I85PREP
⌘ K
Maatschappijleer VMBO BB study materials
Maatschappijleer VMBO BB study resources

Maatschappijleer VMBO BB practice questions

One question at a time. Build your Maatschappijleer VMBO BB understanding.

First 50 of 200 questions. Each one lists the choices, the correct answer, and an explanation. The checker at the top of this page saves progress in this browser when it is available.

Continue in the practice tool above to load more questions, 50 at a time.

Question 1Criminaliteit

Wat is het belangrijkste kenmerk van een misdrijf in het Nederlandse strafrecht?

  1. Het is een overtreding die alleen met een boete wordt afgedaan.
  2. Het is een gedraging die alleen in het Wetboek van Strafrecht staat.
  3. Het is een handeling die door de politie zelf wordt berecht.
  4. Het is een strafbaar feit waarvoor het Openbaar Ministerie vervolging kan instellen. Correct answer.

Explanation

Een misdrijf is een ernstiger strafbaar feit dan een overtreding. Bij een misdrijf kan het Openbaar Ministerie tot vervolging overgaan en kan de rechter een zware straf opleggen.

Question 2Criminaliteit

Een jongen van 15 jaar steelt een fiets. Welk jeugdstrafrechtelijk beginsel speelt hierbij een centrale rol?

  1. Het jeugdstrafrecht met pedagogische insteek Correct answer.
  2. Het opportuniteitsbeginsel
  3. Het legaliteitsbeginsel
  4. Het adolescentenstrafrecht

Explanation

Bij minderjarigen geldt het jeugdstrafrecht, waarbij naast straffen ook opvoeding en gedragsverandering centraal staan. De rechter kan bijvoorbeeld een leerstraf of jeugddetentie opleggen.

Question 3Criminaliteit

Wat betekent het legaliteitsbeginsel in het strafrecht?

  1. Iemand is onschuldig tot het tegendeel is bewezen.
  2. De politie mag alleen met een bevel tot binnentreden een woning in.
  3. Een feit is alleen strafbaar als het vooraf in de wet staat beschreven. Correct answer.
  4. De rechter mag geen zwaardere straf opleggen dan gevraagd.

Explanation

Het legaliteitsbeginsel staat in artikel 1 van het Wetboek van Strafrecht: geen feit is strafbaar dan uit kracht van een daaraan voorafgegane wettelijke strafbepaling. Zo weet je vooraf wat strafbaar is.

Question 4Criminaliteit

Een buurtbewoner ziet dat een man een ruit van een winkel inslaat en goederen wegneemt. Welk strafbaar feit past het best bij deze situatie?

  1. Diefstal met braak Correct answer.
  2. Diefstal
  3. Diefstal met geweld
  4. Vernieling

Explanation

Het inslaan van een ruit om binnen te komen en vervolgens goederen wegnemen is diefstal met braak, een gekwalificeerde vorm van diefstal. Braak betekent het openbreken van een beveiliging om binnen te dringen.

Question 5Criminaliteit

Wat is het verschil tussen een verdachte en een veroordeelde?

  1. Een verdachte heeft een straf gekregen; een veroordeelde moet nog voorkomen.
  2. Een verdachte is iemand tegen wie een strafzaak loopt; een veroordeelde is door de rechter schuldig bevonden. Correct answer.
  3. Een verdachte is opgepakt; een veroordeelde is vrijgesproken.
  4. Een verdachte is altijd schuldig; een veroordeelde is nog niet berecht.

Explanation

Een verdachte is iemand tegen wie op grond van feiten of omstandigheden een redelijk vermoeden van schuld bestaat. Pas na een uitspraak van de rechter mag iemand veroordeelde worden genoemd.

Question 6Criminaliteit

Welke taak hoort bij het Openbaar Ministerie?

  1. Het geven van juridisch advies aan verdachten.
  2. Het vervolgen van verdachten namens de staat. Correct answer.
  3. Het doen van onderzoek in strafzaken.
  4. Het beslissen of iemand schuldig is.

Explanation

Het Openbaar Ministerie is belast met de vervolging van verdachten en met de handhaving van de strafwet. Het OM beslist of een zaak voor de rechter komt.

