Schimmel op brood: temperatuur of broodsoort?
Voor biologie onderzoekt Sam schimmel op brood. Hij doet drie boterhammen in doorzichtige zakjes. Zak 1: witbrood, 5 dagen in een donkere kast bij 20 °C. Zak 2: witbrood, 5 dagen in de koelkast bij 4 °C. Zak 3: volkorenbrood, 5 dagen in een donkere kast bij 20 °C. Alle zakjes zijn dichtgeknoopt; de boterhammen zijn niet besprenkeld met water. Na 5 dagen heeft zak 1 veel groene schimmel, zak 2 geen zichtbare schimmel en zak 3 enkele kleine witte plekken. Sam concludeert: 'Schimmel groeit niet in de koelkast; dus kou doodt schimmel.' Zijn docent zegt dat de proef zo niet goed is. Sam wil de proef verbeteren en een betrouwbare conclusie trekken over temperatuur.
1. Sam wil de invloed van temperatuur onderzoeken. Welke twee zakken moet hij vergelijken? Welke factoren moet hij gelijk houden? Leg uit waarom zak 3 niet in deze vergelijking past.
Read the worked answer
Sam moet zak 1 en zak 2 vergelijken. Daar is de temperatuur verschillend (20 °C tegen 4 °C), maar is het brood hetzelfde: witbrood. Ook moeten de andere omstandigheden gelijk zijn: dezelfde soort zak, evenveel vocht, dezelfde donkere plek en dezelfde onderzoeksduur.
Zak 3 past niet in deze vergelijking, omdat daar ook de broodsoort anders is (volkoren in plaats van wit). Als Sam zak 1 met zak 3 vergelijkt, verschillen temperatuur én broodsoort. Dan weet hij niet of een verschil door de temperatuur komt of door het brood. Zak 2 en zak 3 verschillen zelfs in beide factoren. Voor een eerlijke temperatuurproef moet hij dus zak 3 buiten beschouwing laten of een aparte proef met volkorenbrood doen.
2. Beoordeel Sams conclusie 'Kou doodt schimmel'. Wat kun je op basis van deze resultaten wel zeggen? Noem een alternatieve verklaring en een verbetering.
Read the worked answer
De conclusie is te sterk. Sam heeft alleen gezien dat er na 5 dagen bij 4 °C geen zichtbare schimmel was. Dat betekent niet dat de schimmel dood is. Het kan ook zijn dat kou de groei vertraagt, dat de schimmel in een rusttoestand zit of dat 5 dagen te kort is om groei te zien.
Wel kun je zeggen: 'Bij 4 °C was na 5 dagen geen zichtbare schimmelgroei op witbrood, terwijl bij 20 °C wel groei zichtbaar was.'
Een alternatieve verklaring is dus: kou vertraagt de groei in plaats van de schimmel te doden. Een verbetering is de proef herhalen met meer boterhammen per temperatuur, dezelfde witbroodsoort en dezelfde vochtigheid, en langer meten. Daarna kan Sam de koude boterham weer bij 20 °C zetten om te zien of er alsnog groei optreedt.