E&O nieuwe stijl VMBO GL cheat sheet

Economische sectoren: primair (grondstoffen winnen, landbouw, visserij), secundair (industrie, bouw, ambacht), tertiair (diensten zoals handel, zorg, horeca), quartair (kennisintensieve diensten zoals ICT en advies).

Bedrijfskolom: opeenvolgende schakels van producent naar consument (bijv. boer → fabriek → groothandel → detailhandel); elke schakel voegt waarde toe en rekent marge.

Toegevoegde waarde = omzet − waarde van ingekochte goederen en diensten; de som van alle toegevoegde waarden in een bedrijfskolom telt mee in het bbp.

Bbp (bruto binnenlands product) meet de totale productiewaarde van een land in een periode; bbp per hoofd = bbp ÷ inwoners.

Vraag en aanbod: bij stijgende prijs daalt de gevraagde hoeveelheid (vraagcurve); bij dalende prijs stijgt de gevraagde hoeveelheid; evenwichtsprijs is waar vraag = aanbod.

Conjunctuur: hoogconjunctuur = groei, krappe arbeidsmarkt, stijgende prijzen; laagconjunctuur/recessie = krimp, werkloosheid stijgt; twee opeenvolgende kwartalen krimp = recessie.

Belangengroepen rond een bedrijf: eigenaren/aandeelhouders, werknemers, klanten, leveranciers, omwonenden, overheid; belangen kunnen botsen en vragen afweging.

Maatschappelijk verkeer: onderneming houdt rekening met milieu, mensenrechten en arbeidsomstandigheden (MVO); voorbeelden zijn eerlijke inkoop, afvalscheiding en energiebesparing.

Businessplan-onderdelen: ondernemer en idee, product/dienst, markt en concurrentie, marketing- en verkoopplan, organisatie, financiering, meerjarenprognose en risico's.

Constante kosten (vaste kosten) veranderen niet met de afzet binnen de capaciteit (huur, verzekering); variabele kosten veranderen wel met de afzet (inkoop, verpakking).

Totale kosten = constante kosten + variabele kosten; variabele kosten = variabele kosten per eenheid × afzet.

Omzet (opbrengst) = verkoopprijs exclusief btw × afzet; brutowinst = omzet − inkoopwaarde van de omzet.

Nettowinst = brutowinst − bedrijfskosten (loon, huur, energie, afschrijving, rente); negatief resultaat = verlies.

Differentiële kosten: extra kosten die alleen ontstaan door een extra order of beslissing; differentiële opbrengsten zijn de extra opbrengsten daarvan.

Break-evenpunt: afzet waarbij totale opbrengsten = totale kosten; break-evenafzet = constante kosten ÷ (verkoopprijs − variabele kosten per eenheid).

Afschrijving per jaar = (aanschafprijs − restwaarde) ÷ aantal gebruiksjaren; afschrijving is een kostenpost zonder directe geldstroom.

Financieringsplan: investeringsbegroting (benodigd vermogen) tegenover financieringsbegroting (eigen vermogen en vreemd vermogen zoals lening of leverancierskrediet).

Boekhoudkundige basisregel: debet (links) = credit (rechts); elke transactie raakt minimaal twee grootboekrekeningen en het totaal debet blijft gelijk aan totaal credit.

Balans: activa (bezittingen: gebouwen, voorraad, debiteuren, bank, kas) staan links; passiva (eigen vermogen en schulden: crediteuren, leningen) staan rechts; beide zijden zijn gelijk.

Resultatenrekening: opbrengsten − kosten = resultaat over een periode; het resultaat wordt toegevoegd aan of onttrokken uit het eigen vermogen op de balans.

Debiteuren zijn klanten die nog moeten betalen (vordering); crediteuren zijn leveranciers aan wie het bedrijf nog moet betalen (schuld).

Btw: 21% algemeen tarief, 9% verlaagd tarief (o.a. eten, boeken), 0% bij export en sommige goederen; btw is geen omzet en geen kosten voor een bedrijf met btw-nummer.

