I85PREP
⌘ K
Maatschappijleer VMBO KB study materials
Maatschappijleer VMBO KB study resources

Maatschappijleer VMBO KB practice questions

One question at a time. Build your Maatschappijleer VMBO KB understanding.

First 50 of 200 questions. Each one lists the choices, the correct answer, and an explanation. The checker at the top of this page saves progress in this browser when it is available.

Continue in the practice tool above to load more questions, 50 at a time.

Question 1Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

In de Nederlandse rechtsstaat moet de overheid zich aan de wet houden. Welk beginsel hoort hierbij?

  1. Het gezagsbeginsel
  2. Het legaliteitsbeginsel Correct answer.
  3. Het winstbeginsel
  4. Het meerderheidsbeginsel

Explanation

Het legaliteitsbeginsel houdt in dat de overheid alleen mag ingrijpen als daarvoor een wettelijke grondslag bestaat. Zo worden burgers beschermd tegen willekeur van de overheid. De andere begrippen komen uit de politiek of economie en zeggen niets over de gebondenheid van de overheid aan de wet.

Question 2Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

Een krant mag de mening van een columnist publiceren, ook als die mening veel mensen niet bevalt. Welk recht beschermt dit?

  1. De vrijheid van meningsuiting Correct answer.
  2. De vrijheid van vereniging
  3. Het recht op eigendom
  4. Het recht op privacy

Explanation

De vrijheid van meningsuiting staat in artikel 7 van de Grondwet en beschermt het openbaar maken van meningen, ook onwelgevallige. Privacy, eigendom en vereniging beschermen andere belangen en gaan niet over het uiten van een opinie in de krant.

Question 3Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

Het parlement bestaat in Nederland uit twee Kamers. Welk kenmerk hoort bij de Eerste Kamer?

  1. Zij benoemt de leden van het kabinet
  2. Zij wordt rechtstreeks door alle kiesgerechtigde burgers gekozen
  3. Zij wordt indirect gekozen door de leden van de Provinciale Staten Correct answer.
  4. Zij heeft het recht om wetsvoorstellen in te dienen

Explanation

De Eerste Kamer wordt gekozen door de leden van de Provinciale Staten en heeft geen recht van initiatief. Alleen de Tweede Kamer wordt rechtstreeks gekozen en mag wetsvoorstellen indienen. De leden van het kabinet worden niet door de Eerste Kamer benoemd.

Question 4Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

Bij een gemeenteraadsverkiezing in Nederland geldt het evenredige kiesstelsel. Wat betekent dit voor de zetelverdeling?

  1. Alleen partijen met meer dan de helft van de stemmen krijgen zetels
  2. Het aantal zetels per partij is ongeveer even groot als haar aandeel in de stemmen Correct answer.
  3. De zetels worden verdeeld op basis van het inwonertal per wijk
  4. De partij met de meeste stemmen krijgt alle zetels

Explanation

Bij evenredige vertegenwoordiging krijgt elke partij een zetelaantal dat in verhouding staat tot het aantal behaalde stemmen. Zo blijven ook kleine partijen vertegenwoordigd. Een winnaar die alles krijgt, past bij een districtenstelsel en niet bij het Nederlandse stelsel.

Question 5Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

Een groep burgers wil dat de gemeente een speelveldje aanlegt. Zij zamelt handtekeningen in en biedt die aan de gemeenteraad aan. Van welk middel maakt de groep gebruik?

  1. Het burgerinitiatief
  2. Het petitierecht Correct answer.
  3. Het referendum
  4. De motie van wantrouwen

Explanation

Het petitierecht geeft burgers de mogelijkheid om een verzoek schriftelijk bij een bestuursorgaan in te dienen. Een handtekeningenactie die aan de raad wordt aangeboden, valt hieronder. Het burgerinitiatief en het referendum zijn aparte procedures met eigen regels en drempels.

Question 6Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

Wat is het belangrijkste verschil tussen een politieke partij en een pressiegroep?

