VWO Griekse taal en cultuur flashcards

32 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.

Periodische zinsbouw

Kenmerk van Attisch proza waarbij hoofdzin en bijzinnen in een gespannen boog naar het slotwerkwoord toelopen; het herkennen van die boog helpt bij het benoemen van stijl en bij het vertalen van lange zinnen.

Antithese als stijlmiddel

Tegenstelling van twee begrippen of zinsdelen met vaak gelijke vorm, zoals in redevoeringen; de spreker zet zo twee posities scherp tegenover elkaar en stuurt de waardering van de toehoorder.

Partikel μέν…δέ

Paar dat een tegenstelling markeert: μέν kondigt het eerste lid aan, δέ het tweede. In de vertaling moet die tegenstelling hoorbaar blijven, anders verdwijnt de structuur van de redenering.

Dramatische ironie

Situatie in tragedie waarin het publiek meer weet dan het personage op het toneel, zodat een uitspraak een dubbele lading krijgt; de analyse noemt beide betekenislagen en de functie daarvan.

Hyperbaton

Het uiteenplaatsen van woorden die bij elkaar horen, bijvoorbeeld lidwoord en zelfstandig naamwoord; de onderbreking legt nadruk op het tussenliggende woord en is een argument in een stijlanalyse.

Optativus obliquus

Optativus in indirecte rede na een verleden hoofdwerkwoord, waar de oorspronkelijke indicativus of conjunctivus naar de optativus verschuift; de spreker geeft de uiting daarmee als weergegeven weer.

Genitivus absolutus

Zelfstandig naamwoord of pronomen plus participium in de genitivus, zonder grammaticale band met de hoofdzin; vertaal als bijzin met eigen onderwerp, bijvoorbeeld 'toen hij dit gezegd had'.

Accusativus cum infinitivo

Constructie waarbij het onderwerp van de infinitief in de accusativus staat, onder andere na verba van zeggen, denken en waarnemen; in het Nederlands wordt dit meestal een dat-zin.

Aspect in het Griekse werkwoord

De stam bepaalt de aard van de handeling: praesensstam onvoltooid of durend, aoristusstam punctueel, perfectumstam voltooid met blijvend resultaat; dit stuurt de Nederlandse werkwoordsvorm.

Deponente werkwoorden

Werkwoorden met een passieve of mediumvorm maar actieve betekenis, zoals δύναμαι, βούλομαι en γίγνομαι; je vertaalt ze actief en leert ze als aparte woordenschat.

Medium versus passief

Dezelfde uitgangen kunnen medium ('voor zichzelf', wederkerig) of passief betekenen; de context en de aanwezigheid van een agens met ὑπό beslissen welke betekenis je kiest.

Attributief participium

Participium dat een zelfstandig naamwoord bepaalt en daarmee in genus, getal en naamval congruert; vertaal het als bijvoeglijke bijzin met 'die' of als deelwoord bij het zelfstandig naamwoord.

Predicatief participium

Participium dat niet bij een zelfstandig naamwoord hoort maar bij het gezegde, en dus een bijwoordelijke bijzin vormt van tijd, oorzaak, wijze of voorwaarde; herken het aan het ontbreken van lidwoord.

Augment

Voorvoeging ἐ- of verlenging van de beginvocaal bij verleden tijden; bij samengestelde werkwoorden staat het augment achter het voorzetsel, bijvoorbeeld ἀπ-έ-λυε.

Claim plus bewijs

Antwoordstructuur bij interpretatievragen: eerst een stelling over betekenis of functie, dan een concrete verwijzing naar een passage of uitspraak die die stelling ondersteunt.

Hubris en nemesis

Patroon waarin een personage de grenzen van menselijke maat overschrijdt en daarop gestraft wordt; de analyse benoemt zowel de overtreding als de instantie die de vergelding voltrekt.

Xenia

Gastvriendschap als bindend instituut tussen gastheer en gast, met wederzijdse verplichtingen; schending ervan is in epos en tragedie een veelgebruikte aanleiding voor conflict en wraak.

Bodevertelling

Rapportage door een bode van geweld dat buiten het gezichtsveld plaatsvindt; het publiek hoort de gebeurtenis in plaats van die te zien, wat de verbeeldingskracht en de spanning stuurt.

Koor als commentaar

Groep die in tragedie zingt en danst en reageert op de handeling; de koorliederen geven reactie, achtergrond en reflectie, maar grijpen zelden direct in de gebeurtenissen in.

Aporie in de dialoog

Toestand waarin een gesprek eindigt zonder definitieve oplossing, doordat de tegenwerpingen niet weerlegd worden; de lezer wordt uitgenodigd zelf verder te denken.

Rede in de historiografie

Door de auteur gecomponeerde toespraak van een historisch personage; zij geeft motieven en argumenten weer en is een interpretatiemiddel van de auteur, geen letterlijk verslag.

Receptie van Griekse motieven

Hergebruik van Griekse thema's en personages in latere literatuur, beeldende kunst en politiek; de analyse vraagt naar de functie van het motief in de nieuwe context.

Eerste declinatie

Verbuiging van meestal vrouwelijke woorden op -α en -η, met enkele mannelijke woorden op -ης en -ας; de uitgangen verschillen per stamklank en moeten samen met het lidwoord geleerd worden.

Derde declinatie

Verbuiging met stamwisseling: de stam blijkt uit de genitivus, de nominativus kan sterk afwijken; uitgangen zijn onder andere -ς, -ι, -α, -ες en -α.

Contractie

Versmelting van stamvocaal en uitgang bij werkwoorden op -άω, -έω en -όω, volgens vaste regels zoals α+ε = α en ε+ε = ει; het circumflex in de uitgang is een herkenningsteken.

Conjunctivus na ἵνα

Doelconstructie waarbij ἵνα met conjunctivus een doel uitdrukt en met optativus na een verleden hoofdwerkwoord kan staan; vertaal met 'opdat' of 'om te'.

Idioom οὐ μόνον…ἀλλὰ καί

Vaste wending 'niet alleen…maar ook'; de tweede term krijgt extra nadruk en de hele constructie is een standaardmiddel om een argument op te bouwen.

οἶδα

Perfectumvorm met praesensbetekenis 'ik weet'; de overige verleden tijden betekenen 'ik wist'. Het werkwoord hoort bij de onregelmatige vormen die je uit het hoofd leert.

Dativus instrumenti

Dativus die het middel of werktuig aangeeft waarmee iets gebeurt, zonder voorzetsel; in de vertaling gebruik je 'met' of 'door middel van'.

Atheense ekklèsia

Volksvergadering van mannelijke burgers die besluiten nam over oorlog, wetten en financiën; quorum en agenda werden voorbereid door de boulè van 500.

Liturgie in Athene

Verplichte financiering van publieke taken, zoals een koor of een oorlogsschip, door vermogende burgers; het instituut combineert belastingheffing met eer en prestige.

Dionysia

Atheens festival voor Dionysos waar tragedies en komedies werden opgevoerd; per dichter stonden drie tragedies en een satyrspel op het programma, betaald via de choregie.