I85PREP
⌘ K
VWO Latijnse taal en cultuur study materials
VWO Latijnse taal en cultuur study resources

VWO Latijnse taal en cultuur practice questions

One question at a time. Build your VWO Latijnse taal en cultuur understanding.

First 50 of 200 questions. Each one lists the choices, the correct answer, and an explanation. The checker at the top of this page saves progress in this browser when it is available.

Continue in the practice tool above to load more questions, 50 at a time.

Question 1Ongeziene tekst: vertalen van Latijns proza of poëzie

In een ongeziene Latijnse prozatekst staat: *Caesar, ubi id audivit, legiones quam celerrime eduxit.* Welke vertaling geeft de functie van *quam celerrime* het beste weer?

  1. Toen Caesar dit had gehoord, voerde hij de legioenen zo snel mogelijk aan. Correct answer.
  2. Toen Caesar dit had gehoord, voerde hij de legioenen heel langzaam aan.
  3. Toen Caesar dit had gehoord, voerde hij de legioenen sneller dan tevoren aan.
  4. Toen Caesar dit had gehoord, voerde hij de legioenen zo snel als hij kon tellen aan.

Explanation

*Quam* met een superlatief (quam celerrime) drukt een zo hoog mogelijke graad uit: 'zo snel mogelijk'. Het is een vaste combinatie in proza, vaak bij militaire haast. De superlatief alleen betekent 'zeer snel', maar met *quam* krijgt hij de betekenis 'zo ... mogelijk'.

Question 2Ongeziene tekst: vertalen van Latijns proza of poëzie

In een ongeziene Latijnse zin staat: *milites, quos dux miserat, pontem transierunt.* Welk zinsdeel is *quos*?

  1. lijdend voorwerp van de bijzin Correct answer.
  2. bijwoordelijke bepaling van de hoofdzin
  3. onderwerp van de bijzin
  4. meewerkend voorwerp van de hoofdzin

Explanation

*Quos* is mannelijk meervoud accusatief en verwijst naar *milites*. In de bijzin *quos dux miserat* is *dux* het onderwerp en *quos* het lijdend voorwerp bij *miserat*. De vorm accusatief meervoud past bij die functie.

Question 3Ongeziene tekst: vertalen van Latijns proza of poëzie

Een ongeziene Latijnse zin luidt: *his rebus cognitis, consul contionem convocavit.* Hoe vertaal je *his rebus cognitis* het beste?

  1. Terwijl de consul deze zaken vernam, riep de vergadering hem bijeen.
  2. Deze zaken zullen vernomen worden en de consul roept de vergadering bijeen.
  3. Nadat deze zaken vernomen waren, riep de consul de vergadering bijeen. Correct answer.
  4. Omdat de consul deze zaken vernam, riep hij de vergadering bijeen.

Explanation

*His rebus cognitis* is een ablativus absolutus: een zelfstandig naamwoord plus voltooid deelwoord in de ablativus, los van de hoofdzin. Het drukt een voorafgaande handeling uit: 'nadat deze zaken vernomen waren'. Het onderwerp van de ablativus absolutus is niet de consul, maar *his rebus*.

Question 4Ongeziene tekst: vertalen van Latijns proza of poëzie

In een ongeziene Latijnse zin staat: *nemo dubitabat quin hostes adventarent.* Welke weergave van *quin hostes adventarent* is correct?

  1. of de vijanden zouden komen
  2. omdat de vijanden kwamen
  3. dat de vijanden zouden komen Correct answer.
  4. zonder dat de vijanden kwamen

Explanation

Na *non dubitare* (twijfelen) volgt *quin* met de conjunctivus, dat 'dat' betekent. De conjunctivus *adventarent* geeft de afhankelijke gedachte weer. De constructie is een vaste vorm van indirecte vraag na een ontkennende uitdrukking van twijfel.

Question 5Ongeziene tekst: vertalen van Latijns proza of poëzie

In een ongeziene Latijnse tekst staat: *urbs, quae in colle sita erat, a militibus capta est.* Welke functie heeft *quae*?

  1. bijstelling bij militibus
  2. onderwerp van de bijzin Correct answer.
  3. lijdend voorwerp van de bijzin
  4. bepaling van plaats

Explanation

*Quae* is vrouwelijk nominatief enkelvoud en verwijst naar *urbs*. In de bijzin *quae in colle sita erat* is *quae* het onderwerp bij *sita erat*. De accusatief *quam* zou nodig zijn voor een lijdend voorwerp.

Question 6Ongeziene tekst: vertalen van Latijns proza of poëzie

Een ongeziene Latijnse zin luidt: *si id fecisset, magnam gloriam consecutus esset.* Welke vertaling is correct?