Verkoopprijs inclusief btw = exclusief btw × 1,21 (of × 1,09); terugrekenen: inclusief ÷ 1,21 = exclusief.

Vlottende activa (voorraad, debiteuren, kas) zijn binnen een jaar in geld om te zetten; vaste activa (gebouw, machine) blijven langer in het bedrijf.

Liquiditeit = vlottende activa ÷ kortlopende schulden (current ratio); een waarde onder 1 betekent dat kortlopende schulden niet direct uit vlottende middelen betaald kunnen worden.

Solvabiliteit = eigen vermogen ÷ totaal vermogen; geeft aan welk deel van het vermogen door de ondernemer zelf is ingebracht.

Marketingmix (4 P's): Product, Prijs, Plaats (distributie), Promotie; bij diensten aangevuld met Personeel, Proces en Presentatie (7 P's).

Marktsegmentatie: de markt verdelen in groepen met vergelijkbare kenmerken (leeftijd, inkomen, regio, koopgedrag); een doelgroep kiezen en daar de mix op richten.

Productlevenscyclus: introductie, groei, volwassenheid, verzadiging en teruggang; per fase verschillen prijsstrategie en promotie.

Prijsstrategieën: penetratieprijs (laag instappen om marktaandeel te winnen), afroomprijs (hoog starten), psychologische prijs (€ 9,95), bundelprijs.

Promotie-instrumenten: reclame, persoonlijke verkoop, sales promotion (korting, actie), public relations en sponsoring.

Verkoopgesprekfasen: begroeten en kennismaken, behoeftepeilen met open vragen, product presenteren met argumenten en voordelen, bezwaren behandelen, afsluiten, nazorg.

Open vraag (wie, wat, hoe, waarom) haalt informatie op; gesloten vraag levert ja/nee of een feit op; LSD = Luisteren, Samenvatten, Doorvragen.

Klantgerichtheid: klacht serieus nemen, feiten vaststellen, oplossing bieden en terugkoppelen; een klacht correct afgehandeld kan tot klantbehoud leiden.

Marktaandeel = omzet van het bedrijf ÷ totale omzet in de markt × 100%; marktpotentieel is de maximale vraag in een markt.

Inkoopproces: behoefte vaststellen, leveranciers vergelijken op prijs, kwaliteit, levertijd en betrouwbaarheid, offerte aanvragen, bestellen, ontvangen en controleren, factuur betalen.

Bestelgrootte afwegen: grote bestellingen geven lagere inkoopkosten per stuk maar hogere voorraadkosten; kleine bestellingen verlagen de voorraad maar verhogen bestelkosten.

Voorraadkosten bestaan uit opslagruimte, rente over het in voorraad gestoken geld, verzekering, bederf en diefstal.

Economische voorraad = werkelijke voorraad + voorraad die al besteld is − voorraad die al verkocht is maar nog niet geleverd.

Bestelpunt = gemiddeld verbruik per periode × levertijd in dezelfde periode + veiligheidsvoorraad.

Veiligheidsvoorraad vangt onverwachte pieken in vraag of vertraging in levering op; te veel veiligheidsvoorraad kost geld.

Voorraadwaarde bij FIFO: de oudste inkopen worden het eerst verbruikt, dus de eindvoorraad bestaat uit de meest recente inkoopprijzen.

Logistiek: goederenstroom van leverancier naar klant; begrippen zijn magazijnbeheer, orderpicking, transport, incoterms (bijv. EXW, DAP) en levertijd.

Just-in-time (JIT): goederen komen aan op het moment dat ze nodig zijn; dit verlaagt de voorraadkosten maar maakt het bedrijf afhankelijk van betrouwbare leveranciers.

Arbeidsovereenkomst: bepaalde tijd (tijdelijk contract) of onbepaalde tijd (vast contract); proeftijd is bij een tijdelijk contract van zes maanden of langer maximaal één maand, bij een vast contract maximaal twee maanden.

Opzegtermijn werknemer: één maand; opzegtermijn werkgever hangt af van de duur van het dienstverband (één tot vier maanden).

Wettelijk minimumjeugdloon is leeftijdsafhankelijk; vanaf 21 jaar geldt het wettelijk minimumloon.

