HAVO Literatuur flashcards

32 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.

Fictie

Verhalende teksten waarin gebeurtenissen en personages verzonnen of bewerkt zijn door de auteur. De lezer hoeft ze niet als feitelijk waar te beschouwen.

Non-fictie

Teksten die aanspraak maken op feitelijkheid, zoals reportages, essays en biografieën. De auteur presenteert de inhoud als waar gebeurd.

Round character

Personage dat zich in de loop van het verhaal ontwikkelt en meerdere, soms tegenstrijdige eigenschappen heeft. De lezer leert het personage van verschillende kanten kennen.

Flat character

Personage met één of enkele vaste eigenschappen dat niet verandert. Het vervult vaak een functie in het verhaal zonder eigen ontwikkeling.

Karakter

Personage met een uitgewerkt innerlijk leven en herkenbare, individuele eigenschappen. De lezer krijgt inzicht in gedachten en beweegredenen.

Type

Personage dat vooral een bepaalde rol of eigenschap vertegenwoordigt, zoals de boze stiefmoeder. Het blijft vlak en voorspelbaar.

Ik-vertelling

Vertelwijze waarbij een personage in de ik-vorm vertelt wat hij meemaakt. De lezer krijgt alleen wat deze verteller weet en wil delen.

Personale vertelling

De verteller staat buiten het verhaal en volgt één personage in de hij- of zij-vorm. De lezer krijgt diens gedachten en waarnemingen.

Auctoriale verteller

Alwetende verteller die buiten het verhaal staat, alles weet en zich soms rechtstreeks tot de lezer richt. Hij kan vooruitwijzen en commentaar geven.

Vertelperspectief

De positie van waaruit het verhaal wordt verteld: wie ziet en weet wat. Dit bepaalt hoeveel informatie de lezer krijgt.

Chronologie

De vertelde tijd verloopt in dezelfde volgorde als de gebeurtenissen zich afspelen. Afwijkingen zijn flashbacks en vooruitwijzingen.

Flashback

Terugblik waarin de verteller een eerder gebeurde episode invoegt. Zo krijgt de lezer achtergrondinformatie die het heden verklaart.

Vooruitwijzing

Passage waarin de verteller alvast iets over een latere gebeurtenis verklapt. Dit wekt spanning of vestigt de aandacht op een belangrijk motief.

Vertelde tijd

De tijdsduur die het verhaal bestrijkt, van eerste tot laatste gebeurtenis. Onderscheid dit van de verteltijd, de tijd die het lezen kost.

Motief

Concreet element dat regelmatig terugkeert in een verhaal, zoals een voorwerp of een weerbeeld. Motieven ondersteunen en verduidelijken het thema.

Thema

De abstracte kernvraag of centrale gedachte van een literair werk, bijvoorbeeld eenzaamheid of schuld. Het thema wordt nooit letterlijk in één zin gegeven.

Climax

Het hoogtepunt van de spanning waarin het centrale conflict tot een beslissing komt. Na de climax volgt de afloop of ontknoping.

Open einde

Slot waarin het conflict niet volledig wordt opgelost en vragen openblijven. De lezer moet zelf een interpretatie invullen.

Roman

Omvangrijk verhalend prozawerk met meerdere personages, verhaallijnen en een uitgewerkte ontwikkeling. Meestal meer dan honderd pagina's.

Novelle

Kort prozawerk, langer dan een verhaal maar korter dan een roman. Het is meestal rond één conflict of gebeurtenis geconcentreerd.

Gedicht

Literaire tekst in versregels, gekenmerkt door strofen, ritme en beeldspraak. De vorm en klank zijn medebepalend voor de betekenis.

Strofebouw

De indeling van een gedicht in strofen, gescheiden door witregels. Het aantal strofen en regels per strofe beïnvloedt het ritme.

Gekruist rijm

Rijmschema abab, waarbij de eerste en derde regel en de tweede en vierde regel op elkaar rijmen. Veelgebruikt in Nederlandse gedichten.

Omarmend rijm

Rijmschema abba, waarbij de buitenste regels op elkaar rijmen en de binnenste regels ook. De buitenste regels 'omarmen' de binnenste.

Vergelijking

Beeldspraak waarbij twee zaken naast elkaar worden gezet met woorden als 'als' of 'zoals'. Bijvoorbeeld: hij is zo sterk als een beer.

Metafoor

Beeldspraak waarbij een beeld in de plaats komt van het eigenlijke woord, zonder 'als'. Bijvoorbeeld: het schip van de woestijn voor kameel.

Personificatie

Beeldspraak waarbij een ding, dier of abstract begrip menselijke eigenschappen krijgt. Bijvoorbeeld: de wind fluistert in de bomen.

Romantiek

Literaire stroming rond 1800 met nadruk op gevoel, verbeelding, natuur en het verlangen naar het onbereikbare. De individu staat centraal.

Naturalisme

Stroming eind negentiende eeuw waarin de mens als product van erfelijkheid en milieu wordt voorgesteld. Vaak sombere, deterministische toon.

Interpretatie

Beredeneerde uitleg van de betekenis van een literaire tekst. Een goede interpretatie wordt ondersteund met verwijzingen naar de tekst zelf.

Citaat als bewijs

Letterlijke passage uit de tekst die een bewering over het verhaal onderbouwt. Vermeld bij voorkeur spreker, situatie en bladzijde.

Leesverslag

Verslag over een gelezen boek met gegevens, samenvatting, personages, thema en eigen beoordeling. De beoordeling moet met tekstargumenten worden onderbouwd.