Nederlands (vmbo bb): lezen op 2F – hoofdgedachte, tekstdoel en signaalwoorden
Wat het centraal examen Nederlands (vmbo bb) toetst
Het CE Nederlands in de basisberoepsgerichte leerweg is een leesexamen op referentieniveau 2F. Je krijgt teksten met vooral meerkeuzevragen. De vragen gaan over globaal lezen (hoofdgedachte, functie van een alinea), zoekend lezen (informatie opzoeken in een folder, schema of tabel) en studerend lezen (verbanden leggen). Ook woordenschat in de context, het doel en de doelgroep van een tekst komen terug. Schrijven en spreken worden afgesloten in het schoolexamen, niet in het CE.
Kernbegrippen
- Hoofdgedachte: de belangrijkste boodschap van de hele tekst; staat vaak in de inleiding of het slot, maar is zelden de eerste zin letterlijk.
- Functiewoorden: inleiding (aandacht trekken, vraag stellen, onderwerp aankondigen), kern (voorbeeld, argument, tegenargument), slot (conclusie, samenvatting, advies).
- Verbanden en signaalwoorden: oorzaak-gevolg (daardoor, omdat, waardoor), tegenstelling (maar, echter, toch), opsomming (ten eerste, ook, bovendien), doel-middel (om te, door middel van), voorwaarde (als, mits).
- Tekstdoel: informeren, overtuigen, activeren, amuseren of instrueren; herken het aan bron, kop, lay-out en werkwoordsvormen (gebiedende wijs wijst vaak op instrueren of activeren).
Uitgewerkt voorbeeld
Vraag: 'Wat is de hoofdgedachte van alinea 3?' De alinea luidt: 'Veel jongeren denken dat een bijbaan vooral geld oplevert. Uit onderzoek blijkt echter dat ze er ook van leren samenwerken en op tijd komen.' Redenering: het woord 'echter' keert de verwachting om. 'Geld' is de verwachting die wordt bijgesteld, niet de kern. Hoofdgedachte: een bijbaan levert naast geld ook vaardigheden op zoals samenwerken en punctualiteit.
Valkuilen
- Een antwoord kiezen dat letterlijk in de tekst staat, maar alleen een detail is.
- 'Echter', 'maar' en 'toch' negeren, waardoor je een standpunt omdraait.
- Bij meerkeuze staan er altijd twee plausibele opties: streep de optie weg die te breed is (past bij de hele wereld) of te smal (gaat maar over één zin).