  1. Een politieke partij wil zelf bestuursmacht verwerven, een pressiegroep beïnvloedt de besluitvorming van buitenaf Correct answer.
  2. Een pressiegroep doet alleen mee aan verkiezingen
  3. Een pressiegroep heeft leden en een politieke partij niet
  4. Een politieke partij mag geen standpunten over wetten innemen

Explanation

Politieke partijen stellen kandidaten voor verkiezingen en streven naar deelname aan het bestuur. Pressiegroepen, zoals vakbonden of milieuorganisaties, proberen besluiten van anderen te beïnvloeden zonder zelf te willen regeren. Lidmaatschap of standpunten over wetten zijn geen onderscheidend criterium.

Question 7Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

Een minister voert een besluit uit dat in strijd is met een wet die door het parlement is aangenomen. Welke controlerende taak van het parlement is hier aan de orde?

  1. Het parlement benoemt de rechters die het besluit toetsen
  2. Het parlement stelt de grondwet buiten werking
  3. Het parlement controleert of de regering de wetten naleeft Correct answer.
  4. Het parlement neemt het bestuur van de provincie over

Explanation

De controlerende taak houdt in dat het parlement toeziet op het handelen van de regering, onder meer via vragen, debat en moties. Wanneer een minister in strijd met de wet handelt, kan het parlement hem daarop aanspreken. Rechters worden niet door het parlement benoemd en de grondwet wordt niet buiten werking gesteld.

Question 8Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

Welke uitspraak over het verschil tussen een rechtsstaat en een dictatuur is juist?

  1. In een rechtsstaat mag de regering zelfstandig wetten maken zonder parlement
  2. In een rechtsstaat gelden grondrechten voor iedereen en is de rechter onafhankelijk Correct answer.
  3. In een dictatuur worden verkiezingen altijd gehouden volgens vrije en geheime stemming
  4. In een dictatuur is de rechterlijke macht gescheiden van de regering

Explanation

Kenmerkend voor een rechtsstaat is dat grondrechten voor alle burgers gelden en dat rechters onafhankelijk zijn van de regering. In een dictatuur ontbreken vrije verkiezingen en is de rechter doorgaans ondergeschikt aan de machthebbers. De overige uitspraken beschrijven juist het tegenovergestelde.

Question 9Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

Een werkgever weigert een sollicitant omdat die een andere godsdienst heeft. Welk grondrecht wordt hier geschonden?

  1. Het recht op onaantastbaarheid van het lichaam
  2. Het recht op vrijheid van onderwijs
  3. Het recht op gelijke behandeling Correct answer.
  4. Het recht op vrijheid van vergadering

Explanation

Discriminatie op grond van godsdienst is verboden en raakt het recht op gelijke behandeling, vastgelegd in de Grondwet en de Algemene wet gelijke behandeling. De andere genoemde rechten beschermen onderwijs, lichamelijke integriteit en vergaderingen en spelen hier geen rol.

Question 10Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

Wat wordt bedoeld met het begrip 'trias politica'?

  1. De verdeling van zetels over drie grote partijen
  2. De scheiding van wetgevende, uitvoerende en rechtsprekende macht Correct answer.
  3. De opdeling van de overheid in drie bestuurslagen
  4. De samenwerking tussen drie landen in de Europese Unie

Explanation

De trias politica is de leer van de scheiding der machten, bedacht door Montesquieu. Wetgeving, uitvoering en rechtspraak liggen bij verschillende organen die elkaar controleren. De andere opties beschrijven zetelverdeling, internationale samenwerking of bestuurlijke indeling en hebben niets met deze leer te maken.

Question 11Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

Een rechter oordeelt dat een verdachte niet schuldig is omdat er te weinig bewijs is. Welk beginsel past bij deze beslissing?

