Maatschappijleer VMBO KB key terms

Het schoolvak waarin je leert hoe mensen samenleven en hoe de samenleving, de overheid en jouw eigen rol daarin met elkaar samenhangen.

Alle mensen die met elkaar in een land of gebied leven en de regels, gewoonten en voorzieningen die zij samen delen.

Het proces waarbij je van jongs af aan leert wat anderen van je verwachten: waarden, normen, taal en gewoonten van je omgeving.

Ideeën die mensen belangrijk vinden, zoals eerlijkheid, veiligheid of vrijheid. Ze geven richting aan wat iemand goed of slecht vindt.

Concrete regels die uit waarden volgen en die aangeven welk gedrag wel of niet wordt verwacht, bijvoorbeeld op tijd komen of niet stelen.

Een regel die door de overheid is vastgesteld en die voor iedereen in het land geldt. Overtreding kan leiden tot een straf.

Een land waarin de overheid zich ook aan de wet moet houden en waarin burgers beschermd worden door rechten en door onafhankelijke rechters.

De belangrijkste wet van Nederland. Hierin staan de grondrechten van burgers en de basisregels voor de inrichting van de staat.

Rechten die in de Grondwet staan en die de overheid moet beschermen, zoals vrijheid van meningsuiting, godsdienstvrijheid en het recht op privacy.

Het recht om je mening te geven en informatie te verspreiden, ook als anderen het daar niet mee eens zijn. Er gelden wel grenzen, bijvoorbeeld bij discriminatie of bedreiging.

Het tegenhouden of verbieden van informatie of meningen door de overheid of een andere macht, voordat anderen die kunnen lezen, zien of horen.

Een bestuursvorm waarbij het volk invloed heeft op de beslissingen, meestal doordat burgers vertegenwoordigers mogen kiezen die wetten maken.

Het geheel van de Eerste en Tweede Kamer. Het parlement controleert de regering en stemt over wetsvoorstellen.

Het deel van het parlement dat rechtstreeks door kiesgerechtigde burgers wordt gekozen en dat wetten kan aannemen of afwijzen en de regering controleert.

De koning plus de ministers. De regering bereidt wetten voor en voert ze uit, samen met het ambtelijk apparaat.

Een lid van de regering dat verantwoordelijk is voor een bepaald beleidsterrein, zoals onderwijs of volksgezondheid, en daarover verantwoording aflegt aan het parlement.

Het recht om bij verkiezingen je stem uit te brengen. In Nederland heb je dat als je de Nederlandse nationaliteit hebt en achttien jaar of ouder bent.

Een gebeurtenis waarbij burgers stemmen op kandidaten of partijen om te bepalen wie hen in een vertegenwoordigend orgaan zoals de Tweede Kamer vertegenwoordigt.

Een groep mensen met ongeveer dezelfde ideeën over hoe de samenleving bestuurd moet worden. Partijen stellen kandidaten op voor verkiezingen.

De rechters en officieren van justitie die onafhankelijk van de regering rechtspreken en ervoor zorgen dat wetten worden nageleefd.

Iemand die in een rechtszaak onderzoekt wat er is gebeurd, de wet toepast en een uitspraak doet. Rechters zijn onafhankelijk en mogen niet worden beïnvloed door de regering.

Een procedure bij de rechter waarin partijen het oneens zijn of waarin iemand wordt beschuldigd van een strafbaar feit, en waarin de rechter een beslissing neemt.

Iemand van wie de politie of justitie denkt dat hij of zij een strafbaar feit heeft gepleegd. Een verdachte is onschuldig tot de rechter anders beslist.

Een maatregel die de rechter oplegt aan iemand die een wet heeft overtreden, zoals een geldboete, een taakstraf of gevangenisstraf.

De overheidsdienst die de openbare orde handhaaft, misdrijven onderzoekt en burgers beschermt. De politie mag niet zomaar alles wat zij wil.

Alle instanties die namens de samenleving beslissingen nemen en voorzieningen regelen, zoals de regering, het parlement, provincies en gemeenten.

Het bestuursniveau dat het dichtst bij inwoners staat. De gemeente regelt onder meer de burgerlijke stand, afvalinzameling en de inrichting van de woonplaats.

Het hoofd van een gemeente. De burgemeester zit de gemeenteraad voor, houdt toezicht op de openbare orde en wordt benoemd, niet rechtstreeks gekozen.

Geld dat burgers en bedrijven aan de overheid moeten betalen. Met dat geld betaalt de overheid voorzieningen zoals onderwijs, zorg en wegen.

Het stelsel van regelingen waardoor mensen een inkomen of hulp krijgen als zij niet kunnen werken, bijvoorbeeld bij ziekte, werkloosheid of ouderdom.

Alle kanalen waarmee informatie aan een groot publiek wordt verspreid, zoals kranten, televisie, radio, websites en sociale netwerken.

Het recht van journalisten om zonder toestemming van de overheid informatie te verzamelen en te publiceren, zodat burgers gecontroleerd nieuws kunnen krijgen.

Het ongelijk behandelen van mensen op grond van kenmerken zoals afkomst, geloof, geslacht of handicap, zonder dat daar een goede reden voor is.

Een mening over iemand of een groep die niet op eigen ervaring of feiten is gebaseerd, maar op aannames of verhalen van anderen.

Een sterk vereenvoudigd en vaak vaststaand beeld van een groep mensen, waarbij verschillen binnen die groep worden genegeerd.

Rechten die ieder mens heeft, alleen al omdat hij of zij mens is, zoals het recht op leven, veiligheid en een eerlijk proces. Ze staan in internationale verdragen.

Meedoen aan de samenleving, bijvoorbeeld door te werken, vrijwilligerswerk te doen, te stemmen of mee te denken over plannen in je buurt.