Oriëntatie op economie en ondernemen in de beroepspraktijk
Dit domein toetst of je een bedrijf kunt plaatsen in de economie: welke sector, welke rechtsvorm, welke schakel in de bedrijfskolom en welke functies er zijn. Je moet begrippen als toegevoegde waarde en bedrijfskolom toepassen op een casus, niet alleen benoemen.
Sectoren en bedrijfskolom
- Primaire sector: grondstoffen winnen (landbouw, visserij, mijnbouw).
- Secundaire sector: grondstoffen verwerken (industrie, bouw, ambacht).
- Tertiaire sector: diensten met winstoogmerk (handel, horeca, transport, kapsalons).
- Quartaire sector: diensten zonder winstoogmerk (overheid, zorg, onderwijs).
- Bedrijfskolom: producent → groothandel → detaillist → consument. Een webwinkel die direct bij de fabriek inkoopt, verkort de kolom.
- Toegevoegde waarde = verkoopwaarde − waarde van ingekochte goederen en diensten.
Rechtsvormen
- Eenmanszaak: één eigenaar, privé aansprakelijk, winst is inkomen.
- VOF: meerdere vennoten, hoofdelijk aansprakelijk, dus ook voor schulden van de andere vennoot.
- BV en NV: rechtspersoon; aandeelhouders zijn niet privé aansprakelijk. BV: aandelen op naam, niet vrij verhandelbaar. NV: vrij verhandelbare aandelen en minimaal € 45.000 geplaatst kapitaal.
- Vereniging en stichting: geen winstuitkering aan leden of bestuurders.
Werk en functies
Uitvoerend, ondersteunend of leidinggevend werk; de mbo-niveaus 1 tot en met 4 geven aan hoeveel zelfstandigheid en verantwoordelijkheid er bij een functie hoort.
Uitgewerkt voorbeeld
Bakkerij De Korst koopt per maand voor € 1.200 meel, boter en gist in en verkoopt voor € 4.000 brood en gebak (excl. btw). De toegevoegde waarde is € 4.000 − € 1.200 = € 2.800. Redenering: alleen de waarde die het bedrijf zelf toevoegt telt; de inkoop is al door de molen toegevoegd. De bakkerij is secundair (vervaardigen), het eigen winkeltje is tertiair (detailhandel): noem in je antwoord welke activiteit je bedoelt.
Valkuilen
- Toegevoegde waarde gelijkstellen aan winst; loon en huur zijn dan nog niet afgetrokken.
- Een BV automatisch veilig noemen: bij wanbestuur kan een bestuurder wél privé aansprakelijk zijn.
- De quartaire sector verwarren met alle dienstverlening.
- Bij een VOF denken dat je alleen voor je eigen deel aansprakelijk bent.