Question 7Criminaliteit

Een rechter legt een taakstraf op aan een man die zijn buurman heeft bedreigd. Wat is het doel van deze straf?

  1. Alleen afschrikking van anderen
  2. Vrijspraak door procedureregels
  3. Alleen vergelding
  4. Vergelding en resocialisatie Correct answer.

Explanation

Een taakstraf combineert vergelding met het voorkomen van recidive: de dader moet iets terugdoen voor de samenleving. Daarmee draagt de straf bij aan resocialisatie.

Question 8Criminaliteit

Wat betekent het beginsel 'ne bis in idem' in het strafrecht?

  1. Bewijs dat illegaal is verkregen, mag niet worden gebruikt.
  2. Iemand mag niet twee keer voor hetzelfde feit worden vervolgd. Correct answer.
  3. Een verdachte moet binnen 24 uur voor de rechter komen.
  4. Niemand hoeft mee te werken aan zijn eigen veroordeling.

Explanation

Ne bis in idem houdt in dat iemand niet tweemaal voor hetzelfde strafbare feit mag worden berecht. Dit beginsel beschermt tegen dubbele vervolging.

Question 9Criminaliteit

Wat is een voorbeeld van een overtreding in plaats van een misdrijf?

  1. Door rood licht fietsen Correct answer.
  2. Iemand met een mes beroven
  3. Een woning binnendringen en spullen stelen
  4. Rijden onder invloed van alcohol

Explanation

Overtredingen zijn lichtere strafbare feiten, meestal in de Wet Mulder of de Wegenverkeerswet, zoals door rood licht fietsen. Daarvoor krijg je doorgaans een boete.

Question 10Criminaliteit

Wat houdt het recht op een eerlijk proces volgens artikel 6 EVRM onder meer in?

  1. Dat een verdachte recht heeft op een openbare behandeling en een onafhankelijke rechter. Correct answer.
  2. Dat een verdachte altijd wordt vrijgesproken.
  3. Dat een verdachte pas na de uitspraak hoeft te worden gehoord.
  4. Dat een verdachte geen advocaat mag meenemen.

Explanation

Artikel 6 EVRM garandeert onder andere een eerlijke en openbare behandeling door een onafhankelijke en onpartijdige rechter. Ook heeft een verdachte recht op bijstand van een advocaat en op voldoende tijd voor verdediging.

Question 11Criminaliteit

Een winkelier ziet een klant een pakje kauwgom in de zak stoppen en de winkel verlaten zonder te betalen. Wat mag de winkelier in dit geval doen?

  1. De klant een geldboete opleggen.
  2. De klant opsluiten in een kamer tot de politie komt.
  3. De klant fouilleren en een bekentenis afdwingen.
  4. De klant staande houden en de politie bellen. Correct answer.

Explanation

Een burger mag bij een op heterdaad betrapte verdachte van een strafbaar feit deze staande houden en overdragen aan de politie. Zelf straffen of opsluiten mag niet.

Question 12Criminaliteit

Waarom is de onschuldpresumptie belangrijk in het strafproces?

  1. Omdat de politie zonder bewijs mag arresteren.
  2. Omdat de officier van justitie de verdachte verdedigt.
  3. Omdat de rechter pas na het bewijs van schuld mag veroordelen. Correct answer.
  4. Omdat de verdachte zelf moet bewijzen dat hij onschuldig is.

Explanation

Volgens de onschuldpresumptie geldt een verdachte als onschuldig totdat de rechter wettig en overtuigend bewijs van schuld heeft vastgesteld. De bewijslast ligt bij het Openbaar Ministerie.

Question 13Criminaliteit

Welke straf kan een rechter opleggen aan een verdachte van een misdrijf?

  1. Een bestuurlijke boete van de gemeente
  2. Een gevangenisstraf Correct answer.
  3. Een ontslag op staande voet
  4. Een naheffing van de Belastingdienst

Explanation

Gevangenisstraf is een hoofdstraf die de rechter in een strafzaak kan opleggen. Bestuurlijke boetes en naheffingen vallen buiten het strafrecht en worden door bestuursorganen opgelegd.

Question 14Criminaliteit

Wat is het verschil tussen een voorlopige hechtenis en een gevangenisstraf?