  1. In dubio pro reo: bij twijfel wordt het voordeel aan de verdachte gegeven Correct answer.
  2. Ne bis in idem: niet tweemaal voor hetzelfde feit berechten
  3. Audi alteram partem: beide partijen worden gehoord
  4. Nulla poena sine lege: geen straf zonder wet

Explanation

In dubio pro reo betekent dat bij gerede twijfel de verdachte het voordeel krijgt en dus wordt vrijgesproken. De andere beginselen gaan over de eis van een wettelijke strafbepaling, het verbod op dubbele berechting en het horen van beide partijen.

Question 12Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

Wat is het verschil tussen een strafbaar feit en een overtreding in het Nederlandse recht?

  1. Een misdrijf is een ernstiger strafbaar feit dan een overtreding Correct answer.
  2. Een overtreding kan alleen door een bedrijf worden gepleegd
  3. Een overtreding staat niet in de wet beschreven
  4. Een misdrijf wordt alleen door de rechter behandeld, een overtreding nooit

Explanation

Strafbare feiten worden verdeeld in misdrijven en overtredingen, waarbij misdrijven doorgaans ernstiger zijn en zwaarder worden bestraft. Beide staan in de wet beschreven en beide kunnen voor de rechter komen. De andere opties bevatten onjuiste kenmerken.

Question 13Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

Een buurtbewoner meldt bij de politie dat hij wordt bedreigd. Wie beslist uiteindelijk of de verdachte wordt vervolgd?

  1. Het Openbaar Ministerie Correct answer.
  2. Het slachtoffer
  3. De burgemeester
  4. De politieagent die de melding opneemt

Explanation

Het Openbaar Ministerie beslist over de vervolging van strafbare feiten en is daarmee de vervolgingsautoriteit. De politie doet onderzoek, maar beslist niet zelf over vervolging. De burgemeester en het slachtoffer kunnen wel invloed hebben, maar hebben die bevoegdheid niet.

Question 14Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

Wat is een kenmerk van de verzorgingsstaat?

  1. De overheid bepaalt voor iedere burger een verplichte baan
  2. De overheid bemoeit zich zo weinig mogelijk met de economie
  3. De overheid biedt voorzieningen om burgers tegen sociale risico's te beschermen Correct answer.
  4. Burgers dragen geen belastingen af aan de overheid

Explanation

In een verzorgingsstaat neemt de overheid verantwoordelijkheid voor sociale zekerheid, zorg en onderwijs om burgers te beschermen tegen risico's zoals ziekte en werkloosheid. Dat gebeurt met belastinggeld en sociale premies. De andere opties beschrijven een nachtwakersstaat of onjuiste verplichtingen.

Question 15Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

Een werknemer raakt zijn baan kwijt en ontvangt tijdelijk een WW-uitkering. Bij welk onderdeel van de sociale zekerheid hoort deze uitkering?

  1. De particuliere verzekeringen
  2. De bijstand
  3. De volksverzekeringen
  4. De werknemersverzekeringen Correct answer.

Explanation

De WW valt onder de werknemersverzekeringen, waarvoor werknemers en werkgevers premies betalen. Volksverzekeringen gelden voor alle inwoners, zoals de AOW. De bijstand is een vangnet voor mensen zonder inkomen en particuliere verzekeringen zijn vrijwillig.

Question 16Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

Wat wordt bedoeld met het begrip 'participatiesamenleving'?

  1. De overheid neemt alle zorgtaken van burgers over
  2. Burgers worden gestimuleerd om meer zelf en samen met anderen te regelen Correct answer.
  3. Burgers mogen niet meer deelnemen aan verkiezingen
  4. De overheid schaft alle sociale voorzieningen af

Explanation

De participatiesamenleving houdt in dat burgers meer verantwoordelijkheid nemen voor elkaar en voor hun eigen ondersteuning, bijvoorbeeld via mantelzorg of vrijwilligerswerk. De overheid blijft wel een vangnet bieden. De andere opties overdrijven de rol van de overheid of beschrijven iets anders.

