HAVO Fries flashcards

32 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.

Haadgedachte

De haadgedachte is de wichtichste bewearing fan in tekst; sy stiet faak yn de titel, de earste alinea of de lêste alinea en kin net mei ien detail beskreaun wurde.

Skimme

Skimme is fluch lêze om de tekstsoarte, de titel, de kopkes en de haadgedachte te finen; by skimming lêsst net elk wurd, mar wol de earste en lêste sin fan alinea's.

Scannen

Scannen is sykje nei ien spesifyk gegeven, lykas in namme, getal of datum; dêrom lêsst allinnich de wurden en sinnen dy't by dat gegeven passe.

Signaalwurd fan tsjinstelling

In signaalwurd fan tsjinstelling, lykas 'mar', 'lykwols' of 'oan de oare kant', jout oan dat de tekst in oare kant of in útsûndering neamt; it antwurd stiet faak nei dat wurd.

Ynferinsje

In ynferinsje is in konklúzje dy't net letterlik yn de tekst stiet, mar folget út twa of mear oare sinnen; by in ynferinsjefraach moat elk elemint fan it antwurd yn de tekst stipe wurde.

Referinsje

In referinsje is in ferwizing yn de tekst, lykas 'dit', 'dat' of 'hy'; it antwurd op in referinsjefraach fynst troch te sjen nei de sin of alinea krekt foarôf.

Mearkuzefraach

By in mearkuzefraach binne der meastentiids fjouwer opsjes; eliminearje earst de opsjes dy't tsjin de tekst yngoan en kies dêrnei de opsje dy't it bêste troch in tekstsin stipe wurdt.

Tekstferbân

Tekstferbân is de wize wêrop sinnen en alinea's troch ferbiningswurden en ferwizings gearhingje; it helpt om te begripen hokker sin by hokker oare sin heart.

Foarsizzje

Foarsizzje is foar it hearjen betinke hokker soarte antwurd je ferwachtsje, bygelyks in getal, in namme of in reden; dêrtroch hearst gerjocht wat relevant is.

Distraktor

In distraktor is in ferkearde antwurdopsje dy't in wurd of in diel fan it fragmint werhellet; hy liket goed, mar de relaasje yn de hiele sin klopt net.

Snelnotysje

Snelnotysje is it skriuwen fan koarte stekwurden, nammen en getallen by it harkjen; folsleine sinnen skriuwe kostje te folle tiid en litte je efter.

Yntonaasje

Yntonaasje is de fariatie yn stimhichte en klam yn spraak; in spreker lûkt wurden ekstra oan as se wichtich binne of as der in tsjinstelling komt.

Wjerhelling

Wjerhelling is it twa kear of fakentiden neamen fan itselde begryp; in spreker docht dat om in punt te beklamjen, dat faak it antwurd op in fraach is.

Global harkjen

Global harkjen is harkje nei de haadline fan in fragmint sûnder elk detail te ferstean; it is geskikt foar fragen nei it ûnderwerp of de bedoeling fan de spreker.

Detailharkjen

Detailharkjen is rjochte om ien gegeven harkje, lykas in priis of in tiid; by dy foarm is it nuttich om foar it hearjen de fraach en de opsjes te lêzen.

Fraachtype

It fraachtype is de soarte fraach, bygelyks nei haadgedachte, detail of reden; it fraachtype bepaalt oft je globaal of detaillear harkje moatte.

Ynliding-kearn-slot

De yndieling ynlieding-kearn-slot betsjut: de ynlieding neamt it ûnderwerp, de kearn jouwt de wichtichste punten yn aparte alinea's, en it slot slút ôf.

Ferbiningswurd

In ferbiningswurd is in wurd as 'dêrom', 'mar' of 'boppedat' dat de relaasje tusken twa sinnen of alinea's dúdlik makket; it helpt de lêzer by it folgjen fan dyn gedachte.

Formele oanhef

Yn in formele brief of e-mail brûkst yn it Frysk 'Bêste ...' as je de persoan kenne, of 'Achte ...' yn in strakkere kontekst; begjin dêrnei mei de reden fan it skriuwen.

Opdrachtelemint

In opdrachtelemint is in aparte eask yn de skriuwopdracht, lykas 'freegje nei de priis'; elk elemint moat in eigen sin of alinea krije om folslein te wêzen.

Doel fan tekst

It doel fan in tekst is wat de skriuwer by de lêzer berikke wol, bygelyks ynformearje, oertsjûgje of aktivearje; it doel bepaalt de toan en de yndieling.

Lêzersgroep

De lêzersgroep is wa't de tekst lêze sil, bygelyks in freon, in dosint of in bedriuw; de kar fan oanhef, wurden en foarm hinget fan dy groep ôf.

Tiidkontrôle

Tiidkontrôle is nei it skriuwen neigean oft alle tiidwurden by de tiid fan de tekst passe: doetiid by ferline barren, notiid by algemiene feiten en doelen.

Wurdskatstrategie

In wurdskatstrategie is by in ûnbekend Frysk wurd it begryp omskriuwe mei ienfâldige wurden dy't je al kenne, ynstee fan te stopjen of in betocht wurd te brûken.

Sprekdoel

It sprekdoel is wat je mei ien beurt berikke wolle, lykas ynformearje, freegje of oertsjûgje; in dúdlik sprekdoel makket dyn antwurd koart en rjocht.

Beurtname

Beurtname is it ôfwikseljen fan praten en harkjen yn in petear; in koart antwurd jout de oare persoan romte en hâldt it petear geande.

Reparaasjestrategy

In reparaasjestrategy is in sin as 'Ik bedoel ...' of in omskriuwing brûke as je in wurd net witte; sa hâldst de beurt en docht de boadskip dochs oer.

Presintaasjestruktuer

In presintaasjestruktuer bestiet út trije dielen: wat je presintearje, wêrom dat wichtich is, en hoe it wurket; elk diel krijt ien of twa sinnen.

Fergeliking

In fergeliking yn it Frysk brûkt 'like ... as' by gelikens en 'as' by ferskil; bygelyks 'like grut as' en 'grutter as'.

Utspraak fokalen

Yn it Frysk binne der koarte en lange fokalen dy't betsjutting ferskille, lykas by 'man' en 'maan'; in dúdlik ferskil yn lingte helpt de hearder by it begripen.

Trochfreegje

Trochfreegje is nei in antwurd in oanfoljende fraach stelle om mear detail of in reden te krijen; it hâldt it petear djip en natuerlik.

Floeiendens

Floeiendens is it fermogen om sûnder lange pauzes en grutte omlizzen te praten; in ienfâldige sin dy't floeiend giet is better as in djoere sin mei stoppen.