Unbetroubere Ferteller yn 'De Spiegel'
Yn it eksamen Lêsfeardigens lêze learlingen in fragmint fan 350 wurden út it fiktive ferhaal 'De Spiegel' fan A. van der Meer. It is in ik-fertelling fan in 16-jierrige jonge dy't in simmerjûn beskriuwt doe't syn suster ferdwûn. Hy seit earst: 'Ik wie thús dy jûn.' Letter neamt er: 'It ljocht fan 'e moanne foel op 'e kaaien.' Dat liedt ta betizing: wie hy bûten? Hy seit ek: 'Ik haw neat heard,' mar beskriuwt dan wol in gjalp. It ferhaal einiget sûnder dúdlike oplossing. De fragen geane oer betrouberens fan 'e ferteller en it tema skuld. Learlingen moatte sjen dat de tekst net alles fertelt en dat details tsjininoar yn geane. De learling moat ek de rol fan it waar en de spegel beneamen. Dizze fragen freegje om tichtlêzen, net om feiten.
1. Neam twa details dy't de ferteller ûnbetrouber meitsje en lis út hoe't se tsjininoar yn geane.
Read the worked answer
Detail 1: hy seit 'Ik wie thús', mar letter falt it moanneljocht op 'e kaaien, wat betsjut dat er bûten stie. Detail 2: hy beweart 'Ik haw neat heard', mar beskriuwt de gjalp fan syn suster. Dy tsjinstellingen meitsje him ûnbetrouber: hy ferbergt wat of hy herinnert it him ferkeard. In lêzer moat net alles leauwe wat de ferteller seit.
2. Hoe drage it waar en de spegel by oan it tema fan ferkearde herinnering?
Read the worked answer
De waarme simmerjûn makket dat alles wyld en ûndúdlik oanfielt; minsken wurde slûch en waarnimming fertroebele. De spegel is in byld fan wjerspegeling en ferdûbling: de ferteller sjocht himsels, mar hy docht twa kear itselde ferhaal. Dat ûnderstipet it tema fan ferkearde herinnering. Waarmte en spegel meitsje de tekst dreamerich en ûnbetrouber.
3. In learling beweart dat it ein bewiist dat de ferteller skuldich is. Evaluearje dy bewearing mei bewiis út 'e tekst.
Read the worked answer
De claim is te sterk. It ein is iepen: der is gjin direkte bekentenis. De spegel kin selsbeskôging betsjutte, mar ek gewoan in detail. It ferhaal soe ek oer fertriet of skok kinne gean. Wol kin de lêzer fermoedzje dat de jonge mear wit, mar 'bewiist' is te folle. Better is: 'De tekst jout oanwizings foar skuld, mar lit it yn it midden.' Dat is in better ûnderboude konklúzje.