VWO Latijnse taal en cultuur flashcards

32 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.

Ablativus absolutus

Zelfstandige bijzin met een naamwoord in de ablativus plus participium; het eigen onderwerp staat los van de hoofdzin. Urbe capta betekent 'nadat de stad was ingenomen'.

Accusativus cum infinitivo

Constructie bij verba dicendi, sentiendi en declarandi: accusativus als onderwerp van een infinitief. De infinitief geeft relatieve tijd aan ten opzichte van het hoofdwerkwoord.

Coniunctivus na cum

Cum met coniunctivus drukt tijd, oorzaak of toegeving uit: toen, omdat, hoewel. Het imperfectum en plusquamperfectum wijzen vaak op een historische vertelling.

Ut finale en consecutivum

Ut met coniunctivus betekent 'opdat' (doel) of 'zodat' (gevolg). Het voorafgaande woord en de aard van het hoofdwerkwoord bepalen welke vertaling juist is.

Functie van een passage

De rol die een fragment speelt in het betoog of verhaal: inleiding, argument, voorbeeld, tegenwerping of conclusie. Benoem positie en effect op het publiek.

Ironie herkennen

Een uiting waarbij de woorden het tegenovergestelde lijken te zeggen van de bedoeling. Signalen zijn overdrijving, retorische vragen en een onverwachte wending na een loftuiting.

Rede in rede

Een personage dat binnen het verhaal zelf een toespraak houdt. De verteller en de spreker zijn dan niet dezelfde, wat belangrijk is bij vragen over wie wat beweert.

Bewijsvoering bij interpretatie

Een interpretatievraag vraagt om een stelling plus concreet tekstbewijs: een citaat of verwijzing naar een regel, gevolgd door uitleg in eigen woorden.

Ciceronische periode

Lange, symmetrisch opgebouwde zin waarin de hoofdzin vaak aan het eind komt. Het uitstellen van het hoofdwerkwoord schept spanning en nadruk.

Consistente vertaalkeuze

Een sleutelterm wordt in een vertaling steeds op dezelfde manier weergegeven. Afwijken kan alleen als de context dat eist, en moet dan worden verantwoord.

Enjambement in poëzie

Het doorlopen van een zin of woordgroep over het regeleinde heen. Het effect is spanning of nadruk op het eerste woord van de volgende regel.

Pietas bij Vergilius

De houding van plichtsbesef tegenover goden, vaderland en familie, belichaamd in Aeneas. Het begrip verschilt van het Nederlandse 'vroomheid' en omvat ook trouw en verantwoordelijkheid.

Ringcompositie

Compositiepatroon waarbij motieven in spiegelbeeld terugkeren: A-B-C-B-A. Herkenning helpt bij vragen naar structuur en naar de plaats van een episode.

Verlies in vertaling

Bij het omzetten van Latijn naar Nederlands gaan metrum, klankeffecten en woordspel vaak verloren. Benoem concreet wat niet overdraagbaar is en welk effect dat heeft.

Augusteïsche propaganda

Literatuur uit de tijd van Augustus die vrede, pietas en imperium benadrukt. Werken als de Aeneis verenigen politieke boodschap met literaire autonomie.

Intertekstualiteit

Verwijzingen in een werk naar eerdere literatuur, bijvoorbeeld Vergilius naar Homerus. Zulke verwijzingen geven betekenis aan het latere werk en aan de verhouding tot het voorbeeld.

Dactylische hexameter

Versregel van zes voeten, elk een dactylus of spondee. De vijfde voet is vrijwel altijd een dactylus, de zesde een spondee of trochee.

Elegisch distichon

Verspaar van hexameter en pentameter. De pentameter heeft een vaste middencesuur en een typisch ritme van twee keer twee halve voeten aan weerszijden.

Hyperbaton

Het scheiden van woorden die grammaticaal bij elkaar horen, vaak door plaatsing tussen ander materiaal. In poëzie benadrukt dit de omsloten woorden.

Coniunctivus irrealis

Wens of voorwaarde die niet werkelijkheid is of niet werkelijkheid kan worden. Imperfectum duidt op het heden, plusquamperfectum op het verleden.

Gerundivum

Verbaal adjectief op -ndus dat verplichting of geschiktheid uitdrukt, bijvoorbeeld delenda Carthago: Carthago moet verwoest worden. Het komt ook als bijvoeglijk naamwoord voor.

Nominativus cum infinitivo

Constructie bij passieve verba dicendi en sentiendi: het onderwerp staat in de nominativus, het werkwoord wordt passief en de infinitief volgt, bijvoorbeeld dicitur venisse.

Actium 31 v.Chr.

Zeeslag waarin Octavianus Antonius en Cleopatra verslaat. Dit markeert het einde van de burgeroorlogen en de weg naar het principaat van Augustus.

Maecenas en patronage

Maecenas was de vertrouweling van Augustus die dichters als Vergilius en Horatius financieel steunde. Patronage beïnvloedde onderwerpen en presentatie van literatuur.

Imperium en provocatio

Imperium is de militaire en bestuurlijke bevoegdheid van een magistraat. Provocatio is het recht van een Romeins burger om tegen een doodvonnis in beroep te gaan.

Hellenistische poëtica

Literaire opvattingen uit de Griekse wereld, met nadruk op geleerdheid, kleine vormen en verfijning. Catullus en de neoterici namen elementen daarvan over.

Scriptorium en overlevering

Kloosterwerkplaats waar handschriften werden gekopieerd. Wat daar niet werd overgeschreven, ging vaak verloren, wat de selectie van bewaarde teksten verklaart.

Imitatio in het humanisme

Navolging van klassieke auteurs als leerprincipe in onderwijs en literatuur. Humanisten combineerden navolging met eigen stijl en tekstkritiek op de bronnen.

Neolatijn

Latijn geschreven na de klassieke oudheid, onder meer door Erasmus en in de wetenschap. Het diende tot in de achttiende eeuw als gemeenschappelijke taal van geleerden.

Vergilius bij Dante

In Dantes Divina Commedia begeleidt Vergilius de dichter door hel en vagevuur. Hij staat voor de klassieke rede en wijsheid die de weg wijst naar openbaring.

Vaste casus bij utor

Utor, fruor, fungor, potior en vescor nemen een ablativus. De ablativus geeft aan waarmee iets gebeurt of waarvan men gebruikmaakt, niet het lijdend voorwerp.

Opus est

Idioom dat 'nodig zijn' betekent, met ablativus van het benodigde of een genitivus bij een onpersoonlijk gebruik. Het onderwerp is vaak een infinitief of een zaak.