  1. Beide worden pas na de uitspraak van de rechter opgelegd.
  2. Voorlopige hechtenis duurt altijd langer dan een gevangenisstraf.
  3. Voorlopige hechtenis is opsluiting tijdens het onderzoek; gevangenisstraf volgt na een veroordeling. Correct answer.
  4. Voorlopige hechtenis is een straf; gevangenisstraf is een maatregel.

Explanation

Voorlopige hechtenis is vrijheidsbeneming vóór de uitspraak, bijvoorbeeld omdat vluchtgevaar bestaat. Gevangenisstraf is een straf die de rechter na bewezenverklaring oplegt.

Question 15Criminaliteit

Wat betekent recidive in het strafrecht?

  1. Het verzoek om gratie bij de koning.
  2. Het intrekken van een aanklacht door het Openbaar Ministerie.
  3. Het hoger beroep tegen een vonnis.
  4. Het opnieuw plegen van een strafbaar feit na een eerdere veroordeling. Correct answer.

Explanation

Recidive betekent dat iemand opnieuw in de fout gaat nadat hij eerder is veroordeeld. De rechter kan bij recidive een zwaardere straf opleggen.

Question 16Criminaliteit

Een 17-jarige pleegt een gewapende overval. Welke rechtbank behandelt deze zaak in beginsel?

  1. De Hoge Raad
  2. De kantonrechter
  3. De bestuursrechter
  4. De kinderrechter Correct answer.

Explanation

Voor strafzaken tegen minderjarigen is in beginsel de kinderrechter bevoegd, als onderdeel van de rechtbank. Bij ernstige feiten kan de rechter besluiten het jeugdstrafrecht of het volwassenenstrafrecht toe te passen.

Question 17Criminaliteit

Wat is het doel van het adolescentenstrafrecht?

  1. Jongeren van 16 tot 23 jaar de mogelijkheid bieden om volgens het jeugdstrafrecht te worden berecht. Correct answer.
  2. Alle jongeren onder de 18 automatisch als volwassenen berechten.
  3. Minderjarigen zonder tussenkomst van een rechter straffen.
  4. Jeugdige daders volledig vrijstellen van straf.

Explanation

Het adolescentenstrafrecht maakt het mogelijk om jongvolwassenen van 16 tot 23 jaar onder voorwaarden volgens het jeugdstrafrecht te berechten. Daarbij staat de pedagogische aanpak voorop.

Question 18Criminaliteit

Wat is een voorbeeld van een maatregel die de rechter kan opleggen in plaats van een straf?

  1. TBS met verpleging Correct answer.
  2. Hechtenis
  3. Taakstraf
  4. Geldboete

Explanation

TBS is een maatregel gericht op behandeling en beveiliging van de samenleving, geen straf. De rechter kan TBS opleggen als de dader verminderd toerekeningsvatbaar is en gevaar vormt.

Question 19Criminaliteit

Een man wordt verdacht van winkeldiefstal. Welke bevoegdheid heeft de politie bij aanhouding op heterdaad?

  1. De man fouilleren en meenemen naar het bureau. Correct answer.
  2. De man een gevangenisstraf opleggen.
  3. De man direct voor de rechter brengen.
  4. De man zonder proces vrijlaten.

Explanation

Bij aanhouding op heterdaad mag de politie de verdachte staande houden, fouilleren en overbrengen naar het politiebureau. Daarna beslist het Openbaar Ministerie over verdere vervolging.

Question 20Criminaliteit

Wat houdt het zwijgrecht van een verdachte in?

  1. Een verdachte moet alle vragen beantwoorden.
  2. Een verdachte mag zelf een straf kiezen.
  3. Een verdachte mag weigeren antwoord te geven op vragen van de politie. Correct answer.
  4. Een verdachte mag de rechter omkopen.

Explanation

Het zwijgrecht volgt uit het nemo tenetur-beginsel: niemand is verplicht mee te werken aan zijn eigen veroordeling. De politie moet de verdachte hierop wijzen.

Question 21Criminaliteit

Wat is het verschil tussen opsporing en vervolging?

  1. Opsporing volgt na de veroordeling; vervolging komt daarvoor.
  2. Opsporing is het zoeken naar bewijs; vervolging is het besluiten om de zaak voor de rechter te brengen. Correct answer.
  3. Opsporing gebeurt door de rechter; vervolging door de politie.
  4. Beide begrippen betekenen hetzelfde.