  1. Omdat hij dat gedaan had, verwierf hij grote roem.
  2. Als hij dat gedaan had, had hij grote roem verloren.
  3. Als hij dat doet, verwerft hij grote roem.
  4. Als hij dat gedaan had, zou hij grote roem verworven hebben. Correct answer.

Explanation

De combinatie *fecisset* (plusquamperfectum conjunctief) met *consecutus esset* (plusquamperfectum conjunctief) vormt een irrealis van het verleden: 'als hij ... had, zou hij ... hebben'. Beide werkwoorden staan in de conjunctivus om de niet-werkelijkheid aan te geven.

Question 7Ongeziene tekst: vertalen van Latijns proza of poëzie

In een ongeziene Latijnse zin staat: *imperator milites hortatus est ut fortiter pugnarent.* Welke constructie is *ut fortiter pugnarent*?

  1. een indirecte vraag met ut
  2. een finale bijzin met ut en conjunctivus Correct answer.
  3. een gevolgzin met ut en indicativus
  4. een temporele bijzin met ut

Explanation

Na een werkwoord van aansporen of bevelen (hortari) volgt *ut* met de conjunctivus: een finale bijzin die het doel of de opdracht uitdrukt. De conjunctivus *pugnarent* past bij die constructie. Bij een gevolgzin staat eveneens ut, maar dan met een indicativus in het hoofdwerkwoord van de bijzin.

Question 8Ongeziene tekst: vertalen van Latijns proza of poëzie

Een ongeziene Latijnse zin luidt: *tantus erat timor ut omnes fugerent.* Hoe functioneert *ut omnes fugerent*?

  1. als toegeving: 'hoewel allen vluchtten'
  2. als finale bijzin: 'zo groot was de angst om allen te laten vluchten'
  3. als gevolgzin: 'zo groot was de angst dat allen vluchtten' Correct answer.
  4. als voorwaarde: 'als allen zouden vluchten'

Explanation

*Tantus ... ut* met de conjunctivus vormt een gevolgzin: het bijwoord *tantus* kondigt een gevolg aan dat met *ut* wordt ingeleid. De vertaling 'zo groot ... dat' geeft die relatie weer. De conjunctivus *fugerent* is kenmerkend voor de gevolgzin in het verleden.

Question 9Ongeziene tekst: vertalen van Latijns proza of poëzie

In een ongeziene Latijnse zin staat: *Romae multi templa deorum visitaverunt.* Welke functie heeft *Romae*?

  1. datief: 'aan Rome'
  2. locativus: 'te Rome' Correct answer.
  3. genitivus: 'van Rome'
  4. ablativus: 'door Rome'

Explanation

*Romae* is de locativus van de plaatsnaam Roma en betekent 'te Rome'. Bij namen van steden en kleine eilanden wordt de locativus gebruikt zonder voorzetsel. De vorm lijkt op de genitivus, maar de betekenis is lokaal.

Question 10Ongeziene tekst: vertalen van Latijns proza of poëzie

In een ongeziene Latijnse zin staat: *dixit se venturum esse.* Hoe vertaal je dit het beste?

  1. Hij zei dat hij gekomen zou zijn.
  2. Hij zei dat hij zou komen. Correct answer.
  3. Hij zei dat hij gekomen was.
  4. Hij zei: 'Ik kom.'

Explanation

*Se venturum esse* is een accusativus cum infinitivo na *dixit*: *se* verwijst naar de spreker, en *venturum esse* is een toekomend infinitief ('zou komen'). De a.c.i. geeft de inhoud van de uiting indirect weer.

Question 11Ongeziene tekst: vertalen van Latijns proza of poëzie

In een ongeziene Latijnse zin staat: *cum hostes appropinquarent, signum dedit.* Welke vertaling van *cum hostes appropinquarent* is correct?

  1. Omdat de vijanden genaderd waren
  2. Toen de vijanden naderden Correct answer.
  3. Hoewel de vijanden naderden
  4. Zodat de vijanden zouden naderen

Explanation

*Cum* met de conjunctivus in een verleden context kan een temporele bijzin vormen: 'toen'. De conjunctivus *appropinquarent* past bij deze cum-constructie. De keuze tussen 'toen', 'omdat' en 'hoewel' hangt af van de context, maar hier wijst de opeenvolging op een tijdrelatie.

Question 12Ongeziene tekst: vertalen van Latijns proza of poëzie

Een ongeziene Latijnse zin luidt: *haec res mihi magnae curae est.* Welke functie heeft *magnae curae*?

  1. ablativus van middel
  2. datief van doel: 'tot grote zorg' Correct answer.
  3. accusatief van richting
  4. genitivus van eigenschap

Explanation

*Magnae curae* is een datief van doel bij *est*: 'is mij tot grote zorg'. Deze zogenoemde dubbele datief komt voor bij werkwoorden van zijn en toekomen. De vorm *curae* is datief enkelvoud.

