Verbote bringen Schüler dazu, ihre Geräte heimlich zu nutzen'.
Toepassing bij de examenvraag: kies het antwoord dat aansluit bij het deel na 'aber' en bij de zin met 'allerdings'. Dus niet 'voor een verbod' (concessie) en niet 'tegen een verbod' (citaat), maar: de schrijver heeft zijn twijfels over het effect. Let ook op: 'zwar ... aber' betekent niet dat de schrijver zichzelf tegenspreekt; het is één genuanceerde positie met een duidelijke hoofdklemtoon.
3. Hoe controleer je bij een meningsvraag dat je niet per ongeluk de mening van een aangehaald persoon kiest?
Read the worked answer
Drie checks, in deze volgorde:
- Wie is het onderwerp van de zin? 'Der Lehrer sagt ...', 'Der ADAC lehnt ab ...', 'Die Schüler fordern ...' wijzen op een andere stem dan de auteur.
- Staan er signalen van weergave? Aanhalingstekens, 'heißt es', 'laut', 'sagt', 'fordert', 'kritisiert' en de Konjunktiv I ('es sei') betekenen: dit is een bron, niet de schrijver. De auteur kan die bron vervolgens beamen, bekritiseren of gewoon neutraal doorgeven.
- Waar draait de auteur zelf? Zoek de zinnen met 'aber', 'allerdings', 'trotzdem', 'dennoch' of een conclusie in de laatste alinea. Dat is meestal de eigen stem. In dit fragment is dat 'Ganz so einfach ist es allerdings nicht' plus het deel na 'aber'.
Vuistregel: als het gegeven antwoord alleen met een citaat te verdedigen is en niet met een eigen zin van de auteur, is het bijna altijd fout.