Explanation

Opsporing is het onderzoek naar strafbare feiten, uitgevoerd door de politie onder gezag van het OM. Vervolging is de beslissing van het OM om de verdachte voor de rechter te brengen.

Question 22Criminaliteit

Een buurtbewoner wil aangifte doen van een inbraak in zijn schuur. Waar kan hij dat doen?

  1. Bij de gemeenteraad
  2. Bij de officier van justitie
  3. Bij de politie Correct answer.
  4. Bij de rechter-commissaris

Explanation

Aangifte van een strafbaar feit doe je bij de politie. De politie legt de aangifte vast en start zo nodig een opsporingsonderzoek.

Question 23Criminaliteit

Wat is het verschil tussen een geldboete als straf en een schadevergoeding?

  1. Beide worden alleen door de politie opgelegd.
  2. Een geldboete gaat naar het slachtoffer; schadevergoeding naar de staat.
  3. Een geldboete is een straf van de rechter; schadevergoeding is een vergoeding aan het slachtoffer. Correct answer.
  4. Een schadevergoeding is altijd hoger dan een geldboete.

Explanation

Een geldboete is een straf die de rechter oplegt en die aan de staat wordt betaald. Schadevergoeding is een bedrag dat de dader aan het slachtoffer moet betalen om geleden schade te herstellen.

Question 24Criminaliteit

Wat houdt het sepot in?

  1. Het Openbaar Ministerie besluit een zaak niet te vervolgen. Correct answer.
  2. De rechter spreekt de verdachte vrij.
  3. De verdachte bekent en krijgt direct straf.
  4. De politie staakt het onderzoek zonder reden.

Explanation

Sepot betekent dat het Openbaar Ministerie afziet van verdere vervolging, bijvoorbeeld bij gebrek aan bewijs of om opportuniteitsredenen. De zaak komt dan niet voor de rechter.

Question 25Criminaliteit

Een verdachte wordt vrijgesproken door de rechter. Wat betekent dit?

  1. De zaak wordt overgedragen aan de politie.
  2. De rechter acht niet bewezen dat de verdachte het feit heeft gepleegd. Correct answer.
  3. De verdachte is schuldig maar krijgt geen straf.
  4. De verdachte moet alsnog een boete betalen.

Explanation

Vrijspraak betekent dat de rechter niet wettig en overtuigend bewezen acht dat de verdachte het tenlastegelegde feit heeft gepleegd. De verdachte wordt dan niet gestraft.

Question 26Criminaliteit

Wat is het belangrijkste verschil tussen een misdrijf en een overtreding?

  1. Een misdrijf is een ernstiger strafbaar feit dan een overtreding. Correct answer.
  2. Een misdrijf wordt altijd door de rechter behandeld en een overtreding nooit.
  3. Een overtreding kan alleen door de politie worden afgedaan met een boete.
  4. Een overtreding staat alleen in de Gemeentewet en een misdrijf alleen in het Wetboek van Strafrecht.

Explanation

In het Nederlandse strafrecht wordt onderscheid gemaakt tussen misdrijven en overtredingen. Misdrijven zijn de zwaardere strafbare feiten, zoals diefstal of mishandeling, en overtredingen zijn lichtere feiten, zoals een verkeersovertreding. Dit onderscheid bepaalt onder meer welke straffen mogelijk zijn en welke procedure geldt.

Question 27Criminaliteit

Een man wordt verdacht van het stelen van een fiets. De officier van justitie besluit de zaak niet verder te vervolgen. Hoe heet deze beslissing?

  1. Een vrijspraak
  2. Een dagvaarding
  3. Een sepot Correct answer.
  4. Een transactie

Explanation

Als de officier van justitie besluit om een zaak niet voor de rechter te brengen, heet dat een sepot. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren bij gebrek aan bewijs of omdat het feit te licht is. De verdachte krijgt dan geen straf van de rechter.

Question 28Criminaliteit

Een vrouw wordt verdacht van het plegen van een strafbaar feit. Tijdens het politieverhoor zegt zij niets. Wat is hiervan de juridische betekenis?

