VWO Kunst (algemeen) cheat sheet

Standaardwerkwijze: (1) beschrijven wat zichtbaar is, (2) analyseren van beeldaspecten en hun samenhang, (3) interpreteren met argumenten, (4) contextualiseren en (5) aspectgewijs vergelijken.

Voorstelling = onderwerp, verhaal en symbolen; vormgeving = materiaal, formaat, compositie, kleur, licht, lijn, ruimte en textuur. Houd beide in het antwoord gescheiden.

Beeldaspecten om te benoemen: lijn, vorm, kleur, licht/donker, ruimte, compositie, textuur, materiaal, formaat en kader. Koppel elk waargenomen feit aan een effect.

Iconografie beschrijft herkenbare motieven en conventies; iconologie verklaart betekenis binnen culturele context. Gebruik symbolen alleen wanneer ze aantoonbaar zijn.

Vergelijk aspectgewijs: kies eerst gemeenschappelijke criteria, behandel per criterium beide werken en sluit af met overeenkomsten en verschillen.

Een interpretatie is een beargumenteerde betekenisclaim. Scheid observatie, aanname en conclusie en verwijs naar zichtbare vormkenmerken of controleerbare bronnen.

Contextfactoren: opdrachtgever, functie, publiek, techniek, religie, politiek, economie, media en heersende normen. Koppel alleen factoren die het werk aantoonbaar beïnvloeden.

Bronkritiek: onderscheid primaire bron (werk, brief, contract) van secundaire bron (handboek, artikel) en check maker, datum en belang van de bron.

Periodisering: post-impressionisme, symbolisme, expressionisme, kubisme, futurisme, constructivisme, De Stijl, Bauhaus, dada, surrealisme en Nieuwe Zakelijkheid vallen grofweg tussen ca. 1880 en 1945.

Modernisering (industrialisatie, urbanisatie, trein, fotografie, film, massadruk en warenhuis) verandert onderwerp, techniek, verspreiding en publiek van kunst.

Breuk met academische regels: impressionisme kiest vluchtige waarneming, expressionisme emotie, kubisme vormanalyse en abstractie de autonomie van kleur en lijn.

Dada en surrealisme gebruiken toeval, readymades, collage en droom om rationele orde en burgerlijke normen te ondermijnen.

De Stijl en Bauhaus streven naar geometrische ordening en functionaliteit en verbinden kunst met design, architectuur en industriële productie.

Eerste Wereldoorlog en interbellum: propaganda, massamedia en politieke ideologieën beïnvloeden kunst; Nieuwe Zakelijkheid reageert met zakelijke, soms kritische observatie.

Fotografie en film worden zelfstandige media: portret-, straat- en documentairefotografie en expressionistische film en montage beïnvloeden de schilderkunst.

Muziek en dans doorbreken klassieke conventies via atonaliteit (Schönberg), ritme en dissonantie (Stravinsky), jazz en moderne dans (Nijinski).

Kunstenaressen als Käthe Kollwitz en Sonia Delaunay werken binnen en tegen genderrollen; toegang tot opleidingen en opdrachten blijft voor vrouwen beperkt.

Massacultuur verspreidt zich via tv, radio, film, popmuziek, reclame en later internet; het publiek wordt zowel consument als producent.

Kunststromingen na 1945: abstract expressionisme, popart, minimal art, conceptuele kunst, performance, land art, video- en immersieve kunst en postmodernisme.

Popart en postmodernisme werken met herhaling, citatie, ironie en massamedia; de grens tussen hoge en lage cultuur vervaagt.

Jeugdculturen (rock-'n-roll, punk, hiphop, house) ontstaan rond muziek, mode en media en worden vervolgens door commercie opgenomen.

Digitalisering en internet vanaf ca. 1990 stimuleren participatiecultuur, remix, sociale media en AI-kunst; auteurschap en copyright worden opnieuw gedefinieerd.

Globalisering: kunst en massacultuur circuleren wereldwijd; aandacht voor migratie, identiteit, postkolonialisme en culturele toe-eigening neemt toe.

Musea en tentoonstellingen worden blockbusters met marketing en experience; sponsoring en publiekscijfers beïnvloeden de programmering.

Kunstenaars reageren op massacultuur met appropriation, street art, activisme en institutionele kritiek; context en publiek worden deel van het werk.