Question 13Ongeziene tekst: vertalen van Latijns proza of poëzie

In een ongeziene Latijnse zin staat: *poeta, qui carmina scripsit, in exilio mortuus est.* Welke vertaling is correct?

  1. De dichter stierf in ballingschap omdat hij gedichten schreef.
  2. De dichter schreef gedichten en stierf in ballingschap.
  3. De dichter, die gedichten schreef, stierf in ballingschap. Correct answer.
  4. De dichter, aan wie gedichten werden geschreven, stierf in ballingschap.

Explanation

*Qui* is mannelijk nominatief enkelvoud en verwijst naar *poeta*; het is het onderwerp van *scripsit*. De relatieve bijzin wordt in het Nederlands het beste met 'die' weergegeven. De hoofdzin blijft *in exilio mortuus est*.

Question 14Ongeziene tekst: vertalen van Latijns proza of poëzie

In een ongeziene Latijnse zin staat: *non solum milites sed etiam dux vulneratus est.* Welke vertaling geeft de structuur het beste weer?

  1. De soldaten raakten gewond, maar de aanvoerder niet.
  2. Alleen de soldaten raakten gewond, niet de aanvoerder.
  3. Niet alleen de soldaten maar ook de aanvoerder raakte gewond. Correct answer.
  4. De aanvoerder raakte gewond in plaats van de soldaten.

Explanation

*Non solum ... sed etiam* is een vaste nevenschikkende combinatie: 'niet alleen ... maar ook'. Beide elementen delen hetzelfde gezegde *vulneratus est*. De constructie benadrukt dat beide partijen betrokken zijn.

Question 15Ongeziene tekst: vertalen van Latijns proza of poëzie

Een ongeziene Latijnse zin luidt: *vereor ne hostes veniant.* Welke vertaling is correct?

  1. Ik vrees dat de vijanden komen. Correct answer.
  2. Ik hoop dat de vijanden komen.
  3. Ik vrees dat de vijanden niet komen.
  4. Ik weet dat de vijanden komen.

Explanation

Na werkwoorden van vrezen betekent *ne* 'dat' (positief), terwijl *ne non* of *ut* 'dat niet' betekent. De conjunctivus *veniant* hoort bij deze constructie. *Vereor* betekent 'ik vrees'.

Question 16Ongeziene tekst: vertalen van Latijns proza of poëzie

In een ongeziene Latijnse zin staat: *oppidum, quod flumen transit, in monte positum est.* Welke functie heeft *quod*?

  1. onderwerp van de bijzin Correct answer.
  2. lijdend voorwerp van de bijzin
  3. bijwoordelijke bepaling
  4. meewerkend voorwerp

Explanation

*Quod* is onzijdig nominatief enkelvoud en verwijst naar *oppidum*. In de bijzin *quod flumen transit* is *quod* het onderwerp bij *transit*, terwijl *flumen* lijdend voorwerp is. De vorm nominatief bevestigt die functie.

Question 17Ongeziene tekst: vertalen van Latijns proza of poëzie

Een ongeziene Latijnse zin luidt: *his verbis dictis, omnes tacuere.* Welke constructie bevat *his verbis dictis*?

  1. accusativus cum infinitivo
  2. participium coniunctum bij omnes
  3. gerundivum
  4. ablativus absolutus Correct answer.

Explanation

*His verbis dictis* bestaat uit een zelfstandig naamwoord en een voltooid deelwoord in de ablativus, zonder voorzetsel. Dat is de typische vorm van de ablativus absolutus, die een voorafgaande handeling uitdrukt: 'nadat deze woorden gezegd waren'.

Question 18Ongeziene tekst: vertalen van Latijns proza of poëzie

In een ongeziene Latijnse zin staat: *spero fore ut pater redeat.* Hoe vertaal je *fore ut pater redeat* het beste?

  1. omdat vader terugkeert
  2. of vader terugkeert
  3. dat vader teruggekeerd is
  4. dat vader zal terugkeren Correct answer.

Explanation

*Fore ut* met de conjunctivus is een omschreven toekomende infinitief: 'dat ... zal gebeuren'. Na *spero* geeft de constructie de verwachte toekomstige handeling weer. De conjunctivus *redeat* hoort bij deze omschrijving.

Question 19Ongeziene tekst: vertalen van Latijns proza of poëzie

Een ongeziene Latijnse zin luidt: *tot tantisque rebus gestis, populus laetatus est.* Welke vertaling van *tot tantisque rebus gestis* is correct?