Brutoloon is het loon vóór aftrek van loonheffing en premies; nettoloon is het bedrag dat op de bankrekening wordt gestort.

Vakantiegeld (vakantiebijslag) is minimaal 8% van het jaarloon; vakantiedagen wettelijk minimaal vier keer het aantal contracturen per week.

Arbo: werkgever moet zorgen voor veilige werkplek, voorlichting en een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E); werknemer moet veiligheidsvoorschriften opvolgen.

Professionele houding: op tijd komen, afspraken nakomen, passende kleding, respectvol taalgebruik, discretie over bedrijfsgegevens en feedback durven vragen.

Samenwerken in een team: taken en rollen verdelen, afspraken vastleggen, elkaar aanspreken op gedrag (niet op de persoon) en conflicten bespreken met argumenten.

Sollicitatieprocedure: vacature analyseren, cv en motivatiebrief op de functie afstemmen, sollicitatiegesprek voorbereiden met voorbeelden (STAR: Situatie, Taak, Actie, Resultaat).

Betrouwbaarheid van bron beoordelen op: auteur/organisatie, datum van publicatie, doel van de bron, onderbouwing met bronnen en actualiteit.

Objectief versus subjectief: feit is controleerbaar en met bewijs onderbouwd; mening is een persoonlijke waardering; commerciële bron kan belang hebben bij een positief beeld.

Rekenregel procenten: deel ÷ geheel × 100 = percentage; nieuwe waarde na stijging = oude waarde × (1 + percentage ÷ 100).

Rekenregel gemiddelde = som van de waarden ÷ aantal waarden; mediaan is de middelste waarde in een gesorteerde rij.

Verhoudingstabel: zet grootheden boven elkaar en reken kruislings; 1 : 50 op een tekening betekent 1 cm = 50 cm in werkelijkheid.

Spreadsheet: celverwijzing (bijv. B4), absolute verwijzing met $-teken (bijv. $B$4), formules beginnen met =, functies SOM, GEMIDDELDE, ALS en AANTAL.ALS.

Grafiekkeuze: lijngrafiek voor ontwikkeling in de tijd, staafdiagram voor vergelijking van categorieën, cirkeldiagram voor aandelen van een geheel.

Digitale veiligheid: sterk wachtwoord, tweestapsverificatie, phishing herkennen aan vreemde afzender en links, en persoonsgegevens niet onbeveiligd delen (AVG).

Afronden: bij geldbedragen op twee decimalen; bij tussenberekeningen niet tussentijds afronden om afrondingsfouten te voorkomen.

Reflectiemodel: beschrijven wat je deed, analyseren waarom het zo ging, conclusie trekken en een nieuw voornemen of actie formuleren.

STAR-methode: Situatie, Taak, Actie, Resultaat; gebruik haar om ervaringen concreet en beknopt te verwoorden in een gesprek of portfolio.

Kwaliteiten en vaardigheden onderscheiden: kwaliteit is een eigenschap (nauwkeurig, sociaal), vaardigheid is aangeleerd gedrag (rekenen, plannen, presenteren).

Loopbaancompetenties: kwaliteitenreflectie, motievenreflectie, werkexploratie, loopbaansturing en netwerken.

Doorstroomprofielen binnen vmbo GL: de gekozen sector (economie, zorg en welzijn, techniek, groen) bepaalt welke mbo-opleidingen goed aansluiten.

Mbo-niveaus: niveau 1 entree, niveau 2 basisberoepsopleiding, niveau 3 vakopleiding, niveau 4 middenkader- of specialistenopleiding; niveau 4 geeft toegang tot het hbo.

Open dag bezoeken: bereid vragen voor over toelatingseisen, stages, doorstroommogelijkheden en kosten; vergelijk meerdere opleidingen op dezelfde punten.

Portfolio-opbouw: cv, motivatie, bewijsstukken van opdrachten en stages, reflectieverslagen en feedback van begeleiders.

Aanmelden voor vervolgopleiding: controleer de aanmelddeadline van de instelling en of een intake of toelatingsgesprek nodig is.