Werk: arbeidsrechten, cao en sociale zekerheid
Werk gaat over de regels rond arbeid, inkomen en zekerheid. Het examen toetst of je de arbeidsovereenkomst, de cao, rechten en plichten van werknemers en de belangrijkste uitkeringen kunt uitleggen.
Arbeidsovereenkomst en cao
In een arbeidsovereenkomst staan afspraken over loon, werktijden en vakantie. Een cao is een collectieve arbeidsovereenkomst tussen vakbonden en werkgeversorganisaties, bijvoorbeeld FNV en CNV met VNO-NCW en MKB-Nederland. Een cao geldt voor een hele bedrijfstak als hij algemeen verbindend is verklaard. Het wettelijk minimumloon geldt vanaf 21 jaar; voor 15- tot 20-jarigen bestaat het minimumjeugdloon.
Rechten en plichten
Werknemers hebben recht op loon, vakantiegeld, doorbetaling bij ziekte, een veilige werkplek volgens de Arbowet en vakantiedagen. Zij moeten het werk goed uitvoeren, op tijd komen, regels volgen en vertrouwelijk omgaan met bedrijfsgegevens. Ontslag kan niet zomaar: er gelden een proeftijd en opzegtermijn, en vaak is toestemming van het UWV of de kantonrechter nodig.
Sociale zekerheid
De WW is een tijdelijke uitkering bij werkloosheid. De bijstand is het vangnet als iemand geen inkomen heeft. Bij langdurige ziekte kan de WIA volgen; de AOW is het pensioen vanaf de AOW-leeftijd. Zzp'ers hebben geen werkgever en moeten zelf verzekeringen regelen.
Uitgewerkt voorbeeld
Marit werkt 32 uur in de zorg en wordt ziek. Haar werkgever moet loon doorbetalen; wettelijk minstens 70% van het loon, en een cao kan een betere regeling geven. Na twee jaar ziekte kan een WIA-uitkering volgen. Zomaar ontslaan mag niet.
Valkuilen
- Minimumloon en cao-loon zijn niet hetzelfde.
- De WW is geen bijstand: de WW hangt aan gewerkt verleden, bijstand is het vangnet.
- Een proeftijd is kort en staat in het contract.
- Staken is een recht, maar gebonden aan regels en meestal vakbondsactie.