LO VMBO BB (common core) key terms

Datgene waarover een zin, alinea of hele tekst gaat; je vindt het door te vragen: waar gaat dit stuk eigenlijk over? Vaak staat het in de inleiding of in de titel.

De belangrijkste bewering die een schrijver over het onderwerp doet, meestal in één zin samengevat. Je vindt haar vaak in de inleiding of het slot van een tekst.

Een klein onderwerp dat samen met andere deelonderwerpen het totale onderwerp van een tekst vormt. Elk deelonderwerp hoort meestal bij een eigen alinea of groepje alinea's.

Woord of woordgroepje dat de lezer laat zien hoe zinnen of alinea's met elkaar samenhangen, bijvoorbeeld 'maar' bij een tegenstelling of 'daardoor' bij een oorzaak en gevolg.

De logische relatie tussen twee zinnen of alinea's, zoals oorzaak en gevolg, tegenstelling, opsomming of voorbeeld. Signaalwoorden maken zo'n verband herkenbaar.

De taak die een alinea in de opbouw van een tekst vervult, bijvoorbeeld inleiding, uitleg, voorbeeld, tegenargument of conclusie. De functie helpt je de bedoeling van de schrijver te begrijpen.

Een feit is controleerbaar en waar of onwaar te noemen; een mening is wat iemand vindt of verwacht en kan per persoon verschillen. Signaalwoorden als 'volgens mij' wijzen vaak op een mening.

Een reden die iemand geeft om een standpunt of mening te ondersteunen. Een sterk argument is relevant, controleerbaar en sluit aan bij het standpunt dat je verdedigt.

De mening die iemand in een tekst inneemt over een kwestie, bijvoorbeeld 'ik vind dat de school later moet beginnen'. Het standpunt wordt meestal ondersteund met argumenten.

De mate waarin je een tekst of website kunt vertrouwen. Let op de schrijver, de datum, de bedoeling van de maker en of feiten met andere bronnen kloppen.

De regels voor het schrijven van werkwoordsvormen in tegenwoordige en verleden tijd, zoals stam, stam plus t en de regels voor sterke werkwoorden. Fout gespelde werkwoorden vallen direct op in een tekst.

Het werkwoord in de zin dat verandert als je de zin in een andere tijd zet of van getal verandert. Je vindt het door de zin vragend te maken of in de verleden tijd te zetten.

De werkwoordsvorm die samen met een hulpwerkwoord aangeeft dat iets afgerond is, zoals 'gelopen' of 'gewerkt'. De spelling hangt af van de vraag of het werkwoord sterk of zwak is.

Twee leesstrategieën: bij skimming lees je snel om de hoofdzaak te pakken, bij scanning zoek je gericht naar één bepaald gegeven, zoals een getal of naam, zonder alles te lezen.

De woorden en zinnen rondom een onbekend woord die je helpen de betekenis af te leiden. Gebruik de context in plaats van meteen een woordenboek te pakken.

Een Engels woord dat sterk lijkt op een Nederlands woord en vaak ongeveer dezelfde betekenis heeft, zoals 'hospital' en 'ziekenhuis'. Let op valse vrienden die er wel op lijken maar iets anders betekenen.

Een woord in een andere taal dat op een Nederlands woord lijkt maar een andere betekenis heeft, zoals Engels 'eventually' (uiteindelijk) tegenover Nederlands 'eventueel' (misschien). Verwar ze niet bij het lezen.

De werkwoordsvormen waarmee je in het Engels aangeeft wanneer iets gebeurt: present simple voor gewoontes, past simple voor afgeronde gebeurtenissen in het verleden, enzovoort. De keuze hangt af van tijd en situatie.

De volgorde van woorden in een Engelse zin, meestal onderwerp, werkwoord, voorwerp en dan de rest. Engelse zinnen hebben vaste plaatsen voor bijwoorden, wat anders is dan in het Nederlands.

Een procent is één honderdste deel van een geheel; een percentage geeft aan hoeveel honderdsten je van iets hebt. Je rekent een deel van een totaal om naar procenten door deel te delen door totaal en te vermenigvuldigen met honderd.

Een tabel met twee rijen waarin je getallen met dezelfde factor vermenigvuldigt of deelt, handig bij procenten, snelheid en recepten. Je houdt de verhouding tussen de bovenste en onderste rij gelijk.

De verhouding tussen een tekening of kaart en de werkelijkheid, bijvoorbeeld 1 : 25 000 betekent dat 1 centimeter op de kaart 25 000 centimeter in het echt is. Je rekent de maten om met dezelfde factor.

De omtrek is de totale lengte van de rand van een figuur; de oppervlakte is de hoeveelheid vlak die de figuur bedekt, uitgedrukt in vierkante maten zoals cm². Bij rechthoeken geldt oppervlakte = lengte × breedte.

