Biologie (vmbo bb): cellen, voeding, transport, erfelijkheid en ecologie
Wat het examen biologie (vmbo bb) toetst
Biologie bb toetst of je biologische verschijnselen in contexten (mens, dier, plant, milieu, gezondheid) kunt verklaren met de juiste begrippen. Centraal staan organen en cellen, voeding en vertering, transport en bloedsomloop, ademhaling, voortplanting en erfelijkheid, ecologie en duurzaamheid. Je moet ook met eenvoudige gegevens kunnen rekenen, bijvoorbeeld bij een voedselketen.
Kernregels
- Fotosynthese (in bladgroen): koolstofdioxide + water + licht → glucose + zuurstof. Verbranding is het omgekeerde en gebeurt altijd, ook in planten, dag en nacht.
- Vertering: enzymen knippen voedingsstoffen in kleine stukjes. Zetmeel begint in de mond (speeksel), eiwitten in de maag (lage pH), vetten vooral in de dunne darm met gal en alvleessap.
- Dunne darm: opname van voedingsstoffen via darmvlokken (groot oppervlak); dikke darm: water terugwinnen.
- Bloedsomloop: kleine bloedsomloop hart → longen → hart; grote bloedsomloop hart → lichaam → hart. Slagaders voeren bloed van het hart af.
- Voedselketen: plant → planteneter → vleeseter; de pijlen wijzen naar de eter. Bij elke stap gaat veel energie verloren (ongeveer 90%).
Uitgewerkt voorbeeld
'Een plant staat in het licht. Geeft hij zuurstof af of neemt hij zuurstof op?' In het licht is de fotosynthese sterker dan de verbranding, dus netto geeft de plant zuurstof af en neemt hij koolstofdioxide op. In het donker stopt de fotosynthese en neemt de plant zuurstof op. Antwoord: in het licht geeft de plant zuurstof af.
Valkuilen
- Beweren dat planten 's nachts geen verbranding hebben.
- Fotosynthese en verbranding als hetzelfde zien: bij verbranding komt geen glucose vrij, maar energie.
- Slagader en ader omdraaien: slagaders gaan van het hart af, aders met kleppen naar het hart toe.