  1. Omdat het volk zoveel en zo grote daden verrichtte
  2. Terwijl zoveel en zo grote daden verricht werden
  3. Na zoveel en zo grote daden verricht te hebben Correct answer.
  4. Zoveel en zo grote daden zullen verricht worden

Explanation

*Tot tantisque rebus gestis* is een ablativus absolutus met een voltooid deelwoord, die een voorafgaande oorzaak of omstandigheid uitdrukt. Het onderwerp van de constructie is *rebus*, niet *populus*. De vertaling 'na ... verricht te hebben' geeft de voltooidheid weer.

Question 20Ongeziene tekst: vertalen van Latijns proza of poëzie

In een ongeziene Latijnse zin staat: *quis dubitet quin haec vera sint?* Welke vertaling is correct?

  1. Wie zal dit waar maken?
  2. Wie weet dat dit niet waar is?
  3. Wie twijfelt of dit waar is?
  4. Wie zou eraan twijfelen dat dit waar is? Correct answer.

Explanation

De retorische vraag met *quis dubitet* bevat een potentialis van de conjunctivus: 'wie zou twijfelen'. Daarna volgt *quin* met de conjunctivus in de betekenis 'dat'. De hele zin is een retorische bevestiging dat het waar is.

Question 21Ongeziene tekst: vertalen van Latijns proza of poëzie

Een ongeziene Latijnse zin luidt: *dic, quid sit amicitia.* Welke constructie is *quid sit amicitia*?

  1. indirecte vraag met conjunctivus Correct answer.
  2. directe vraag met indicativus
  3. accusativus cum infinitivo
  4. relatieve bijzin met indicativus

Explanation

Na een werkwoord van vragen of zeggen kan een indirecte vraag volgen, ingeleid door een vragend voornaamwoord (*quid*) met de conjunctivus (*sit*). De constructie geeft de inhoud van de vraag weer. De directe rede zou een indicativus hebben.

Question 22Ongeziene tekst: vertalen van Latijns proza of poëzie

In een ongeziene Latijnse zin staat: *tam fortiter pugnavit ut nemo eum superare posset.* Welke vertaling geeft de structuur het beste weer?

  1. Hij vocht zo dapper dat niemand hem kon overwinnen. Correct answer.
  2. Hij vocht dapperder dan niemand hem kon overwinnen.
  3. Hij vocht dapper om niemand te overwinnen.
  4. Hoewel hij dapper vocht, kon niemand hem overwinnen.

Explanation

*Tam ... ut* met de conjunctivus vormt een gevolgzin: 'zo ... dat'. *Tam* hoort bij het bijwoord *fortiter*, en *ut* leidt het gevolg in. De conjunctivus *posset* is kenmerkend voor deze constructie.

Question 23Ongeziene tekst: vertalen van Latijns proza of poëzie

In een ongeziene Latijnse zin staat: *Caesar pontem faciendum curavit.* Welke vertaling is correct?

  1. Caesar zorgde voor de brug die gebouwd was.
  2. Caesar bouwde zelf de brug.
  3. Caesar zorgde ervoor dat er een brug gebouwd werd. Correct answer.
  4. Caesar wilde de brug niet bouwen.

Explanation

*Faciendum* is een gerundivum bij *pontem*: 'een brug die gebouwd moest worden'. Met *curavit* vormt dit een opdracht: iemand anders voert de handeling uit. De vertaling 'zorgde ervoor dat ... gebouwd werd' geeft die causatieve betekenis weer.

Question 24Ongeziene tekst: vertalen van Latijns proza of poëzie

Een ongeziene Latijnse zin luidt: *urbem captam milites diripuerunt.* Welke functie heeft *captam*?

  1. participium coniunctum bij urbem Correct answer.
  2. onderwerp van de zin
  3. zelfstandig naamwoord in de accusatief
  4. bijwoordelijke bepaling van tijd

Explanation

*Captam* is een voltooid deelwoord in de accusatief enkelvoud vrouwelijk en hoort bij *urbem*. Het vormt een participium coniunctum dat de toestand van de stad aangeeft: 'de ingenomen stad'. Het deelwoord stemt in geslacht, getal en naamval met urbem overeen.

Question 25Ongeziene tekst: vertalen van Latijns proza of poëzie

In een ongeziene Latijnse zin staat: *consul, cum hostes vidisset, signum dedit.* Welke vertaling van *cum hostes vidisset* is correct?

  1. hoewel hij de vijanden zag
  2. zodat hij de vijanden zag
  3. toen hij de vijanden gezien had Correct answer.
  4. omdat hij de vijanden zou zien

Explanation

*Cum* met de plusquamperfectum conjunctief *vidisset* geeft een temporele bijzin in het verleden: 'toen hij ... gezien had'. De handeling in de bijzin gaat vooraf aan die in de hoofdzin. De conjunctivus hoort bij de cum-constructie.

