Cultuur en context: historische, maatschappelijke en literaire achtergrond
Wat dit domein toetst
Cultuur en context toetst of je een Latijnse tekst kunt plaatsen in de Romeinse samenleving: politieke instellingen, recht, leger, religie, familie, patronage en literaire conventies. Je moet verbanden leggen tussen tekst en samenleving, niet alleen feiten opsommen.
Kernregels
- Republiek: consuls, senaat, volkstribunen, comitia, cursus honorum, dictator, senatus consultum ultimum.
- Maatschappij: patronus-cliens, familia, pater familias, slavernij, vrijgelatenen, matrona en equites.
- Leger en provincies: legioenen, auxilia, imperium, proconsul, belastingpacht.
- Religie: staatsgodsdienst, pontifex maximus, augures, Vestaalse maagden, offer en auspicia.
- Literaire context: genres en hun publiek, recitatio, patronage, boekrollen, invloed van Griekse retorica en filosofie.
- Let op de periode: Republiek, Augusteïsche principaat en Keizertijd hebben andere machtsverhoudingen.
Uitgewerkt voorbeeld
Het senatus consultum ultimum gaf de consuls de opdracht om de staat tegen ernstige dreiging te beschermen. Toen Cicero in 63 v.Chr. de Catilinarische samenzwering neersloeg, liet hij medestanders van Catilina zonder reguliere rechtszaak executeren. Juridisch verdedigde hij dit met het senaatsbesluit; politiek lag hier de kern van de controverse: mocht een consul burgers doden op grond van een noodtoestand? Wie dit alleen als ‘Cicero versloeg Catilina’ beschrijft, mist de constitutionele vraag. Een goed antwoord noemt dus het besluit, de dreiging, de rol van de senaat en het conflict over rechtmatigheid.
Valkuilen
- De Romeinse republiek als moderne democratie voorstellen.
- Instellingen noemen zonder hun functie of bevoegdheid.
- Cicero’s eigen voorstelling van zaken als objectief verslag lezen.
- Keizerlijke titels op de Republiek toepassen.