De demonstratie voor het winkelcentrum

In het geding zijn in ieder geval artikel 9 van de Grondwet (vrijheid van vergadering en betoging) en, via de inhoud van de boodschap, artikel 7 (vrijheid van meningsuiting). De Wet openbare manifestaties geeft de burgemeester de bevoegdheid om voorwaarden te stellen, beperkingen op te leggen of in uiterste gevallen een demonstratie te verbieden. Ook de Gemeentewet speelt een rol bij de handhaving van de openbare orde. Lars heeft ongelijk dat de burgemeester 'alles' mag verbieden: zijn bevoegdheid is gebonden aan de wet, aan proportionaliteit en aan rechterlijke controle. De burgemeester is bovendien niet de eigenaar van de politie die naar believen kan optreden; hij heeft een specifieke verantwoordelijkheid voor de openbare orde. Fatima heeft ongelijk dat vrijheid van meningsuiting absoluut is: grondrechten kunnen onder voorwaarden worden beperkt, bijvoorbeeld ter bescherming van de openbare orde, veiligheid of gezondheid. Een demonstratie is dus niet automatisch onaantastbaar; de gemeente moet wel een wettelijke grondslag en een goede onderbouwing hebben.

Subsidiariteit vraagt: is er een minder ingrijpend middel dan verplaatsen? Mogelijke alternatieven zijn een andere route, een tijdslot, extra politie-inzet, afzettingen, een kleiner vak op het Marktplein of overleg met de organisatie. Pas als die middelen onvoldoende bescherming bieden, komt verplaatsing in beeld. Proportionaliteit vraagt: staat de beperking in verhouding tot het doel? Een verplaatsing van 800 meter kan aanvaardbaar zijn als de veiligheid echt niet anders te waarborgen is, maar niet als de demonstratie daardoor haar zichtbaarheid en symbolische werking verliest zonder dat daar een zwaarwegend belang tegenover staat. De burgemeester moet wegen: verwachte bezoekersaantallen, de beschikbare ruimte, vluchtwegen, eerdere incidenten, de duur en het karakter van de demonstratie, de mate waarin de boodschap nog zichtbaar blijft, de beschikbare politiecapaciteit en de mogelijkheid van overleg. Ook moet hij motiveren waarom een lichter middel niet volstaat. De rechter kan die afweging later toetsen, dus 'veiligheid' alleen is niet genoeg.

Mijn advies is om de demonstratie op het Marktplein toe te staan met voorwaarden, en niet direct te verplaatsen. De actiegroep wil juist bij het winkelcentrum staan omdat consumenten daar het doelwit van de boodschap zijn; verplaatsen raakt de kern van de demonstratievrijheid. Met een tijdslot, een afgebakend vak, een route langs de zijkant, extra stewards en politie-inzet kan de veiligheid waarschijnlijk voldoende worden beschermd. Tegenargument: bij 4.000 bezoekers en een smalle ingang kan een menigte ontstaan, waardoor verplaatsen juist de veiligste optie is. Weerlegging: dat risico moet concreet worden onderbouwd, bijvoorbeeld met verwachte loopstromen en capaciteitsberekeningen. Als daaruit blijkt dat ook met afzettingen en extra personeel geen veilige situatie ontstaat, is verplaatsing proportioneel. Zonder die onderbouwing is verplaatsen een te zware maatregel. Kortom: eerst lichtere middelen, dan pas verplaatsen, en altijd met een kenbare motivering.