Question 26Ongeziene tekst: vertalen van Latijns proza of poëzie

Een ongeziene Latijnse zin bevat: *nemo nostrum dubitavit quin ille vir honestissimus esset.* Welke vertaling geeft de betekenis van *quin ille vir honestissimus esset* het beste weer?

  1. dat die man volstrekt eerzaam was Correct answer.
  2. omdat die man volstrekt eerzaam was
  3. opdat die man volstrekt eerzaam zou zijn
  4. of die man volstrekt eerzaam was

Explanation

Na een ontkenning of na *non dubito* wordt *quin* gebruikt waar het Nederlands een bijzin met 'dat' heeft. *Quin* is hier dus geen vragend 'of' en drukt ook geen doel of oorzaak uit. De coniunctivus *esset* hoort bij de bijzin die door *quin* wordt ingeleid.

Question 27Ongeziene tekst: vertalen van Latijns proza of poëzie

In een ongeziene Latijnse tekst staat: *miles, gladio stricto, in medios hostes ruebat.* Welke weergave van *gladio stricto* is correct?

  1. met getrokken zwaard Correct answer.
  2. nadat het zwaard getrokken was door de soldaat
  3. om het zwaard te trekken
  4. het zwaard werd getrokken

Explanation

*Gladio stricto* is een ablativus absolutus: een zelfstandig naamwoord met een participium in de ablativus, los van de rest van de zin. Omdat het participium *stricto* passief is en bij *gladio* hoort, vertaal je het als 'met/getrokken zwaard'. De constructie geeft een omstandigheid aan waaronder de hoofdzin gebeurt.

Question 28Ongeziene tekst: vertalen van Latijns proza of poëzie

Een ongeziene Latijnse zin luidt: *haec urbs, quamquam parva erat, multos hostes reppulit.* Hoe wordt *quamquam parva erat* het beste vertaald?

  1. alsof zij klein was
  2. hoewel zij klein was Correct answer.
  3. zodra zij klein was
  4. omdat zij klein was

Explanation

*Quamquam* is een voegwoord van toegeving en betekent 'hoewel', 'ofschoon'. Het werkwoord staat daarbij in de indicativus, zoals *erat* hier laat zien. De tegenstelling tussen 'klein' en 'veel vijanden afslaan' past precies bij een toegevende bijzin.

Question 29Ongeziene tekst: vertalen van Latijns proza of poëzie

In een ongeziene Latijnse zin staat: *imperator, ne milites terga verterent, signum dedit.* Welke functie heeft *ne milites terga verterent*?

  1. een vreeszin na een werkwoord van vrezen
  2. een verboden bevel in de directe rede
  3. een doelzin met ontkenning: opdat de soldaten niet zouden vluchten Correct answer.
  4. een toegevende bijzin bij *signum dedit*

Explanation

*Ne* leidt een ontkennende doelzin in, terwijl *ut* een bevestigende doelzin inleidt. De coniunctivus *verterent* past bij die bijzin met *ne*. De vertaling luidt dus 'opdat de soldaten niet ...'.

Question 30Ongeziene tekst: vertalen van Latijns proza of poëzie

Een ongeziene Latijnse zin luidt: *cum primum nuntius advenit, consul contionem advocavit.* Hoe vertaal je *cum primum nuntius advenit*?

  1. omdat de bode aankwam
  2. hoewel de bode aankwam
  3. telkens wanneer de bode aankwam
  4. zodra de bode aankwam Correct answer.

Explanation

*Cum primum* is een vaste verbinding met de betekenis 'zodra', 'van het ogenblik dat'. Het werkwoord staat daarbij in de indicativus, zoals *advenit*. Het gaat dus om een temporele bijzin die het moment van de hoofdzin aangeeft.

Question 31Ongeziene tekst: vertalen van Latijns proza of poëzie

In een ongeziene Latijnse zin staat: *milites pontem, quem Caesar fecerat, transierunt.* Welke vertaling van de bijzin *quem Caesar fecerat* is correct?

  1. die Caesar bouwde
  2. die door Caesar gebouwd zou worden
  3. die Caesar had gebouwd Correct answer.
  4. wiens Caesar gebouwd had

Explanation

*Fecerat* is een plusquamperfectum, dat een handeling aanduidt die vóór de hoofdhandeling (*transierunt*) is voltooid; in het Nederlands gebruik je daarvoor 'had gebouwd'. Het relativum *quem* verwijst naar *pontem* als lijdend voorwerp. *Quem* is geen genitivus, dus 'wiens' is onmogelijk.

Question 32Ongeziene tekst: vertalen van Latijns proza of poëzie

Een ongeziene Latijnse zin luidt: *si quid mali accidisset, statim te certiorem fecissem.* Welke vertaling is correct?

