HAVO Literatuur cheat sheet

Literatuur (havo Nederlands)

• Literaire begrippen: personages (round/flat, karakter/type), vertelperspectief (ik, hij/zij, auctoriaal, personeel), tijd (chronologisch, flashback, vooruitwijzing), ruimte (decor, sfeer) en motief/thema.

• Verhaalopbouw: expositie, opbouw naar climax, climax, afloop. Een open einde laat vragen onbeantwoord; een gesloten einde lost het conflict op.

• Onderscheid fictie en non-fictie: fictie is verzonnen of bewerkt, non-fictie claimt feitelijkheid; een roman kan wel op ware gebeurtenissen gebaseerd zijn.

• Genres: roman, novelle, verhaal, gedicht, toneeltekst, essay. Een novelle is korter dan een roman en meestal rond één conflict of gebeurtenis gebouwd.

• Spanning entsteht durch informatieachterstand bij de lezer, cliffhangers, tijdsprongen en conflicten tussen personages; benoem steeds welk middel wordt ingezet.

• Thema versus motief: het thema is de abstracte kernvraag van het werk (bijv. verlies), een motief is een terugkerend concreet element (bijv. water, brieven) dat dat thema ondersteunt.

• Historische indeling: Middeleeuwen (ridder- en hoofse literatuur), Renaissance, Verlichting, Romantiek, Realisme/Naturalisme, Moderne literatuur (vanaf ca. 1880), en na 1945.

• Bij het analyseren van een gedicht: let op strofebouw, rijmschema (gepaard, gekruist, omarmend), metrum en beeldspraak (vergelijking, metafoor, personificatie).

• Argumenteren over literatuur: een interpretatie onderbouw je met verwijzingen naar de tekst (citaat, bladzijde, gebeurtenis) en met kennis van begrippen; een oordeel is pas geldig als het met tekstargumenten wordt gestaafd.