Maatschappijleer VMBO BB flashcards

33 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.

Strafbaar feit

Een gedraging die in de Nederlandse wet als misdrijf of overtreding is omschreven en waarvoor de overheid een straf mag opleggen.

Misdrijf versus overtreding

Misdrijven zijn zwaardere strafbare feiten uit Boek 2 van het Wetboek van Strafrecht; overtredingen zijn lichtere feiten uit Boek 3 of bijzondere wetten zoals de Wegenverkeerswet.

Opzet en schuld

Opzet betekent willens en wetens handelen; schuld (culpa) betekent verwijtbare onachtzaamheid of nalatigheid zonder dat de dader het gevolg bewust wilde.

Sepot

De beslissing van het Openbaar Ministerie om een zaak niet te vervolgen. Technisch sepot wegens gebrek aan bewijs; beleidssepot wegens lage prioriteit of andere gronden.

Taakstraf

Een hoofdstraf bestaande uit een werkstraf en/of leerstraf, opgelegd in plaats van of naast een gevangenisstraf. Maximaal 600 uur werkstraf.

Legaliteitsbeginsel

De overheid mag alleen straffen of vrijheden beperken op grond van een wettelijke regel die vooraf bekend en vastgesteld is. Geen straf zonder wet.

Trias politica

De scheiding van wetgevende, uitvoerende en rechtsprekende macht, bedacht door Montesquieu, zodat machten elkaar controleren en machtsmisbruik wordt voorkomen.

Klassieke grondrechten

Grondrechten die de burger beschermen tegen inmenging door de overheid, zoals vrijheid van meningsuitting, godsdienst, vergadering en briefgeheim.

Sociale grondrechten

Grondrechten die de overheid een inspanningsverplichting geven, zoals recht op werk, woning, onderwijs en gezondheidszorg; ze zijn niet direct afdwingbaar bij de rechter.

Rechterlijke onafhankelijkheid

Rechters worden voor het leven benoemd, kunnen alleen door de Hoge Raad worden ontslagen en mogen geen instructies van regering of parlement aannemen.

Cassatie

Een rechtsmiddel bij de Hoge Raad waarbij niet de feiten opnieuw worden beoordeeld, maar wordt getoetst of de lagere rechter het recht juist heeft toegepast.

Evenredige vertegenwoordiging

Kiesstelsel waarbij het aantal zetels van een partij ongeveer evenredig is aan het percentage van de landelijke stemmen dat zij heeft behaald.

Recht van amendement

Het recht van Tweede Kamerleden om een wetsvoorstel te wijzigen. De Eerste Kamer heeft dit recht niet; zij keurt goed of verwerpt.

Motie van wantrouwen

Een uitspraak van de Tweede Kamer waarin zij haar gebrek aan vertrouwen in een minister of het kabinet uitspreekt; bij meerderheid leidt dit tot aftreden.

Kabinetsformatie

Het proces na de verkiezingen waarin een verkenner, informateur en formateur onderzoeken welke partijen een coalitie kunnen vormen en het kabinet samenstellen.

Kiesdrempel

Het minimumaandeel stemmen dat een partij nodig heeft voor een zetel. In Nederland is dat één zetel, ongeveer 0,67 procent van de landelijke stemmen.

Ministeriële verantwoordelijkheid

Ministers zijn verantwoordelijk voor het handelen van de regering en de koning en moeten zich daarover verantwoorden in de Tweede Kamer. De koning is onschendbaar.

Arbeidsovereenkomst

Een overeenkomst tussen werkgever en werknemer die drie kenmerken heeft: arbeid verrichten, loon ontvangen en een gezagsverhouding waarbij de werkgever instructies mag geven.

Cao

Collectieve arbeidsovereenkomst: afspraken over lonen, werktijden en andere arbeidsvoorwaarden die vakbonden en werkgeversorganisaties voor een bedrijfstak sluiten.

Proeftijd

De eerste periode van een dienstverband waarin beide partijen zonder opzegtermijn kunnen opzeggen. Maximaal één maand bij een contract van zes maanden of korter.

Ontslag op staande voet

Onmiddellijke beëindiging van het dienstverband door de werkgever wegens een dringende reden, zoals diefstal of geweld. Moet onverwijld worden gegeven.

WW-uitkering

Uitkering bij werkloosheid na minimaal 26 gewerkte weken in de laatste 36 weken. De duur hangt af van het opgebouwde arbeidsverleden.

Loondoorbetaling bij ziekte

De werkgever moet bij ziekte minimaal 70 procent van het loon doorbetalen, gedurende maximaal 104 weken. Vaak vult de cao dit aan tot 100 procent.

Persvrijheid

Het recht van journalisten om zonder voorafgaand overheidstoezicht te publiceren, vastgelegd in artikel 7 van de Grondwet. De overheid mag niet censureren.

Hoor en wederhoor

Een journalistieke werkwijze waarbij beide partijen in een conflict aan het woord komen voordat een bericht wordt gepubliceerd, als waarborg voor objectieve verslaggeving.

Framing

Het bewust kiezen van een invalshoek, woordkeuze of selectie van feiten waardoor het publiek een gebeurtenis op een bepaalde manier interpreteert.

Agenda-setting

De invloed van media op de onderwerpen waarover het publiek nadenkt. Media bepalen niet wat mensen denken, maar wel waarover zij nadenken.

Filterbubbel

Het verschijnsel dat algoritmes op sociale media gebruikers vooral content tonen die past bij hun eerdere gedrag, waardoor tegengestelde meningen minder zichtbaar worden.

Desinformatie

Bewust verspreide onjuiste of misleidende informatie met het doel het publiek te misleiden. Onderscheidt zich van misinformation, waarbij dat oogmerk ontbreekt.

Socialisatie

Het proces waarbij een persoon de waarden, normen en gewoonten van de samenleving leert. Primaire socialisatie gebeurt in het gezin, secundaire op school en werk.

Acculturatie

Het verwerven van elementen van een nieuwe cultuur na migratie, terwijl delen van de oorspronkelijke cultuur behouden blijven.

Assimilatie

Volledige overname van de dominante cultuur door een migrantengroep, waarbij de eigen culturele kenmerken grotendeels verdwijnen.

Etnocentrisme

Het beoordelen van andere culturen met de eigen cultuur als maatstaf, waardoor andere gewoonten al snel als vreemd of minderwaardig worden gezien.