Kunstvakken+CKV VMBO GL/TL key terms

Een van de visuele middelen waarmee een beeldvormgever werkt, zoals kleur, vorm, lijn, licht, ruimte, textuur en compositie. Je gebruikt ze om een kunstwerk te benoemen en te analyseren.

De ordening van beeldelementen binnen het kader van een werk. Denk aan symmetrie, diagonaalopbouw, driehoekscompositie of centrale plaatsing, en aan de vraag waar het oog als eerste naartoe gaat.

Het effect dat ontstaat door kleuren naast elkaar te zetten. Voorbeelden zijn complementair contrast (tegenover elkaar in de kleurencirkel), warm-koud contrast en licht-donker contrast. Contrast stuurt aandacht en sfeer.

De precieze tint van een kleur, bepaald door hoeveel wit, zwart of grijs eraan is toegevoegd. Zo ontstaan lichte en donkere varianten van bijvoorbeeld rood, die de sfeer van een werk sterk beïnvloeden.

Een rond schema waarin de primaire, secundaire en tertiaire kleuren in volgorde staan. Hij helpt om verwante kleuren en complementaire paren te herkennen bij het beschrijven van een kunstwerk.

De oppervlaktestructuur van een materiaal of de suggestie daarvan in een beeld: glad, ruw, korrelig, glanzend of mat. Textuur beïnvloedt hoe een werk aanvoelt en hoe licht erop valt.

De begrenzing van het beeldvlak: wat wel en niet in beeld is. Door bewust te kaderen bepaalt de maker wat de beschouwer ziet en welke informatie buiten beschouwing blijft.

Herhaling met variatie van vormen, lijnen of kleuren, waardoor het oog door het werk wordt geleid. Ritme kan regelmatig en rustig zijn of onregelmatig en dynamisch.

Het idee van beweging dat een stilstaand beeld kan oproepen, bijvoorbeeld door diagonale lijnen, vervaging, herhaling van standen of een afgebroken vorm. De beschouwer vult de beweging als het ware aan.

De bewuste keuze van een maker voor materiaal en techniek, zoals houtskool, acrylverf, brons, klei of digitaal printen. Die keuze bepaalt textuur, houdbaarheid en de betekenis die het werk oproept.

De mate waarin techniek en afwerking getuigen van vakkundigheid. Bij beschouwing let je op netheid, beheersing van het materiaal en of eventuele onhandigheid bewust als stijlmiddel is ingezet.

Kunststroming waarin het idee of concept belangrijker is dan de visuele uitvoering. Het werk kan bestaan uit tekst, instructie of een alledaags voorwerp; de beschouwer moet meedenken over de betekenis.

Een ruimtelijk kunstwerk dat een hele ruimte inricht en de bezoeker erin opneemt. Materialen, licht en geluid werken samen; de ervaring van de bezoeker is deel van het werk.

Het ontwerpen van driedimensionale objecten en omgevingen, van meubel tot gebouw of tentoonstellingsruimte. Belangrijk zijn verhoudingen, materiaal, licht en hoe mensen zich erdoor bewegen.

Vormgeving met een praktisch doel, zoals een poster, verpakking, app-interface of kledingstuk. Naast uiterlijk spelen functie, doelgroep en herkenbaarheid een grote rol in de beoordeling.

Een herkenbaar visueel teken dat een merk of organisatie vertegenwoordigt, vaak een combinatie van vorm, kleur en typografie. Het moet in één oogopslag herkenbaar en reproduceerbaar zijn.

De bedoeling van een beeld om iets over te brengen aan een doelgroep, bijvoorbeeld waarschuwen, verleiden of informeren. Je beoordeelt dan of het beeld die boodschap begrijpelijk en passend overbrengt.

De emotionele indruk die een werk achterlaat, zoals dreigend, vrolijk, intiem of kil. Sfeer ontstaat uit het samenspel van kleur, licht, compositie en onderwerp, en is deels persoonlijk.

De manier waarop licht in een beeld is gebruikt of gesuggereerd: fel of zacht, van voren of van opzij, met harde of zachte schaduwen. Licht stuurt volume, sfeer en aandacht.

