Leesvaardigheid: Fryske teksten ûnder tiiddruk lêze
Yn it domein Leesvaardigheid draait alles om Fryske teksten. It centraal eksamen Frysk bestiet foar it grutste part út lêsfragen by teksten oer ûnderwerpen dy't fan alles wêze kinne: sport, skoalle, polityk, kultuer. Do krijst net allinne fragen oer wat der stiet, mar ek oer hoe't de tekst yninoar sit en wat de skriuwer wol.
Wat frege wurdt
- Haadgedachte en ûnderwerp: wat is de kearn en wat is bysaak?
- Doel fan de skriuwer: ynformearje, oertsjûgje, fermeitsje of oantrune?
- Funksje fan in alinea: ynlieding, foarbyld, tsjinargumint, konklúzje.
- Ferwizing: wêr slacht in wurd as “dit” of “er” op?
- Wurdbetsjutting yn 'e kontekst, faak by in wurd datst net kenst.
Oanpak
Lês de fraach earst en sykje dan it stik tekst dêr't it antwurd stean moat. By elke fraach jildt: fyn de sin dêr't it antwurd op basearre is en streekje dy oan. By open fragen freegje se faak om in sitaat; nim dan de wurden oer sa't se der steane, sûnder se te ferbasterjen.
Foarbyld mei redenearring
Fraach: “Wat betsjut ‘lykwols’ yn rigel 14?” Rigel 13 seit: “It plan like logysk.” Rigel 14: “De berjochtjouwing wie lykwols net oertsjûgjend.” “Lykwols” set in tsjinstelling yn gang tsjin 'e foarige sin, dus de betsjutting is “dochs”. Kiessto “dêrom”, dan missto dy tsjinstelling en ferliest it punt.
Fallen
- In opsje kieze dy't wier is neffens de tekst, mar de fraach net beantwurdet.
- De haadgedachte ferwikselje mei in detail út ien alinea.
- Oer de tekst hinne lêze en fertrouwe op wat do al tochtst dat der stean soe.