  1. Zij maakt gebruik van haar zwijgrecht en dat mag niet tegen haar worden gebruikt. Correct answer.
  2. Zij verliest hierdoor automatisch haar recht op een advocaat.
  3. Zij is verplicht om antwoord te geven, dus haar zwijgen kan als bewijs tegen haar worden gebruikt.
  4. Zij pleegt hiermee meineed, omdat zij de waarheid moet spreken.

Explanation

Een verdachte heeft het recht om te zwijgen tijdens het verhoor. Dit recht is onder meer vastgelegd in artikel 6 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Het zwijgen mag niet als bewijs van schuld worden gebruikt.

Question 29Criminaliteit

Een jongen van 16 jaar wordt verdacht van het plegen van een straatroof. De officier van justitie overweegt de zaak voor de rechter te brengen. Welke rechter is in eerste instantie bevoegd?

  1. De politierechter
  2. De kinderrechter Correct answer.
  3. De kantonrechter
  4. De economische rechter

Explanation

Voor strafzaken tegen verdachten die ten tijde van het feit tussen de 12 en 18 jaar oud zijn, is in beginsel de kinderrechter bevoegd. De kinderrechter is gespecialiseerd in jeugdstrafrecht en houdt rekening met de leeftijd en ontwikkeling van de verdachte.

Question 30Criminaliteit

Een man heeft na een avondje stappen met zijn auto een lantaarnpaal omver gereden. Hij is aangehouden en moet mee naar het politiebureau. Wat is een bevoegdheid die de politie in dit geval heeft?

  1. De politie mag hem fouilleren om te controleren of hij wapens of gevaarlijke voorwerpen bij zich heeft. Correct answer.
  2. De politie mag zijn huis zonder toestemming doorzoeken op zoek naar bewijs.
  3. De politie mag hem zonder tussenkomst van een rechter een gevangenisstraf van een week opleggen.
  4. De politie mag hem dwingen een bekentenis te ondertekenen.

Explanation

Bij een aanhouding op heterdaad heeft de politie de bevoegdheid om de verdachte te fouilleren. Dit is bedoeld om te controleren of hij wapens of andere gevaarlijke voorwerpen bij zich draagt, met het oog op de veiligheid van de politie en anderen. Voor een huiszoeking is in beginsel een machtiging van de rechter-commissaris nodig, en een straf opleggen is aan de rechter.

Question 31Criminaliteit

Een rechter legt een verdachte een gevangenisstraf van twee jaar op. Daarnaast moet de verdachte een bedrag betalen aan het slachtoffer. Hoe heet deze betalingsverplichting?

  1. Taakstraf
  2. Geldboete
  3. Schadevergoeding Correct answer.
  4. Transactie

Explanation

Een schadevergoeding is een bedrag dat de dader aan het slachtoffer moet betalen om de geleden schade te vergoeden. Dit staat los van een geldboete, die de dader aan de overheid betaalt als straf. De rechter kan in een strafzaak ook een schadevergoedingsmaatregel opleggen.

Question 32Criminaliteit

Een verdachte van een misdrijf wordt voorgeleid aan de rechter-commissaris. Deze besluit dat de verdachte langer in voorlopige hechtenis blijft. Wat is hiervoor een belangrijke voorwaarde?

  1. De verdachte moet al eerder veroordeeld zijn voor een soortgelijk feit.
  2. De officier van justitie moet zeker weten dat de verdachte schuldig is.
  3. Er moet sprake zijn van een ernstig vermoeden van schuld en een van de wettelijke gronden voor voorlopige hechtenis. Correct answer.
  4. Het slachtoffer moet om de voorlopige hechtenis hebben verzocht.

Explanation

Voorlopige hechtenis kan alleen worden opgelegd als er een ernstig vermoeden van schuld bestaat en als een van de gronden uit het Wetboek van Strafvordering van toepassing is, bijvoorbeeld vluchtgevaar of gevaar voor herhaling. De rechter-commissaris toetst dit. Eerdere veroordelingen of een verzoek van het slachtoffer zijn geen vereisten.

Question 33Criminaliteit

Een man wordt verdacht van het plegen van een strafbaar feit. De politie wil zijn woning doorzoeken. De man weigert toestemming. Wat is in beginsel nodig om de woning toch te mogen doorzoeken?