De hoogte of laagte van een klank, bepaald door de frequentie van de trilling. Hoge tonen trillen sneller dan lage; samen vormen ze melodieën en akkoorden in een muziekstuk.

Een opeenvolging van tonen die als een herkenbaar geheel klinkt. Kenmerken zijn stijgen en dalen, sprongen of stappen, en herhaling; de melodie is vaak het meest onthouden deel van een lied.

Twee of meer tonen die tegelijk klinken. Een drieklank bestaat uit grondtoon, terts en kwint; akkoorden bepalen de harmonie en daarmee vaak de sfeer van een stuk.

Het samenspel van gelijktijdig klinkende tonen en akkoorden. Harmonie kan consonant en rustig zijn of dissonant en spanningsvol, en bepaalt mede hoe een passage aanvoelt.

Een samenklank die als spanningvol of onopgelost klinkt. In klassieke muziek vraagt een dissonant vaak om oplossing; in moderne muziek kan de spanning juist het doel zijn.

De ordening van klanken in de tijd door lengte en klemtoon. Ritme geeft muziek voortstuwing; je herkent het door mee te tellen of te tikken op de maat.

De indeling van een muziekstuk in groepen tellen, bijvoorbeeld 4/4 of 3/4. De maatsoort bepaalt hoeveel tellen per maat vallen en welke tel beklemtoond wordt.

De snelheid waarmee muziek klinkt, vaak aangegeven met Italiaanse termen als adagio of allegro of met een metronoomgetal. Tempo beïnvloedt direct de energie en sfeer van een stuk.

Het verschil tussen zacht en hard in muziek, van pianissimo tot fortissimo. Componisten gebruiken dynamiek voor spanning en contrast; plotselinge wisselingen vallen sterk op.

Het karakter van een klank dat een instrument of stem herkenbaar maakt, ook wel timbre genoemd. Een dwarsfluit klinkt helder en een cello warm, ook bij dezelfde toonhoogte.

De keuze en combinatie van instrumenten in een muziekstuk of arrangement. Instrumentatie bepaalt de klankkleur van het geheel en welke lijnen of stemmen opvallen.

Een korte, herkenbare muzikale eenheid die in een stuk wordt herhaald en veranderd. Door variatie en combinatie van motieven ontstaat samenhang in een compositie.

De globale opbouw van een muziekstuk, bijvoorbeeld couplet-refrein, liedvorm of sonatevorm. Vorm helpt je te horen waar een stuk begint, zich ontwikkelt en terugkeert.

Het opnieuw laten klinken van een melodie, ritme of akkoordreeks. Herhaling geeft houvast en herkenning; te veel herhaling kan eentonig worden, variatie houdt de aandacht vast.

De beschrijving van wat er in een toneelstuk of film gebeurt: wie doet wat, waar en wanneer. Het scenario beschrijft de handeling en dialoog, niet de regieaanwijzingen voor het licht of decor.

De opeenvolging van gebeurtenissen met oorzaak en gevolg in een verhaal of toneelstuk. De plot bevat wendingen en conflicten en leidt uiteindelijk naar het slot.

Een rol in een toneelstuk of verhaal met eigen kenmerken, verlangens en gedrag. Een acteur bouwt een personage op met stem, houding, tempo en keuzes in de tekst.

De botsing van belangen of gevoelens tussen personages of binnen één personage. Conflict is de motor van drama: zonder spanning valt er weinig te spelen of te volgen.

Het geloofwaardig neerzetten van een personage op toneel of voor de camera. Acteren combineert tekstbehandeling, lichaamstaal, timing en het reageren op tegenspelers.

Alles wat binnen het speelvlak is geplaatst en zichtbaar is voor het publiek: decor, rekwisieten, licht, kostuums en de opstelling van spelers. Het bepaalt de sfeer en de leesbaarheid van een scène.

Het gebouwde of geplaatste toneelbeeld dat de ruimte van het verhaal voorstelt. Een decor kan realistisch of juist abstract zijn en beïnvloedt hoe spelers bewegen en hoe het publiek de scène leest.

