De Polarisearjende Kollum
Yn it eksamen Lêsfeardigens krije learlingen in 550-wurden mieningsstik fan 'e Leeuwarder Courant foarlein, skreaun troch in dosint Frysk: 'Wêrom't ik gjin Frysk mear jou'. De tekst beweart dat ferplicht Frysk yn it fuortset ûnderwiis averechts wurket, om't it wjerstân opropt. De skriuwer brûkt in sarkastyske anekdoate oer in learling dy't seit: 'Frysk is foar boeren'. Dêrnei folgje twa sifers: 62% fan 'e learlingen hellet in foldwaande, mar mar 18% praat bûten de klasse Frysk. De konklúzje is dat frijwillich Frysk better wêze soe. Learlinge Jildou hat 25 minuten foar de tekst en is betize by de sin: 'Dat is fansels de bêste manier om in taal libben te hâlden: ferplichtsje.' Hja tinkt dat de skriuwer dit serieus mient. De fragen freegje om toan, argumintstruktuer en in mear-kar-fraach mei twa tige nei-inoar staande opsjes.
1. Wat is de toan fan de sin 'Dat is fansels de bêste manier om in taal libben te hâlden: ferplichtsje' en hokker kontekstferwizing makket dy toan dúdlik?
Read the worked answer
De toan is sarkastysk, net serieus. Dat docht bliken út trije dingen: (1) it wurd 'fansels' wurdt hjir ironysk brûkt, want de foarige anekdoate lit sjen dat ferplichting krekt wjerstân jout; (2) de dûbele punt en it lêste wurd 'ferplichtsje' steane as in útlizzing fan in absurde konklúzje; (3) fuort dêrnei seit de skriuwer 'Nee, dus' en komt er mei in oar foarstel. In learling moat dus net allinnich nei de wurden sjen, mar ek nei de folgjende sin en de anekdoate derfoar. De sarkasme ûnderstipet it haadargumint: ferplichting is krekt net goed foar in libbene taal.
2. Ferkenne hoe't it sifer fan 18% it argumint fan de skriuwer stipet, en hokker tsjinargumint de skriuwer negeart.
Read the worked answer
It sifer lit sjen dat in foldwaande heljen (62%) net betsjut dat learlingen it Frysk ek bûten de klasse brûke (mar 18%). Dat stipet de stelling dat ferplicht ûnderwiis net liedt ta echte taalbehearsking of taalgebrûk. De skriuwer brûkt dit om te sizzen: 'Sjoch, it helpt net.' Mar hy negeart it tsjinargumint dat skoalle foar guon learlingen de iennichste plak is dêr't se Frysk hearre en leare. As dy learlingen thús gjin Frysk prate, kin ferplicht ûnderwiis krekt wol in basis jaan. Dat makket de konklúzje fan 'frijwillich better' net fanselssprekkend.
3. Jildou moat in mear-kar-fraach beantwurdzje oer de haadbewearing. Twa opsjes binne: A) 'Ferplicht Frysk moat ôfskaft wurde, want learlingen leare it dochs net.' B) 'Ferplichtsje kin wjerstân oproppe en sa it Frysk as libbene taal skea dwaan.' Hokker is better neffens de tekst, en wêrom?
Read the worked answer
Opsje B is better. De tekst seit net dat learlingen it net leare (62% hellet in foldwaande), mar wol dat ferplichting wjerstân opropt en dat dit de taal as libbene taal skea docht. Opsje A is te absolút en sprekt de sifers tsjin. By B past de sarkastyske anekdoate en de konklúzje dat frijwilligens better is. Jildou moat dus kieze foar B en har antwurd ûnderbouwe mei de anekdoate en it 18%-sifer.