  1. Een bevel van de burgemeester.
  2. Een schriftelijke toestemming van de officier van justitie.
  3. Een machtiging van de rechter-commissaris. Correct answer.
  4. Een beslissing van de Hoge Raad.

Explanation

Voor een huiszoeking zonder toestemming van de bewoner is in beginsel een machtiging van de rechter-commissaris nodig. Dit volgt uit het recht op eerbiediging van de woning, dat onder meer in artikel 12 van de Grondwet en artikel 8 van het EVRM is beschermd. Alleen in bijzondere gevallen, zoals een heterdaadsituatie, kan de politie zonder machtiging binnentreden.

Question 34Criminaliteit

Een verdachte wordt door de rechter vrijgesproken. Wat betekent dit voor de zaak?

  1. De rechter acht niet bewezen dat de verdachte het feit heeft gepleegd. Correct answer.
  2. De verdachte krijgt een lagere straf dan geëist.
  3. De officier van justitie moet de zaak opnieuw beginnen.
  4. De verdachte moet alsnog een schadevergoeding betalen.

Explanation

Bij een vrijspraak oordeelt de rechter dat niet wettig en overtuigend bewezen is dat de verdachte het tenlastegelegde feit heeft gepleegd. De verdachte wordt dan niet gestraft. Dit is iets anders dan een ontslag van rechtsvervolging, waarbij het feit wel bewezen is maar er een rechtvaardigingsgrond is.

Question 35Rechtsstaat

Wat is de belangrijkste taak van de rechter in een rechtsstaat?

  1. Hij bepaalt zelf hoeveel belasting burgers betalen.
  2. Hij beslist of iemand schuldig is en welke straf past. Correct answer.
  3. Hij controleert of het parlement goed vergadert.
  4. Hij maakt nieuwe wetten voor de samenleving.

Explanation

De rechter past de wetten toe op een concreet geval en stelt vast of iemand schuldig is en welke straf daarbij hoort. Daarbij moet hij onafhankelijk en onpartijdig zijn. Het maken van wetten en het innen van belasting zijn taken van andere machten.

Question 36Rechtsstaat

In een rechtsstaat geldt het legaliteitsbeginsel. Wat betekent dit?

  1. Rechters mogen zelf straffen bedenken.
  2. Burgers mogen de wet overtreden als niemand het ziet.
  3. De overheid mag alleen optreden als daar een wet voor is. Correct answer.
  4. De koning staat boven de wet.

Explanation

Het legaliteitsbeginsel houdt in dat de overheid alleen bevoegdheden mag gebruiken die in een wet staan. Zo kan de overheid niet zomaar iemand opsluiten of beboeten. Ook burgers weten daardoor waar ze aan toe zijn.

Question 37Rechtsstaat

Een agent houdt een jongen aan omdat hij een fiets zou hebben gestolen. Welk recht van de verdachte geldt hier direct?

  1. Het recht om de rechter te kiezen die zijn zaak behandelt.
  2. Het recht om de bewijzen zelf te vernietigen.
  3. Het recht om te zwijgen tijdens het verhoor. Correct answer.
  4. Het recht om zelf de agent te fouilleren.

Explanation

Een verdachte heeft het recht om te zwijgen en hoeft niet mee te werken aan zijn eigen veroordeling. Dat recht beschermt hem tegen gedwongen verklaringen. De politie moet hem ook wijzen op zijn rechten.

Question 38Rechtsstaat

Welke omschrijving past het best bij het begrip 'onschuldpresumptie'?

  1. Iemand die is aangehouden, is automatisch schuldig.
  2. Iemand is onschuldig zolang de rechter niet heeft vastgesteld dat hij schuldig is. Correct answer.
  3. De rechter moet altijd vrijspreken bij gebrek aan bekentenis.
  4. De politie beslist of iemand schuldig is.

Explanation

Onschuldpresumptie betekent dat iemand voor onschuldig wordt gehouden totdat zijn schuld wettig en overtuigend is bewezen. Die bewijslast ligt bij het Openbaar Ministerie. De rechter stelt uiteindelijk de schuld vast.

Question 39Rechtsstaat

Wat is het verschil tussen het Openbaar Ministerie en de rechter?