Question 17Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

Een gemeente wil dat inwoners meer gaan bewegen. Zij start een campagne en legt gratis sportveldjes aan. Van welk overheidsinstrument maakt de gemeente gebruik?

  1. Voorlichting en voorzieningen Correct answer.
  2. Publiek-private samenwerking
  3. Belastingheffing en subsidie
  4. Wetgeving en handhaving

Explanation

De gemeente probeert gedrag te beïnvloeden met voorlichting en door sportvoorzieningen aan te bieden. Er is geen sprake van een wettelijke verplichting of van financieel beleid via belastingen. De opties met wetgeving en belastingheffing beschrijven andere instrumenten.

Question 18Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

Wat is het verschil tussen actief en passief kiesrecht?

  1. Actief kiesrecht is stemmen bij de Eerste Kamer, passief kiesrecht bij de Tweede Kamer
  2. Actief kiesrecht geldt alleen voor mannen, passief kiesrecht voor vrouwen
  3. Actief kiesrecht is mogen stemmen, passief kiesrecht is zelf gekozen kunnen worden Correct answer.
  4. Actief kiesrecht is het recht om lid te worden van een partij, passief kiesrecht om te protesteren

Explanation

Actief kiesrecht betekent dat iemand mag stemmen bij verkiezingen. Passief kiesrecht betekent dat iemand zich kandidaat mag stellen en gekozen kan worden. Beide rechten gelden in Nederland voor mannen en vrouwen en zijn niet gekoppeld aan een specifieke Kamer.

Question 19Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

Een land heeft een grondwet waarin staat dat de rechter de regering kan terugfluiten als die onrechtmatig handelt. Welk kenmerk van de rechtsstaat is dit?

  1. De rechterlijke controle op de overheid Correct answer.
  2. De censuskiesrechtregeling
  3. De parlementaire immuniteit
  4. De ministeriële verantwoordelijkheid

Explanation

Rechterlijke controle houdt in dat onafhankelijke rechters kunnen toetsen of de overheid rechtmatig heeft gehandeld. Dit beschermt burgers tegen machtsmisbruik. De andere begrippen gaan over kiesrecht, onschendbaarheid van parlementsleden en politieke verantwoordelijkheid.

Question 20Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

Wat houdt de ministeriële verantwoordelijkheid in?

  1. Ministers mogen zelfstandig wetten maken zonder parlement
  2. Ministers worden door de koning benoemd zonder tussenkomst van de Tweede Kamer
  3. Ministers zijn persoonlijk aansprakelijk voor alle fouten van ambtenaren
  4. Ministers leggen verantwoording af aan het parlement voor het regeringsbeleid Correct answer.

Explanation

Ministeriële verantwoordelijkheid betekent dat ministers tegenover het parlement verantwoording afleggen over het beleid en het optreden van de regering. Het parlement kan hen daarop aanspreken met vragen, debatten en moties. De andere opties beschrijven onjuiste bevoegdheden of te ruime aansprakelijkheid.

Question 21Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

Een groep jongeren richt een vereniging op om buurtactiviteiten te organiseren. Op welk grondrecht doen zij vooral een beroep?

  1. De onaantastbaarheid van het lichaam
  2. De vrijheid van godsdienst
  3. Het recht op eigendom
  4. De vrijheid van vereniging Correct answer.

Explanation

Het oprichten van een vereniging valt onder de vrijheid van vereniging, vastgelegd in de Grondwet. Deze vrijheid beschermt het recht om zich met anderen te organiseren. Godsdienst, eigendom en lichamelijke integriteit beschermen andere belangen.

Question 22Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

Wat is het belangrijkste doel van het Nederlandse strafrecht?

  1. Het innen van zo veel mogelijk boetes voor de schatkist
  2. Het vervangen van het civiele recht
  3. Het bepalen van de hoogte van belastingen
  4. Het beschermen van de samenleving en het herstellen van de rechtsorde Correct answer.

