Het AI-zelfportret in het kunstdossier
Havo 4 CKV. Leerling Noor levert haar kunstdossier in: 1.200 woorden, twee voorstellingen bezocht (een toneelstuk en een dansvoorstelling), één film, en een eigen kunstopdracht rond het thema 'identiteit'. In het dossier staat een analyse van een foto die ze van internet heeft gehaald; de tekst lijkt sterk op de Wikipedia-pagina van de fotograaf. Voor de kunstopdracht heeft ze met een AI-beeldgenerator een portret gemaakt en dat ingeleverd als 'mijn zelfportret'. Ze schrijft: 'Ik heb vooral geleerd dat AI sneller werkt dan ik.' De docent beoordeelt op beschrijven, analyseren, interpreteren en reflecteren, en op het proces van de kunstopdracht. Het dossier is de helft van het CKV-cijfer; de kunstopdracht telt daarbinnen voor 40%. De school heeft geen expliciet beleid over AI.
1. Beoordeel het dossier op de CKV-criteria. Welke onderdelen zijn voldoende en welke onvoldoende, en waarom?
Read the worked answer
Bij CKV gaat het niet om technische kunstvaardigheid, maar om het kunnen beschrijven, analyseren, interpreteren en reflecteren op kunst en op het eigen maakproces. Noor heeft twee voorstellingen en een film bezocht; dat is voldoende aanbod. De beschrijving van de voorstellingen kan voldoende zijn als ze concreet is. De analyse van de foto is echter onvoldoende: de tekst lijkt op Wikipedia en daarmee is niet zichtbaar wat Noor zelf ziet en interpreteert. De reflectie 'AI werkt sneller dan ik' is te oppervlakkig: er ontbreekt welke keuzes ze heeft gemaakt, wat ze wilde uitdrukken en wat AI verandert aan haar eigen rol. De kunstopdracht kan inhoudelijk passen bij 'identiteit', maar zonder proces en toelichting is niet te beoordelen of Noor artistieke keuzes heeft gemaakt. Het dossier is dus deels voldoende en op de kerncriteria onvoldoende. Dat moet expliciet worden benoemd, niet alleen met een cijfer.
2. Hoe ga je om met het AI-beeld en de overeenkomst met Wikipedia? Betrek eigenaarschap, bronvermelding en de bedoeling van CKV.
Read the worked answer
Ik zou beide gevallen apart behandelen. Bij de Wikipedia-tekst geldt: overnemen zonder duidelijke bron en zonder eigen analyse is plagiaat. De foto mag als bron worden gebruikt, maar de tekst moet in eigen woorden en met bronverwijzing worden geschreven. Bij het AI-beeld is het kernpunt eigenaarschap. AI mag een hulpmiddel zijn, maar als Noor het resultaat inlevert als 'mijn zelfportret', suggereert ze dat zij de maker is. Zonder toelichting is dat misleidend. Ik zou haar vragen de prompts, selectie en eventuele bewerkingen te laten zien en te benoemen wat zij zelf heeft gekozen. De bedoeling van CKV is dat ze kunst ontmoet en reflecteert op haar eigen keuzes; een gegenereerd beeld kan een interessant onderwerp van reflectie zijn, maar vervangt die reflectie niet. Omdat de school geen AI-beleid heeft, is een gesprek en een herkansing met duidelijke afspraken passender dan meteen een zware sanctie.
3. Wat zou je Noor adviseren voor een herkansing van de kunstopdracht, zodat ze laat zien dat ze artistieke keuzes kan maken en reflecteren?
Read the worked answer
Ik zou adviseren om niet opnieuw één kant-en-klaar beeld in te leveren, maar een klein proces zichtbaar te maken. Noor begint met een concept: welk aspect van identiteit wil ze laten zien en waarom? Daarna maakt ze drie tussenstappen, bijvoorbeeld schetsen, foto's of twee verschillende AI-prompts. Ze kiest bewust één richting en beargumenteert waarom. Als ze AI gebruikt, noteert ze de prompts en bewerkt ze het resultaat zelf, bijvoorbeeld door te combineren met een eigen foto of tekening. In een logboek van 300 woorden legt ze uit: wat wilde ik, welke keuzes had ik, wat deed AI en wat deed ik, en wat vind ik daarvan? Ten slotte citeert ze de Wikipedia-bron of vervangt ze die door eigen waarneming. Zo laat ze zien dat ze niet alleen een beeld produceert, maar ook kan reflecteren op haar rol als maker.