De hoeveelheid ruimte die in een driedimensionaal voorwerp past, uitgedrukt in kubieke maten zoals cm³ of liters. Bij een balk geldt inhoud = lengte × breedte × hoogte.

Een getal dat het midden aangeeft van een reeks getallen: je telt alle waarden op en deelt door het aantal waarden. Het gemiddelde hoeft zelf geen waarde uit de reeks te zijn.

Een land waarin de overheid zelf ook aan de wet gebonden is en burgers beschermd worden door grondrechten en onafhankelijke rechters. Niemand staat dus boven de wet, ook de regering niet.

De hoogste wet van een land, waarin de belangrijkste rechten van burgers en de inrichting van de staat staan. Andere wetten mogen niet in strijd zijn met de grondwet.

De basisrechten die in de grondwet staan, zoals vrijheid van meningsuiting, godsdienstvrijheid en het recht op een eerlijk proces. Ze beschermen burgers tegen willekeur van de overheid.

De scheiding van staatsmacht in drie delen: wetgevende macht, uitvoerende macht en rechtsprekende macht. Zo kan geen enkele instantie alle macht alleen uitoefenen.

De kleinste levende bouwsteen van een organisme, omgeven door een celmembraan en bij planten ook door een celwand. In cellen vinden processen plaats zoals verbranding en eiwitproductie.

Het proces waarbij groene planten met behulp van licht, water en koolstofdioxide glucose en zuurstof maken. Het gebeurt in de bladgroenkorrels en vormt de basis van bijna alle voedselketens.

Een reeks organismen waarin elk organisme het vorige opeet, bijvoorbeeld gras, konijn en vos. De pijlen geven de richting van de energiestroom aan, van plant naar planteneter naar vleeseter.

De informatie in cellen die eigenschappen van ouders op nakomelingen overdraagt, opgeslagen in DNA in de chromosomen. Bij mensen zit de helft van het erfelijk materiaal in een eicel of zaadcel.

Een atoom is het kleinste deeltje van een element dat nog de eigenschappen van dat element heeft; een molecuul bestaat uit twee of meer atomen die aan elkaar vastzitten, zoals water H₂O.

Een proces waarbij stoffen veranderen in nieuwe stoffen met andere eigenschappen, bijvoorbeeld verbranden of roesten. De atomen blijven bestaan maar worden anders gerangschikt.

De massa van een bepaalde hoeveelheid stof per volume, meestal in gram per kubieke centimeter. Iets met een kleinere dichtheid dan water blijft drijven, iets met een grotere dichtheid zinkt.

Een periode van duizend jaar die historici gebruiken om de geschiedenis in te delen, zoals de tijd van ontdekkers en hervormers (1500-1600). Bij elk tijdvak horen kenmerkende gebeurtenissen en ontwikkelingen.

Een bron is een overblijfsel of verslag uit het verleden; interpretatie is de uitleg die een historicus eraan geeft. Dezelfde bron kan door verschillende historici verschillend worden uitgelegd.

Het verband waarbij een gebeurtenis een latere gebeurtenis veroorzaakt, bijvoorbeeld de industriële revolutie en de groei van steden. Historici letten op korte en lange termijnoorzaken.

Het kunnen lezen van een kaart met behulp van legenda, schaal, windroos en coördinaten. Je bepaalt waar iets ligt en hoe groot de afstand in werkelijkheid is.

Het aantal inwoners per vierkante kilometer in een gebied. Een hoge dichtheid betekent veel mensen op weinig ruimte, zoals in een grote stad.

Een overzicht van de verwachte inkomsten en uitgaven in een bepaalde periode, bijvoorbeeld per maand. Met een budget controleer je of je genoeg geld hebt voor je plannen.

Inkomen is al het geld dat je ontvangt, zoals loon of zakgeld; uitgaven is al het geld dat je uitgeeft. Het verschil bepaalt of je geld overhoudt of tekortkomt.

Sparen is geld opzijleggen voor later gebruik; lenen is geld van een ander gebruiken dat je later moet terugbetalen, meestal met rente. Lenen kost geld, sparen kan rente opleveren.

De manier waarop je je gedraagt tijdens werk of stage: op tijd komen, veilig werken, afspraken nakomen en netjes omgaan met collega's en klanten. Werkgevers letten sterk op deze houding.

De maatregelen en regels die voorkomen dat je tijdens het werk gewond raakt, zoals een helm dragen, machines goed afschermen en gevaarlijke stoffen volgens voorschrift opbergen.

Het geheel van stappen waarmee je naar een baan solliciteert: een brief of e-mail sturen, je cv meesturen en een sollicitatiegesprek voeren. Je laat zien waarom jij geschikt bent.