  1. Het OM en de rechter hebben precies dezelfde taak.
  2. Het OM vervolgt verdachten en de rechter beoordeelt de zaak. Correct answer.
  3. Het OM maakt de wetten en de rechter voert ze uit.
  4. Het OM spreekt recht en de rechter doet onderzoek.

Explanation

Het Openbaar Ministerie besluit of een verdachte wordt vervolgd en treedt in de rechtszaal op als aanklager. De rechter is onafhankelijk, hoort beide partijen en doet de uitspraak. Zo blijven aanklagen en berechten gescheiden.

Question 40Rechtsstaat

Waarom is een onafhankelijke rechter belangrijk in een rechtsstaat?

  1. Omdat de rechter dan zelf wetten kan aanpassen.
  2. Omdat de rechter dan sneller straffen kan uitdelen.
  3. Omdat de rechter dan zonder bewijs kan veroordelen.
  4. Omdat de rechter dan onpartijdig kan oordelen zonder druk van de regering. Correct answer.

Explanation

Een onafhankelijke rechter kan zonder druk van regering of andere machten oordelen. Daardoor is er een eerlijke controle op het optreden van de overheid en op geschillen tussen burgers. Rechters worden daarom voor het leven benoemd en kunnen niet zomaar worden ontslagen.

Question 41Rechtsstaat

Wat houdt de grondwet in Nederland onder andere?

  1. De openingstijden van gemeentehuizen.
  2. De prijzen van producten in de supermarkt.
  3. De basisrechten van burgers en de inrichting van de staat. Correct answer.
  4. De regels voor het verkeer op de snelweg.

Explanation

De Grondwet legt de belangrijkste rechten van burgers vast, zoals vrijheid van meningsuiting en recht op een eerlijk proces. Ook beschrijft zij hoe de staat is ingericht, met regering, parlement en rechtspraak. Gewone wetten moeten in overeenstemming zijn met de Grondwet.

Question 42Rechtsstaat

Een buurman gooit elke nacht afval over de schutting van zijn buurvrouw. Zij wil dat hij daarmee stopt. Wat is de meest passende stap binnen het recht?

  1. Zij moet het probleem negeren, want burenruzies vallen buiten het recht.
  2. Zij mag zijn huis in brand steken als vergelding.
  3. Zij kan aangifte doen of een civiele procedure starten. Correct answer.
  4. Zij mag hem zelf opsluiten tot hij stopt.

Explanation

Overlast tussen burgers valt onder het recht; de buurvrouw kan aangifte doen bij de politie of via de rechter een verbod of schadevergoeding eisen. Eigenrichting, dus zelf straffen, is verboden. In een rechtsstaat lost de rechter geschillen op.

Question 43Rechtsstaat

Wat betekent het recht op een eerlijk proces?

  1. Dat je zelf de straf mag kiezen.
  2. Dat je zaak binnen een jaar moet zijn afgerond.
  3. Dat je altijd wordt vrijgesproken.
  4. Dat je wordt berecht door een onafhankelijke rechter en je verdediging kunt voeren. Correct answer.

Explanation

Een eerlijk proces houdt in dat een onafhankelijke en onpartijdige rechter de zaak behandelt, dat je je kunt laten bijstaan door een advocaat en dat je de stukken kent. Ook moet de zaak openbaar en binnen redelijke termijn worden behandeld. Vrijspraak is geen automatisch gevolg.

Question 44Rechtsstaat

De rechter mag in Nederland geen wetten maken. Bij welke macht hoort het maken van wetten?

  1. De uitvoerende macht.
  2. De wetgevende macht. Correct answer.
  3. De rechterlijke macht.
  4. De controlerende macht.

Explanation

Het maken van wetten hoort bij de wetgevende macht, in Nederland de regering samen met het parlement. De uitvoerende macht voert de wetten uit en de rechterlijke macht past ze toe. Deze verdeling komt voort uit de trias politica.

Question 45Rechtsstaat

Een man wordt verdacht van diefstal. De politie wil hem langer vasthouden dan de wettelijke termijn. Wie moet daarvoor toestemming geven?

  1. De verdachte zelf.
  2. De advocaat van het slachtoffer.
  3. De officier van justitie of de rechter-commissaris, afhankelijk van de fase. Correct answer.
  4. De burgemeester van de gemeente.

