Twee teksten over smart working: houding en functie
Je krijgt in het leesdossier twee korte Italiaanse teksten voorgelegd. Tekst A is een blogpost van een manager van een Turijns softwarebedrijf. Hij schrijft dat zijn team sinds maart 2024 twee dagen per week thuiswerkt, dat het ziekteverzuim met 18% is gedaald en dat hij 'geen enkele reden ziet om terug te keren naar vijf dagen op kantoor'. Tekst B is een reactie van een vakbondsvertegenwoordiger. Zij noemt de cijfers 'een rookgordijn', wijst erop dat 40% van de werknemers geen aparte werkruimte heeft en besluit met de retorische vraag: 'Wie betaalt de elektriciteitsrekening van al die thuiswerkers?' De opdracht bevat drie vragen. Je mag geen woordenboek gebruiken. Je moet je antwoorden onderbouwen met verwijzingen naar de tekst, niet met eigen mening. Je hebt 25 minuten en moet bij elke vraag een citaat van maximaal acht woorden geven.
1. Welke functie heeft de retorische vraag in tekst B, en waarom is zij hier effectiever dan een directe bewering? Onderbouw met een citaat.
Read the worked answer
De vraag 'Wie betaalt de elektriciteitsrekening van al die thuiswerkers?' doet drie dingen. Eerst verschuift zij de bewijslast: de manager moet aantonen dat thuiswerken geen verborgen kosten heeft. Ten tweede maakt zij een abstract punt concreet en herkenbaar. Ten derde polariseert zij: 'al die thuiswerkers' suggereert een grote, anonieme groep. Dat is effectiever dan 'thuiswerken brengt kosten mee', omdat de lezer zelf het antwoord invult en de vraag niet weerlegd hoeft te worden. Tegelijk is zij retorisch zwakker: zij noemt geen bedrag en geen bron. Een goede reactie zou dus zijn: de vraag is suggestief, niet bewijzend.
2. Een medekandidaat concludeert: 'De manager in tekst A is optimistisch; dus tekst A is onbetrouwbaar.' Beoordeel deze conclusie aan de hand van twee criteria: bron en onderbouwing.
Read the worked answer
Optimisme is op zich geen reden om een bron onbetrouwbaar te noemen. Criterium 1, bron: de manager is belanghebbende; hij wil zijn beleid verdedigen, dus er is mogelijke partijdigheid. Criterium 2, onderbouwing: hij noemt een daling van 18% ziekteverzuim en een periode, sinds maart 2024. Dat zijn controleerbare claims, al ontbreekt de meetmethode. De conclusie is dus te snel: de tekst is niet automatisch onbetrouwbaar, maar wel een partijdige bron die om verificatie vraagt. Beter is: 'De manager is een belanghebbende bron; zijn cijfers moeten onafhankelijk gecontroleerd worden.'
3. Leg uit hoe het woord 'rookgordijn' in tekst B het debat stuurt; noem een alternatieve formulering die neutraler is.
Read the worked answer
'Rookgordijn' suggereert opzettelijke misleiding, niet alleen een andere interpretatie. Daardoor wordt de manager niet meer iemand met een andere mening, maar iemand die verbergt. Dat verschuift de discussie van cijfers naar intenties. Neutraler zou zijn: 'De cijfers zeggen weinig over de kosten voor werknemers' of 'De cijfers belichten maar één kant.' Zo blijft het verwijt bij de argumentatie, niet bij de bedoeling.