VMBO KB Fries flashcards

32 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.

Haadgedachte fan in tekst

De wichtichste boadskip dy't de hiele tekst oerbringe wol; faak te finen yn 'e titel, ynlieding of slutsin en net yn ien detail.

Underwerp fan in tekst

It ûnderwerp wêr't de tekst oer giet, yn in pear wurden; it is breder as de haadgedachte en seit noch net wat de skriuwer derfan fynt.

Doel fan de skriuwer

Wat de skriuwer mei de tekst berikke wol: ynformearje, oertsjûgje, fermeitsje, oanfiterje ta hanneling of ynstruksje jaan. It antwurd stiet selden letterlik yn 'e tekst.

Feit

In útspraak dy't kontrolearber is en wier of ûnwier wêze kin, bygelyks in datum of in mjitting. In feit feroaret net troch wa't it seit.

Miening

In persoanlike opfetting oer eat, wer te kennen oan wurden as 'neffens my', 'ik fyn' of 'gelokkich'. In miening is net bewizen of ûntkrêfte troch ien foarbyld.

Argumint

In reden of bewiis dat in miening ûnderstipet, faak yntrodusearre mei 'omdat', 'want', 'dêrom' of 'om't'. In argumint moat logysk by de miening passe.

Tekstsoarte werkenne

Bepale hokker soarte tekst it is (brief, nijsberjocht, ynstruksje, advertinsje, ferslach) oan 'e hân fan opmaak, titel, ôfbyldings en oanhef.

Skanlêze

Fluch troch in tekst gean om titel, tuskenkopkes, earste en lêste sin fan alinea's te lêzen; sa krigest it ûnderwerp en de opbou foar'tst detaillearre lêst.

Sykjend lêze

Lêze mei in spesifike fraach yn 't efterholle, op syk nei ien stikje ynformaasje. Do slachstst oare dielen oer en stopst as it antwurd fûn is.

Ferwizing yn in tekst

In wurd as 'dit', 'dat', 'hy' of 'dêr't' dat weromwiist nei eat dat earder neamd is. Sykje it oarspronklike haadwurd om 'e sin te begripen.

Kontekst brûke by wurd

In ûnbekend Frysk wurd ôfliede út 'e sinnen deromhinne en út besibbe Nederlânske wurden; hifkje de betsjutting troch it yn 'e sin te ferfangen.

Fryske en Nederlânske besibskip

In protte Fryske wurden lykje op Nederlânske: 'tsjerke' – 'kerk', 'sneon' – 'zaterdag', 'moandei' – 'maandag'. Klankferskillen binne systematysk, bygelyks 'ts' foar 'k'.

Tuskenkopke

In koarte titel boppe in alinea of diel fan 'e tekst. It jout oan wêr't dat stik oer giet en helpt by it finen fan ynformaasje by sykjend lêzen.

Yllustraasje en ûnderskrift

In ôfbylding mei in koart byskrift. Se jouwe faak ekstra ynformaasje of in oanwizing oer it ûnderwerp en binne ûnderdiel fan 'e tekst.

Hâlding fan de skriuwer

De posityf, negatyf of neutrale ynstelling fan 'e skriuwer oer it ûnderwerp, wer te kennen oan wurdkar en toan. It is net itselde as it doel fan 'e tekst.

Gearfettingssin

In sin dy't de haadynhâld fan in tekst of alinea yn eigen wurden werjout, sûnder details. Goed foar fragen oer haadgedachte en gearhing.

Oanhef fan in brief

De begroeting boppe-oan, bygelyks 'Beste Jan' of 'Bêste mefrou De Vries'. Nei de oanhef komt in komma en de earste sin begjint mei in haadletter.

Formele en ynformele toan

Formeel brûkt 'jo' en beleefde formulearrings, bygelyks foar in bedriuw of ynstânsje. Ynformeel brûkt 'do' en sprektaal, bygelyks foar in freon.

Slutsin fan in brief

De lêste ynhâldlike sin, dêr'tst dyn fraach, oproep of konklúzje yn setst. Dêrnei folgje allinnich de ôfsluting en dyn namme.

Ôfsluting fan in brief

De freonlike groetnis ûnder de tekst, bygelyks 'Freonlike groetnis' of 'Groetnis', folge troch dyn namme. By in formele brief is de ôfsluting ek formeel.

Alinea

In groep sinnen oer ien ûnderwerp, skieden fan oare alinea's troch in lege regel of ynspringing. Begjin in nije alinea by in nij ûnderwerp of in nije stap.

Ferbiningstwurd

In wurd as 'omdat', 'mar', 'dêrom', 'ek' of 'lykwols' dat de relaasje tusken sinnen of alinea's dúdlik makket: oarsaak, tsjinstelling of tafoeging.

Doelgroep fan in tekst

De lêzers foar wa'tst skriuwst. Doelgroep bepaalt de toan, de wurdkar en hoefolle eftergrûnynformaasje oftst jaan moatst.

Skriuwplan

In koart oersicht foar it skriuwen: doel, doelgroep, haadpunten per alinea en de oanhef en ôfsluting. It foarket datst yn 'e tekst fan ûnderwerp ôfdwaalst.

Punten fan de opdracht

De easken dy't yn 'e skriuwopdracht neamd wurde, bygelyks trije fregen beäntwurdzje of ien argumint jaan. Elts punt heart yn 'e tekst te stean.

Haadletter brûke

In haadletter brûkst by it begjin fan in sin en by eigennammen: nammen fan persoanen, plakken, lannen en feestdagen. Oare haadwurden krije gjin haadletter.

Tiidwurdsfoarm kontrolearje

By it neilêzen fan dyn tekst: giet it tiidwurd akkoart mei it ûnderwerp (inkeltal of meartal) en stiet de tiid (notiid of ferline tiid) yn 'e hiele tekst gelyk?

Sinnen koart hâlde

Ien haadgedachte per sin. Lange sinnen mei 'en' of 'mar' kinst faak splitsje yn twa koartere sinnen; dat makket de tekst better te lêzen.

Wurdkar en register

De kar fan wurden by de sitewaasje: gjin sprektaal of ôfkoartings yn in formele brief, wol gewoane wurden yn in berjocht oan in freon.

Fraach stelle yn in brief

In dúdlike fraach yn 'e slutsin, bygelyks 'Kinne jo my foar freedmei antwurdzje?'. In fraach einiget mei in frageteken en heart by it doel fan 'e brief.

Korreksje yn twa omgongen

Lês dyn tekst earst foar de ynhâld: binne alle punten fan 'e opdracht beäntwurde? Lês dêrnei foar stavering, haadletters en tiidwurdsfoarmen.

Adres en datum yn brief

In formele brief hat boppe-oan it adres fan 'e ôfstjoerder en de datum. In ynformele brief of e-mail kin dêrmei folstean mei allinnich in datum of hielendal gjin adres.