Maatschappijleer VMBO BB key terms

Gedrag dat in de wet verboden is en waarvoor de overheid een straf kan opleggen, zoals diefstal, mishandeling of inbraak.

Een ander woord voor een strafbaar feit: een concrete gebeurtenis waarbij iemand de wet heeft overtreden en daarvoor vervolgd kan worden.

Een handeling of nalatigheid die volgens het Wetboek van Strafrecht verboden is en waarop een straf staat.

Een lichte wetsovertreding, bijvoorbeeld te hard rijden of wildplassen, waarop meestal een geldboete staat en geen gevangenisstraf.

Een ernstiger strafbaar feit, zoals diefstal met geweld of moord, waarvoor zwaardere straffen mogelijk zijn dan bij een overtreding.

Iemand van wie de politie of het Openbaar Ministerie denkt dat hij een strafbaar feit heeft gepleegd, maar wiens schuld nog niet bewezen is.

De onafhankelijke persoon die in een rechtszaak naar beide kanten luistert en beslist of iemand schuldig is en welke straf volgt.

De instantie, met aan het hoofd de officier van justitie, die namens de samenleving verdachten opspoort en voor de rechter brengt.

De vertegenwoordiger van het Openbaar Ministerie die beslist of een verdachte wordt vervolgd en die in de rechtszaak de straf eist.

De zitting bij de rechter waarbij het Openbaar Ministerie, de verdachte en eventueel advocaten hun verhaal doen en de rechter uitspraak doet.

Een juridisch deskundige die een verdachte of partij bijstaat en verdedigt, uitleg geeft over de wet en namens die persoon spreekt.

Het deel van het recht dat bepaalt welk gedrag strafbaar is en welke straffen de rechter daarvoor kan opleggen.

De maatregel die de rechter oplegt als iemand schuldig is bevonden, bijvoorbeeld een geldboete, taakstraf of gevangenisstraf.

Een straf waarbij de veroordeelde onbetaald werk moet verrichten of een training moet volgen, in plaats van of naast een gevangenisstraf.

Een straf waarbij iemand voor een bepaalde tijd in een gevangenis wordt opgesloten en zijn vrijheid verliest.

Het opnieuw plegen van een strafbaar feit door iemand die eerder al voor een misdrijf is veroordeeld.

Maatregelen die proberen te voorkomen dat criminaliteit ontstaat, zoals betere verlichting, camera's of voorlichting op school.

De overheidsdienst die de openbare orde handhaaft, misdrijven opspoort en verdachten aanhoudt voordat het Openbaar Ministerie verder gaat.

Een land waarin de overheid zelf ook aan de wet gebonden is, de rechter onafhankelijk is en burgers grondrechten hebben.

De belangrijkste Nederlandse wet, die de grondrechten van burgers vastlegt en regelt hoe het bestuur en de rechtspraak werken.

De fundamentele rechten die iedereen in Nederland heeft, zoals vrijheid van meningsuiting, godsdienstvrijheid en bescherming tegen discriminatie.

De verdeling van overheidsmacht in drie delen: de wetgevende macht, de uitvoerende macht en de rechtsprekende macht, die elkaar controleren.

Het werk van rechters: zij beoordelen geschillen en strafbare feiten onafhankelijk van de regering en van het parlement.

De regel dat de overheid alleen mag optreden als daarvoor een wettelijke grondslag bestaat en dat niemand gestraft wordt voor iets dat niet in de wet stond.

Het recht om je mening te geven en informatie te verspreiden, met als grens dat je niet mag aanzetten tot haat of geweld.

Een bestuursvorm waarbij het volk invloed heeft op wie regeert, onder meer door vrije verkiezingen en door het recht om te protesteren.

Het geheel van de Eerste en Tweede Kamer, dat wetten maakt, de regering controleert en de begroting goedkeurt.

Het deel van het parlement dat rechtstreeks door kiezers wordt gekozen en dat wetsvoorstellen kan aannemen, wijzigen of verwerpen.

De koning samen met de ministers, die het land bestuurt, wetten voorbereidt en samen met het parlement beslissingen neemt.

Een lid van de regering die verantwoordelijk is voor een bepaald beleidsterrein, zoals onderwijs of justitie, en daarover aan het parlement verantwoording aflegt.

Het recht van burgers om bij verkiezingen hun stem uit te brengen en zo mee te beslissen wie in de volksvertegenwoordiging komt.

Het recht om bij verkiezingen een stem uit te brengen; in Nederland hebben Nederlanders van achttien jaar en ouder dat recht.

Een groep mensen met dezelfde ideeën over hoe het land bestuurd moet worden, die meedoet aan verkiezingen om invloed te krijgen.

De afspraak tussen werknemer en werkgever over werk, loon, werktijden en proeftijd, die meestal op papier wordt vastgelegd.

Iemand die tegen betaling voor een werkgever werkt en daarbij moet doen wat in de arbeidsovereenkomst en in de cao is afgesproken.

De persoon of het bedrijf dat werknemers in dienst neemt, loon betaalt en verantwoordelijk is voor veilige en gezonde arbeidsomstandigheden.

De collectieve arbeidsovereenkomst: afspraken over loon en arbeidsvoorwaarden die vakbonden en werkgevers samen per bedrijfstak maken.

Een organisatie van werknemers die opkomt voor hun belangen, bijvoorbeeld door te onderhandelen over loon en werktijden of door actie te voeren.

Een vorm van protest waarbij werknemers tijdelijk stoppen met werken om betere arbeidsvoorwaarden of een oplossing voor een conflict af te dwingen.

De omstandigheden waaronder iemand werkt, zoals veiligheid, hygiëne, werkdruk en werktijden, waarover de werkgever afspraken moet naleven.

Alle kanalen die nieuws en informatie verspreiden, zoals kranten, televisie, radio, websites en sociale media.

Het recht van journalisten om zonder overheidsbemoeienis nieuws te verzamelen en te publiceren, ook als dat kritisch is over de macht.

Het vermogen om bronnen te beoordelen op betrouwbaarheid, nepnieuws te herkennen en te controleren of informatie klopt voordat je die deelt.

Verzonnen of bewust verdraaide berichten die als echt nieuws worden gebracht, vaak om mensen te misleiden of een mening te beïnvloeden.

Platforms waarop gebruikers zelf berichten, foto's en video's plaatsen en delen, zoals Instagram, TikTok en X, met veel invloed op meningen.

Een samenleving waarin mensen met verschillende culturen, godsdiensten en levensstijlen naast elkaar leven en met elkaar omgaan.

Het geheel van gewoonten, waarden, normen, taal en tradities dat een groep mensen deelt en van generatie op generatie doorgeeft.

Waarden zijn wat mensen belangrijk vinden, zoals respect; normen zijn de concrete regels die daaruit volgen, zoals op tijd komen.

Het accepteren dat andere mensen anders denken, geloven of leven dan jijzelf, zonder hen daarom af te wijzen of te discrimineren.

Het proces waarbij nieuwkomers leren meedoen aan de samenleving, bijvoorbeeld door de taal te leren en werk of school te vinden.

Het ongelijk behandelen van mensen op grond van kenmerken zoals afkomst, geloof, geslacht of handicap, wat in Nederland verboden is.