  1. Als er iets ergs zou gebeuren, zou ik je onmiddellijk op de hoogte brengen.
  2. Als er iets ergs was gebeurd, had ik je onmiddellijk op de hoogte gebracht. Correct answer.
  3. Als er iets ergs gebeurt, breng ik je onmiddellijk op de hoogte.
  4. Omdat er iets ergs was gebeurd, had ik je onmiddellijk op de hoogte gebracht.

Explanation

De combinatie van plusquamperfectum coniunctivi in beide delen (*accidisset*, *fecissem*) kenmerkt de verleden irrealis. Die vertaal je met 'als ... was gebeurd, had ik ...'. De vorm *quid mali* is een partitieve genitivus bij *quid*.

Question 33Ongeziene tekst: vertalen van Latijns proza of poëzie

In een ongeziene Latijnse zin staat: *Caesar milites hortatus est ut pontem quam celerrime perficerent.* Welke vertaling van *ut pontem quam celerrime perficerent* is correct?

  1. opdat de brug zo snel mogelijk voltooid zou worden door Caesar
  2. hoewel zij de brug zo snel mogelijk voltooiden
  3. dat zij de brug zo snel mogelijk moesten voltooien Correct answer.
  4. toen zij de brug zo snel mogelijk voltooiden

Explanation

Na *hortari* staat een bijzin met *ut* en coniunctivus die de inhoud van de aansporing weergeeft; het Nederlands gebruikt daarvoor 'dat' of 'om ... te'. *Quam celerrime* is de vaste uitdrukking voor 'zo snel mogelijk' bij een superlatief. Het onderwerp van *perficerent* is *milites*, niet Caesar.

Question 34Ongeziene tekst: vertalen van Latijns proza of poëzie

In een ongeziene Latijnse zin staat: *tanta vis fluminis erat ut pons solveretur.* Welke vertaling geeft de structuur het beste weer?

  1. De kracht van de rivier was zo groot dat de brug werd weggeslagen. Correct answer.
  2. De rivier was zo krachtig dat hij de brug wilde wegslaan.
  3. Hoewel de kracht van de rivier groot was, werd de brug weggeslagen.
  4. De kracht van de rivier was zo groot, omdat de brug werd weggeslagen.

Explanation

*Tanta ... ut* met coniunctivus is een gevolgaanduidende constructie: 'zo groot dat'. *Tanta* hoort bij *vis*, waardoor de hele zin een oorzaak-gevolgrelatie uitdrukt. De coniunctivus *solveretur* is kenmerkend voor de gevolgaanduidende *ut*-bijzin.

Question 35Ongeziene tekst: vertalen van Latijns proza of poëzie

Een ongeziene Latijnse zin luidt: *philosophus docet virtutem per se ipsam esse expetendam.* Welke vertaling van *virtutem ... esse expetendam* is correct?

  1. dat de deugd om zichzelf nagestreefd moet worden Correct answer.
  2. om de deugd om zichzelf na te streven
  3. dat de deugd zichzelf nastreeft
  4. dat de deugd om zichzelf nastreeft

Explanation

*Docet* wordt gevolgd door een accusativus cum infinitivo; het onderwerp van de infinitief staat in de accusativus (*virtutem*). *Esse expetendam* is een gerundivum met *esse*, dat een verplichting uitdrukt: 'nagestreefd moet worden'. *Per se ipsam* betekent 'om zichzelf'.

Question 36Ongeziene tekst: vertalen van Latijns proza of poëzie

In een ongeziene Latijnse zin staat: *hostes, simul atque flumen transierunt, impetum fecerunt.* Hoe vertaal je *simul atque flumen transierunt*?

  1. zodra zij de rivier waren overgestoken Correct answer.
  2. terwijl zij de rivier overstaken
  3. hoewel zij de rivier waren overgestoken
  4. voordat zij de rivier overstaken

Explanation

*Simul atque* (ook *simulac*) betekent 'zodra' en wordt met de indicativus gebruikt. Het perfectum *transierunt* geeft aan dat de handeling voltooid is op het moment van de hoofdzin. De vertaling 'zodra zij waren overgestoken' geeft dat het beste weer.

Question 37Ongeziene tekst: vertalen van Latijns proza of poëzie

Een ongeziene Latijnse zin luidt: *cives, quorum domus incensae erant, in foro convenerunt.* Welke functie heeft *quorum*?

  1. dativus van voordeel bij *incensae erant*
  2. nominativus als onderwerp van *incensae erant*
  3. accusativus van richting bij *convenerunt*
  4. genitivus van bezit bij *domus*, 'wier huizen' Correct answer.

Explanation

*Quorum* is een genitivus meervoud van het relativum *qui* en geeft een bezitsrelatie aan bij *domus*: 'wier huizen'. De bijzin *quorum domus incensae erant* bepaalt welke burgers bedoeld zijn. De vorm kan door de uitgang -orum alleen genitivus meervoud zijn.