Het geheel van vormgevende keuzes rond een voorstelling: decor, kostuum, licht, grime en geluid. Die keuzes ondersteunen de betekenis en moeten onderling en met het spel kloppen.

De opbouw en betekenis van een theatertekst of voorstelling: hoe spanning wordt opgebouwd, welke thema's spelen en hoe scènes op elkaar reageren. Dramaturgie kijkt naar het geheel, niet naar losse momenten.

De manier waarop een gezelschap of acteur speelt, bijvoorbeeld naturalistisch, grotesk, fysiek of verhalend. Speelstijl bepaalt hoe direct of vervreemdend het publiek de voorstelling ervaart.

Een theatertechniek waarbij het publiek bewust afstand houdt tot het verhaal, zodat het nadenkt in plaats van meeleeft. Middelen zijn directe aanspreking, zichtbaar licht of zichtbare omkleding.

Spelen zonder uitgeschreven tekst, waarbij de speler ter plekke reageert op de situatie en op medespelers. Improvisatie vraagt om luisteren, accepteren van voorstellen en durven kiezen.

De bewust ontworpen opeenvolging van dansbewegingen en ruimtelijke patronen in een dansstuk. De choreograaf kiest bewegingstaal, opbouw en relatie tot muziek en ruimte.

Het geheel van bewegingen en houdingen waarmee een danser of gezelschap danst, zoals vloeiend, hoekig, zwaar of licht. Bewegingstaal is te herkennen aan energie, richting en lichaamsgebruik.

De beheersing van het lichaam die nodig is om veilig en precies te dansen, zoals balans, sprongkracht, draaien en vloeiende overgangen. Techniek maakt de bedoeling van de choreografie zichtbaar.

De opstelling van dansers ten opzichte van elkaar op het toneel, bijvoorbeeld in een rij, kring, diagonaal of blok. Vanuit formaties ontstaan patronen en ruimtelijke effecten in een dansstuk.

De manier waarop dansers de beschikbare ruimte benutten: hoog of laag, dichtbij of ver weg, in het midden of aan de rand. Ruimtegebruik beïnvloedt de dynamiek en de blik van het publiek.

Dans waarbij het uitdrukken van gevoel of betekenis centraal staat, vaak met vrije bewegingen en minder vaste techniek. De danser vertelt met het lichaam eerder dan met woorden.

De verzameling bewijzen van een leerling over culturele activiteiten en eigen kunstopdrachten, met beschrijvingen, foto's, verslagen en reflecties. Het dossier laat zien wat je hebt gedaan en geleerd.

Een bezoek aan een museum, voorstelling, concert of tentoonstelling, of actieve deelname aan een kunstproject. Je beschrijft wat je hebt gezien en wat het bij je teweegbracht.

Het kijken naar en praten over kunst met behulp van begrippen, waarbij je beschrijft, analyseert, interpreteert en waardeert. Beschouwing gaat verder dan 'mooi' of 'lelijk' en onderbouwt een oordeel.

De betekenis die jij aan een kunstwerk toekent op basis van wat je ziet en weet. Een interpretatie onderbouw je met argumenten uit het werk zelf en met context; anderen kunnen anders interpreteren.

De omstandigheden waaronder een kunstwerk is gemaakt of getoond: tijd, plaats, opdrachtgever, cultuur en bedoeling. Context helpt om keuzes in een werk te begrijpen en te verklaren.

Het terugkijken op je eigen werk en ervaringen om te benoemen wat je deed, wat werkte en wat je een volgende keer anders wilt. Goede reflectie is concreet en gekoppeld aan voorbeelden.

Het beoordelen van een proces of resultaat aan de hand van vooraf gestelde doelen en criteria. Je benoemt sterke en zwakke punten en geeft aan wat je daaruit leert.

Systematisch kijken naar kunst door eerst te beschrijven, dan te analyseren, te interpreteren en tenslotte te waarderen. Dit stappenpatroon voorkomt dat een oordeel op gevoel alleen blijft hangen.

De mate waarin een werk of uitvoering eigen, oprecht en herkenbaar van de maker is, in plaats van een kopie van een bestaand voorbeeld. Bij CKV beoordeel je hoe jouw eigen keuzes zichtbaar worden.