De oproep tot gebed in de Essenstraat
In de Essenstraat staat sinds 2019 een kleine moskee met ongeveer 140 bezoekers per week. Het bestuur wil vijf keer per dag, maximaal drie minuten, via luidsprekers de oproep tot gebed laten horen. Omwonenden hebben een bezwaarschrift gestuurd; 68 van de 240 huishoudens hebben getekend. In het bezwaarschrift staat onder meer: 'Dit hoort niet bij Nederland.' Andere buren schrijven: 'Wij worden om vijf uur 's ochtends gewekt.' De moskee wijst erop dat de katholieke kerk twee straten verderop elk uur de klok luidt. In het bestemmingsplan staat niets over geluid van gebedshuizen. De burgemeester zoekt een oplossing en heeft de partijen uitgenodigd voor een gesprek. Eén buurtbewoner stelt voor om samen afspraken te maken over de tijden en het volume van de oproep.
1. Welke grondrechten spelen hier? Noem er twee en leg uit wie welk recht heeft.
Read the worked answer
Vrijheid van godsdienst. De moskee en haar bezoekers hebben het recht hun geloof in het openbaar te belijden, en daar kan de oproep tot gebed onder vallen. Dat recht is van de gelovigen, niet van de gemeente.
Recht op privacy en ongestoord woongenot. De omwonenden hebben recht op rust in en rond hun woning. Dat recht is van de bewoners, ook van de bewoners die niet hebben getekend.
Daarnaast speelt het recht op gelijke behandeling: als kerken wel mogen luiden en een moskee niet, dan is er een verschil in behandeling dat uitgelegd moet worden. De overheid moet neutraal zijn: zij mag godsdiensten niet ongelijk behandelen. De burgemeester moet dus zoeken naar een oplossing die recht doet aan beide rechten.
2. Wat vind je van de opmerking 'Dit hoort niet bij Nederland'? Leg met twee beginselen van de pluriforme samenleving uit waarom deze opmerking niet past bij de rechtsstaat.
Read the worked answer
De opmerking is een uiting van onbehagen, maar als juridisch argument houdt zij geen stand.
Gelijke behandeling. De grondwet verbiedt discriminatie naar godsdienst. 'Dit hoort niet bij Nederland' komt er in de praktijk op neer dat een religie minder rechten zou hebben omdat zij niet de meerderheidsreligie is. Dat is precies wat artikel 1 verbiedt.
Neutrale overheid en vrijheid van godsdienst. De overheid is niet van één geloof en mag daarom geen onderscheid maken tussen een kerkklok en een oproep tot gebed. Zij moet kijken naar het concrete belang (geluidsoverlast, tijden, volume), niet naar de vraag welke religie 'Nederlands' zou zijn.
Dat betekent niet dat de opmerking genegeerd mag worden. Het laat wel zien dat er in de buurt iets speelt op het gebied van samenleven en acceptatie; dat vraagt om gesprek, niet om een verbod.
3. Vergelijk drie oplossingen: de oproep helemaal verbieden, niets regelen, of samen afspraken maken over tijden en volume. Welke past het beste bij de rechtsstaat en waarom?
Read the worked answer
Helemaal verbieden grijpt zwaar in op de vrijheid van godsdienst en is alleen houdbaar als er een duidelijke wettelijke grondslag is en het middel echt nodig is. Bovendien is het lastig vol te houden zolang kerkklokken wel mogen luiden.
Niets regelen is ook geen goede optie: dan blijft er een conflict liggen, zonder dat er een afweging is gemaakt en zonder dat omwonenden ergens terechtkunnen. Dat past niet bij een overheid die haar verantwoordelijkheid neemt.
Samen afspraken maken past het beste bij de rechtsstaat: de overheid zoekt eerst een oplossing waarmee beide belangen zo veel mogelijk worden gerespecteerd. Bijvoorbeeld geen oproep vóór 7 uur 's ochtends, een maximum aan het volume en een proefperiode. Leg die afspraken wel vast, zodat iedereen weet waar hij aan toe is en er een plek is om te klagen als het misgaat. Zo worden grondrechten niet tegen elkaar uitgespeeld, maar met elkaar in verhouding gebracht.