Coalitie zoeken in Hazenwijk
Na de gemeenteraadsverkiezingen in Hazenwijk moeten er 15 zetels worden verdeeld. De uitslag is: Partij Samen 4, Nieuw Best 3, Groen Hazenwijk 3, Ouderenpartij 2, Partij Vrijheid 2 en Lokale Lijst 1. Voor een meerderheid zijn 8 zetels nodig. De partijen willen allemaal iets anders. Partij Samen wil een skatepark én een nieuwe parkeergarage onder het marktplein. Nieuw Best wil wel een skatepark, maar geen parkeergarage; dat geld moet naar het zwembad. Groen Hazenwijk wil een skatepark, geen parkeergarage en minder autoverkeer in het centrum. De Ouderenpartij wil juist wel de parkeergarage en niets weten van een skatepark. Partij Vrijheid wil alleen de parkeergarage. Lokale Lijst is een eenpunts-partij die alleen de bibliotheek open wil houden. Partij Samen heeft met Partij Vrijheid afgesproken dat zij niet met Groen Hazenwijk in zee gaat.
1. Bereken welke coalities samen op zijn minst 8 zetels komen. Laat de optelling per combinatie zien.
Read the worked answer
Je telt de zetels van de partijen bij elkaar op en kijkt of je op 8 of meer uitkomt. Enkele combinaties:
- Samen (4) + Nieuw Best (3) + Lokale Lijst (1) = 8
- Samen (4) + Ouderenpartij (2) + Partij Vrijheid (2) = 8
- Samen (4) + Nieuw Best (3) + Ouderenpartij (2) = 9
- Samen (4) + Nieuw Best (3) + Partij Vrijheid (2) = 9
- Nieuw Best (3) + Groen (3) + Ouderenpartij (2) + Lokale Lijst (1) = 9
- Samen (4) + Nieuw Best (3) + Groen (3) = 10
Let op: Samen + Groen Hazenwijk is samen maar 7 zetels en dus geen meerderheid. En de afspraak met Partij Vrijheid sluit deelname van Groen Hazenwijk uit, ook al zou Samen + Nieuw Best + Groen op papier 10 zetels hebben.
2. Welke coalitie is het meest logisch, en welke prijs moet Partij Samen daarvoor betalen? Leg je antwoord uit met de standpunten van de partijen.
Read the worked answer
Er zijn twee serieuze opties, en het verschil zit precies in wat Samen moet inleveren.
Optie A: Samen + Nieuw Best + Lokale Lijst (8 zetels). Samen en Nieuw Best willen allebei het skatepark, dus dat kan. Nieuw Best wil de parkeergarage niet, dus Samen moet die belofte laten vallen of uitstellen. Lokale Lijst eist geld voor de bibliotheek; dat moet Samen dus in het akkoord opnemen. Prijs: geen parkeergarage, extra geld naar de bibliotheek.
Optie B: Samen + Ouderenpartij + Partij Vrijheid (8 zetels). Hier is de parkeergarage juist wel mogelijk, maar beide partners willen geen skatepark. Prijs: Samen moet het skatepark laten vallen.
In beide gevallen levert Samen haar eigen programma dus voor de helft in. Dat is normaal in een coalitie: met 4 van de 15 zetels kan een partij nooit alles alleen bepalen.
3. Leg uit waarom de partijen die niet in de coalitie zitten toch invloed hebben op het beleid.
Read the worked answer
De coalitie heeft de meerderheid, maar de oppositie zit in dezelfde gemeenteraad en heeft dezelfde rechten. Zij kan:
- mondelinge en schriftelijke vragen stellen aan het college van burgemeester en wethouders, waardoor het beleid moet worden uitgelegd in de openbaarheid;
- moties indienen om het college ergens toe op te roepen;
- amendementen indienen om voorstellen van de coalitie te wijzigen, en met een meerderheid van de raad kan zo'n wijziging worden aangenomen;
- het debat in de media voeren, waardoor standpunten van de coalitie onder druk komen te staan.
Daarnaast is de oppositie niet voor niets belangrijk: zonder controle geen debat, en zonder debat geen democratie. Een kleine partij kan bovendien bij krappe meerderheden plotseling beslissend worden.