Maatschappijleer (vmbo bb): rechtsstaat, democratie, verzorgingsstaat en pluriforme samenleving
Wat maatschappijleer (vmbo bb) toetst
Maatschappijleer is in het vmbo een vak met alleen een schoolexamen; er is geen centraal examen. Je laat zien dat je maatschappelijke vraagstukken kunt benoemen, uitleggen en beoordelen vanuit vier thema's: rechtsstaat, parlementaire democratie, verzorgingsstaat en pluriforme samenleving. Je werkt met begrippen, met bronnen (krantenbericht, cartoon, cijfers) en met een onderbouwde eigen mening.
Kernbegrippen
- Rechtsstaat: de overheid is zelf ook aan de wet gebonden (legaliteitsbeginsel), er is een grondwet met grondrechten en de rechter is onafhankelijk.
- Trias politica: wetgevende macht (regering en parlement), uitvoerende macht (regering en ambtenaren) en rechtspraak; ze controleren elkaar.
- Democratie: actief en passief kiesrecht, vrije pers, besluiten bij meerderheid; 'coalitie' en 'compromis' horen bij het Nederlandse stelsel met veel partijen.
- Waarde en norm: een waarde is een ideaal ('respect'), een norm is de gedragsregel die daarbij hoort ('je laat iemand uitpraten').
- Socialisatie: het aanleren van waarden en normen via gezin, school, vrienden en media.
Uitgewerkt voorbeeld
Stelling: 'De burgemeester mag een demonstratie verbieden.' Redenering: demonstreren valt onder de vrijheid van meningsuiting en de vrijheid van vergadering. De burgemeester mag wel beperkingen opleggen of ingrijpen als de openbare orde of de veiligheid in gevaar komt. Conclusie: in principe niet verboden, maar wel gebonden aan regels en voorwaarden.
Valkuilen
- Rechtsstaat en democratie door elkaar halen: een rechtsstaat gaat over macht onder de wet, een democratie over wie er beslist.
- Norm en waarde omdraaien.
- Een mening geven zonder argument of zonder de bron te gebruiken; bij 'leg uit met de bron' moet je de bron aanhalen.