Question 38Ongeziene tekst: vertalen van Latijns proza of poëzie

In een ongeziene Latijnse zin staat: *veritus sum ne quid detrimenti res publica caperet.* Welke vertaling is correct?

  1. Ik vreesde dat de staat enige schade zou lijden. Correct answer.
  2. Ik vreesde dat de staat schade had geleden.
  3. Ik vreesde dat de staat geen schade zou lijden.
  4. Ik was bang om de staat schade te berokkenen.

Explanation

Na een werkwoord van vrezen betekent *ne* 'dat' en niet 'opdat niet'; de ontkenning zou met *ne non* of *ut* worden gegeven. *Ne quid detrimenti* bevat een partitieve genitivus bij *quid*: 'enige schade'. De coniunctivus *caperet* drukt de gevreesde mogelijkheid in de toekomst uit.

Question 39Ongeziene tekst: vertalen van Latijns proza of poëzie

Een ongeziene Latijnse zin luidt: *omnibus rebus diligenter comparatis, dux exercitum in fines hostium duxit.* Welke constructie is *omnibus rebus diligenter comparatis*?

  1. een ablativus absolutus met passief participium Correct answer.
  2. een dativus van voordeel bij *exercitum*
  3. een accusativus cum infinitivo na *duxit*
  4. een gerundivum dat een verplichting uitdrukt

Explanation

Een zelfstandig naamwoord met een participium in de ablativus, zonder verbinding met het onderwerp of lijdend voorwerp van de hoofdzin, vormt een ablativus absolutus. *Comparatis* is een voltooid passief participium bij *rebus*. De ablativus absolutus geeft hier een voorafgaande handeling aan: 'nadat alles zorgvuldig was voorbereid'.

Question 40Ongeziene tekst: vertalen van Latijns proza of poëzie

Een ongeziene Latijnse zin luidt: *utrum haec vera sint an falsa, ipsi iudicate.* Welke vertaling van *utrum haec vera sint an falsa* is correct?

  1. of deze dingen waar zijn of onwaar Correct answer.
  2. dat deze dingen waar zijn en onwaar
  3. hoewel deze dingen waar of onwaar zijn
  4. opdat deze dingen waar of onwaar zouden zijn

Explanation

*Utrum ... an* leidt een dubbele indirecte vraag in met de betekenis 'of ... of'. Het werkwoord staat in de coniunctivus volgens de consecutio temporum van de bijzin. De hoofdzin *ipsi iudicate* is een gebiedende wijs, waardoor de vraag afhankelijk is van het oordeel dat gevraagd wordt.

Question 41Ongeziene tekst: begrips- en interpretatievragen

Een leerling vertaalt een zin uit een ongeziene Latijnse tekst als volgt: 'De consul, die de stad had verlaten, werd door de vijand aangevallen.' Welk grammaticale verschijnsel in het Latijnse origineel wordt door de bijzin 'die de stad had verlaten' weergegeven?

  1. Een participium coniunctum Correct answer.
  2. Een gerundivum
  3. Een accusativus cum infinitivo
  4. Een ablativus absolutus

Explanation

Een bijzin die in het Nederlands een bepaling bij een zelfstandig naamwoord weergeeft en in het Latijn met een participium in dezelfde naamval als dat naamwoord wordt uitgedrukt, heet een participium coniunctum. Het participium is 'verbonden' met het kernwoord en stemt daarmee in geslacht, getal en naamval overeen.

Question 42Ongeziene tekst: begrips- en interpretatievragen

In een ongeziene tekst staat: *His rebus cognitis Caesar legiones eduxit.* Welke vertaling geeft de constructie *his rebus cognitis* het beste weer?

  1. Deze zaken zullen door Caesar gekend worden, en hij voert de legioenen aan
  2. Nadat hij deze zaken had vernomen, voerde Caesar de legioenen aan Correct answer.
  3. Caesar, die deze zaken kent, voert de legioenen aan
  4. Omdat Caesar deze zaken kende, voerde hij de legioenen aan

Explanation

*His rebus cognitis* is een ablativus absolutus: een zelfstandig naamwoord plus participium in de ablativus, los van de hoofdzin. Het voltooide participium *cognitis* geeft een handeling die vóór die van het hoofdwerkwoord plaatsvindt, dus 'nadat ... vernomen had'.

Question 43Ongeziene tekst: begrips- en interpretatievragen

Een zin uit een ongeziene tekst luidt: *Dicitur Troiam captam esse.* Wat is de functie van *Troiam captam esse*?

