Maatschappijleer VMBO KB flashcards

33 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.

Macht

Het vermogen om het gedrag van anderen te beïnvloeden, ook als die anderen dat niet willen. Macht kan berusten op geld, kennis, positie, geweld of overtuigingskracht.

Gezag

Macht die door een groep of samenleving als legitiem wordt aanvaard. Mensen gehoorzamen omdat zij de persoon of instantie het recht vinden hebben om te beslissen.

Rechtsstaat

Staat waarin de overheid zelf aan de wet gebonden is, grondrechten van burgers beschermd worden, de rechter onafhankelijk is en de macht gespreid is.

Trias politica

De scheiding van de wetgevende, uitvoerende en rechtsprekende macht, bedoeld om machtsmisbruik te voorkomen doordat geen enkel orgaan alle macht in handen heeft.

Grondrechten

Fundamentele rechten die in de Grondwet zijn vastgelegd. Klassieke grondrechten beschermen tegen de overheid, sociale grondrechten verplichten de overheid tot zorg.

Politieke socialisatie

Het proces waarin mensen politieke opvattingen, normen en waarden verwerven, onder meer via gezin, school, vrienden, media en geloof.

Waarden en normen

Waarden zijn abstracte idealen zoals vrijheid en gelijkheid; normen zijn concrete gedragsregels die uit die waarden volgen, zoals niet stelen.

Belang

Wat iemand of een groep wil bereiken of behouden. Botsende belangen tussen groepen liggen vaak ten grondslag aan maatschappelijke conflicten.

Pressiegroep

Groep die de politiek probeert te beïnvloeden zonder zelf te regeren, bijvoorbeeld via acties, petities en lobby. Een politieke partij streeft wel naar bestuursmacht.

Parlementaire democratie

Bestuursvorm waarin het volk vertegenwoordigers kiest die de wetgeving en de controle op de regering uitvoeren, en waarin de regering verantwoording schuldig is aan het parlement.

Kiesdeler

Het aantal geldige stemmen gedeeld door het aantal zetels (150 in de Tweede Kamer). Elke volle kiesdeler levert een partij één zetel op.

Evenredige vertegenwoordiging

Kiesstelsel waarbij het aantal zetels van een partij evenredig is aan het landelijke aandeel van haar stemmen; Nederland kent geen kiesdrempel.

Motie

Uitspraak of verzoek van de Tweede Kamer aan de regering. Een motie van wantrouwen kan ertoe leiden dat een minister of het kabinet aftreedt.

Budgetrecht

Het recht van het parlement om de rijksbegroting goed te keuren of te wijzigen. Hiermee controleert het parlement de uitgaven van de regering.

Kabinet en regering

De regering bestaat uit de koning en de ministers; het kabinet bestaat uit alle ministers en staatssecretarissen. De ministerraad neemt gezamenlijk besluiten.

Onafhankelijke rechter

Een rechter die zonder beïnvloeding van de overheid of andere partijen rechtspreekt, benoemd voor het leven en alleen aan de wet gebonden.

Officier van justitie

De openbaar aanklager die namens de overheid strafbare feiten vervolgt, de zaak voor de rechter brengt en een straf of maatregel eist.

Onschuldpresumptie

Het beginsel dat iemand onschuldig is tot zijn schuld wettig en overtuigend is bewezen. Bij gerede twijfel spreekt de rechter vrij.

Strafdoelen

Vergelding, afschrikking, resocialisatie en bescherming van de samenleving. De rechter weegt deze doelen mee bij het bepalen van de straf.

Dark number

Het deel van de criminaliteit dat niet bij de politie wordt gemeld of geregistreerd, waardoor de geregistreerde criminaliteit een onderschatting kan zijn.

Pluriforme samenleving

Samenleving waarin veel verschillende culturen, levensbeschouwingen en leefstijlen naast elkaar bestaan en burgers met elkaar samenleven.

Integratie

Proces waarbij een migrant delen van de eigen cultuur behoudt en tegelijk deelneemt aan de samenleving, bijvoorbeeld via werk, school en taal.

Assimilatie

Proces waarbij een migrant de eigen cultuur opgeeft en de dominante cultuur van het nieuwe land overneemt, zonder die cultuur te behouden.

Discriminatie

Het ongelijk behandelen van mensen op grond van een kenmerk zoals afkomst, geloof, geslacht of beperking, zonder dat daar een objectieve rechtvaardiging voor is.

Sociale mobiliteit

Het stijgen of dalen van een persoon of groep op de sociale ladder, bijvoorbeeld door opleiding, beroep of huwelijk.

Verzorgingsstaat

Samenleving waarin de overheid burgers beschermt tegen sociale risico's zoals werkloosheid, ziekte en ouderdom, gefinancierd uit belastingen en premies.

Sociale verzekeringen

Wettelijke regelingen zoals WW en WIA die werknemers verzekeren tegen inkomensverlies bij werkloosheid of arbeidsongeschiktheid, betaald uit premies.

Cao

Collectieve arbeidsovereenkomst: afspraken tussen werkgevers en vakbonden over loon, werktijden en andere arbeidsvoorwaarden voor een bedrijfstak of bedrijf.

Vraag en aanbod

De hoeveelheid die kopers willen kopen tegenover de hoeveelheid die verkopers aanbieden. Bij schaarste stijgt de prijs, bij overschot daalt die.

Massamedia

Media zoals kranten, televisie, radio en internet die een groot publiek bereiken en daarmee informeren, amuseren, overtuigen en de macht controleren.

Persvrijheid

Het recht van journalisten om zonder voorafgaande overheidscontrole te publiceren. Censuur is in Nederland verboden en de Grondwet beschermt de vrije meningsuiting.

Filterbubbel

Situatie waarin algoritmes gebruikers vooral informatie tonen die past bij hun eigen mening, waardoor zij andere standpunten minder zien en polarisatie kan toenemen.

Europese Unie

Samenwerkingsverband van Europese landen met een interne markt en vrij verkeer van goederen, diensten, personen en kapitaal, en met gemeenschappelijke instellingen.