Explanation

Voor langere vrijheidsbeneming is toestemming nodig van justitiële autoriteiten, zoals de officier van justitie of de rechter-commissaris. Zo wordt voorkomen dat de politie iemand zonder controle eindeloos vasthoudt. Dat past bij de rechtsbescherming van de verdachte.

Question 46Rechtsstaat

Wat is het verschil tussen een strafzaak en een civiele zaak?

  1. In een strafzaak gaat het om een conflict tussen burgers, in een civiele zaak om de overheid.
  2. In een strafzaak is er geen rechter nodig.
  3. In een strafzaak vervolgt de overheid de verdachte, in een civiele zaak gaat het om een geschil tussen partijen. Correct answer.
  4. In een civiele zaak wordt altijd een gevangenisstraf opgelegd.

Explanation

In een strafzaak treedt het Openbaar Ministerie op namens de samenleving tegen een verdachte. In een civiele zaak beslecht de rechter een geschil tussen twee partijen, bijvoorbeeld over een contract of schade. De uitkomsten en procedures verschillen daardoor sterk.

Question 47Rechtsstaat

Een krant publiceert een kritisch artikel over een wethouder. De wethouder wil het artikel verbieden. Wat past het best bij de rechtsstaat?

  1. Kritiek op bestuurders is in een rechtsstaat verboden.
  2. De journalist moet zijn bronnen altijd openbaar maken.
  3. De rechter kan toetsen of het artikel onrechtmatig is, maar vrijheid van meningsuiting weegt zwaar. Correct answer.
  4. De wethouder mag de krant laten sluiten.

Explanation

Vrijheid van meningsuiting is een grondrecht, ook tegenover de overheid. Als een bestuurder zich beledigd voelt, kan hij naar de rechter, maar die moet zorgvuldig afwegen of het artikel onrechtmatig is. Een rechtsstaat beschermt juist kritische publicaties.

Question 48Rechtsstaat

Waarom mogen rechters in Nederland niet zomaar worden ontslagen?

  1. Omdat er te weinig rechters zijn.
  2. Om te zorgen dat ze onafhankelijk kunnen blijven oordelen. Correct answer.
  3. Omdat het parlement anders te veel macht krijgt.
  4. Omdat rechters dan sneller kunnen werken.

Explanation

Door rechters voor het leven te benoemen, kan de regering hen niet onder druk zetten met ontslag. Dat beschermt de onafhankelijkheid van de rechtspraak. Burgers kunnen er dan op vertrouwen dat een rechter niet buigt voor politieke wensen.

Question 49Rechtsstaat

Wat betekent het recht op rechtsbijstand?

  1. Dat je het recht hebt om je te laten helpen door een advocaat. Correct answer.
  2. Dat je de tegenpartij zelf mag ondervragen zonder regels.
  3. Dat je de rechter mag vervangen als je het niet eens bent.
  4. Dat je altijd een gratis auto krijgt bij een rechtszaak.

Explanation

Rechtsbijstand betekent dat je je kunt laten bijstaan door een advocaat of juridisch adviseur. Bij ernstige strafzaken is een advocaat verplicht. Wie weinig inkomen heeft, kan gesubsidieerde rechtsbijstand krijgen.

Question 50Rechtsstaat

Een verdachte bekent tijdens een verhoor na urenlange ondervraging zonder advocaat. De rechter moet beoordelen of de bekentenis mag worden gebruikt. Wat is hier het belangrijkste rechtsstatelijke beginsel?

  1. Het beginsel dat de verdachte geen rechten heeft tijdens het verhoor.
  2. Het beginsel dat een verklaring alleen mag worden gebruikt als deze betrouwbaar en vrijwillig is afgelegd. Correct answer.
  3. Het beginsel dat snelle berechting belangrijker is dan zorgvuldigheid.
  4. Het beginsel dat de politie altijd gelijk heeft.

Explanation

Een bekentenis telt alleen mee als deze vrijwillig en betrouwbaar tot stand is gekomen. Druk of het ontnemen van rechtsbijstand kan ertoe leiden dat de rechter de verklaring niet gebruikt. Zo beschermt de rechtsstaat de verdachte tegen onbetrouwbaar bewijs.