  1. Een accusativus cum infinitivo die afhangt van *dicitur* Correct answer.
  2. Een zelfstandig naamwoordgroep als lijdend voorwerp van *dicitur*
  3. Een ablativus absolutus bij *dicitur*
  4. Een participium coniunctum bij *Troiam*

Explanation

*Dicitur* is een persoonlijk passief werkwoord van zeggen ('er wordt gezegd dat hij...'). De aanvulling *Troiam captam esse* is een accusativus cum infinitivo: *Troiam* is subject van de infinitief *captam esse*, en de hele constructie is het inhoudelijke object bij *dicitur*.

Question 44Ongeziene tekst: begrips- en interpretatievragen

In een ongeziene tekst staat: *Milites, ut urbem caperent, scalas paraverunt.* Welk verband geeft *ut* hier aan?

  1. Een gevolg
  2. Een doel Correct answer.
  3. Een toegeving
  4. Een tijd

Explanation

*Ut* met de conjunctivus (*caperent*) na een hoofdwerkwoord drukt in de regel een doel uit: 'opdat' of 'om te'. De soldaten bereidden de ladders voor met het oogmerk de stad in te nemen.

Question 45Ongeziene tekst: begrips- en interpretatievragen

Een leerling leest: *Cum Caesar venisset, milites eum salutaverunt.* Welke vertaling is het meest nauwkeurig?

  1. Omdat Caesar zou komen, groetten de soldaten hem
  2. Zodra Caesar komt, zullen de soldaten hem groeten
  3. Hoewel Caesar kwam, groetten de soldaten hem
  4. Toen Caesar gekomen was, groetten de soldaten hem Correct answer.

Explanation

*Cum* met conjunctivus in een verleden tijd (*venisset*, plusquamperfectum) wordt doorgaans als 'toen' vertaald, vooral wanneer de handeling feitelijk en eenmalig is. Het plusquamperfectum geeft aan dat het komen vóór het groeten plaatsvond.

Question 46Ongeziene tekst: begrips- en interpretatievragen

Een tekst bevat: *Non dubito quin verum sit.* Welke betekenis heeft *quin* hier?

  1. Zonder dat
  2. Of
  3. Dat Correct answer.
  4. Waarom

Explanation

Na een ontkennende uitdrukking van twijfel of tegenwerping, zoals *non dubito*, wordt *quin* met conjunctivus gebruikt en vertaald met 'dat'. De zin betekent dus: 'Ik twijfel er niet aan dat het waar is.'

Question 47Ongeziene tekst: begrips- en interpretatievragen

In een ongeziene tekst staat: *Hostes, qui trans flumen manebant, subito impetum fecerunt.* Welke functie heeft de betrekkelijke bijzin *qui ... manebant*?

  1. Zij bepaalt nader welke vijanden worden bedoeld Correct answer.
  2. Zij geeft een oorzaak aan: omdat zij aan de overkant bleven
  3. Zij drukt een wens uit
  4. Zij vervangt een ablativus absolutus

Explanation

Een betrekkelijke bijzin met indicativus geeft gewoonlijk een feitelijke bepaling bij het antecedent: welke vijanden precies. Pas bij een conjunctivus in de bijzin ligt een bijzondere nuance zoals oorzaak of toegeving voor de hand.

Question 48Ongeziene tekst: begrips- en interpretatievragen

Een leerling moet in een ongeziene tekst het woord *imperaverat* herkennen. Welke vormbeschrijving is juist?

  1. Plusquamperfectum indicativi activi, derde persoon enkelvoud Correct answer.
  2. Futurum exactum indicativi activi, derde persoon enkelvoud
  3. Imperfectum indicativi activi, derde persoon meervoud
  4. Perfectum indicativi passivi, derde persoon enkelvoud

Explanation

De uitgang *-erat* hoort bij het plusquamperfectum indicativi activi. Bij de derde persoon enkelvoud hoort *imperaverat*: 'hij had bevolen'. Het werkwoord is actief en enkelvoudig.

Question 49Ongeziene tekst: begrips- en interpretatievragen

Een tekst bevat: *Legati pacem petierunt, quam tamen rex recusavit.* Hoe wordt *quam* hier het beste vertaald?

  1. Hoe
  2. Die Correct answer.
  3. Omdat
  4. Dan

Explanation

*Quam* is hier een betrekkelijk voornaamwoord dat terugverwijst naar *pacem* (vrouwelijk enkelvoud, accusativus). In het Nederlands wordt het weergegeven met 'die' of 'welke'.

Question 50Ongeziene tekst: begrips- en interpretatievragen

In een ongeziene tekst staat: *Tanta erat militum virtus ut hostes fugerent.* Welk verband drukt *ut hostes fugerent* uit?

  1. Een gevolg Correct answer.
  2. Een vergelijking
  3. Een doel
  4. Een voorwaarde

Explanation

*Tanta* in de hoofdzin is een signaalwoord voor een gevolgzin: 'zo groot ... dat'. *Ut* met conjunctivus geeft hier het gevolg aan van de grote dapperheid.