Explanation

Het strafrecht beschermt de samenleving tegen gedrag dat schadelijk is en herstelt de rechtsorde door daders te straffen en slachtoffers recht te doen. Boetes zijn een middel, geen doel op zich. Civiel recht en belastingrecht zijn aparte rechtsgebieden.

Question 23Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

Een politieke partij wil dat de overheid meer geld uitgeeft aan zorg. Een andere partij vindt dat de overheid juist minder moet uitgeven en burgers zelf verantwoordelijk moet maken. Welk verschil in politieke stroming is hier zichtbaar?

  1. Ecologisch versus regionalistisch
  2. Populistisch versus nationalistisch
  3. Communistisch versus anarchistisch
  4. Sociaaldemocratisch versus liberaal-conservatief Correct answer.

Explanation

Meer overheidsuitgaven aan zorg past bij een sociaaldemocratische stroming die de verzorgingsstaat wil versterken. Minder uitgaven en meer eigen verantwoordelijkheid passen bij een liberaal-conservatieve stroming. De andere stromingen hebben een ander kernconflict.

Question 24Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

Wat is het verschil tussen een dictatuur en een democratie wat betreft de rol van de oppositie?

  1. In een democratie mag de oppositie zich vrij organiseren en kritiek uiten, in een dictatuur wordt zij onderdrukt Correct answer.
  2. In een dictatuur kiest de bevolking de regering via vrije verkiezingen
  3. In een dictatuur is de oppositie altijd even sterk als de regering
  4. In een democratie is oppositie verboden

Explanation

In een democratie kunnen oppositiepartijen vrij functioneren, kritiek uiten en meedingen naar de macht. In een dictatuur worden tegenstanders vaak onderdrukt en ontbreken vrije verkiezingen. De andere opties beschrijven onjuiste of tegenovergestelde situaties.

Question 25Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

Een ambtenaar weigert een vergunning te verlenen zonder opgave van redenen. Welk rechtsbeginsel wordt hier geschonden?

  1. Het vertrouwensbeginsel
  2. Het evenredigheidsbeginsel
  3. Het legaliteitsbeginsel
  4. Het motiveringsbeginsel Correct answer.

Explanation

Het motiveringsbeginsel verplicht bestuursorganen om besluiten te voorzien van een deugdelijke motivering, zodat de burger kan begrijpen waarom een besluit is genomen. Zonder redengeving is het besluit gebrekkig. De andere beginselen zien op de verhouding tussen middel en doel, op gewekte verwachtingen en op de wettelijke grondslag.

Question 26Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

In een democratie mogen burgers protesteren tegen een besluit van de overheid. Welk recht maakt dit mogelijk?

  1. Het recht op vrijheid van meningsuiting Correct answer.
  2. Het recht op bescherming van eigendom
  3. Het recht op sociale zekerheid
  4. Het recht op een eerlijk proces

Explanation

Vrijheid van meningsuiting houdt in dat je je mening mag uiten, ook kritiek op de overheid. Demonstreren is een vorm van meningsuiting. De andere rechten gaan over andere zaken, zoals een rechtszaak of inkomen.

Question 27Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

Een gemeente wil een nieuwe woonwijk bouwen. Volgens de wet moet er eerst een inspraakprocedure komen. Wat is het doel van inspraak?

  1. Burgers laten stemmen over de hoogte van de bouwkosten
  2. Ambtenaren laten beslissen zonder tussenkomst van de politiek
  3. Rechters laten beoordelen of het plan winst oplevert
  4. Burgers de kans geven hun mening te geven over het plan Correct answer.

Explanation

Inspraak betekent dat burgers hun mening kunnen geven voordat de overheid een besluit neemt. Zo kan de overheid rekening houden met bezwaren. Het is geen stemming over kosten en ook geen rechterlijke toets.

Question 28Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

Een krant publiceert een artikel over een politicus. De politicus vindt het artikel onjuist en stapt naar de rechter. Welke uitspraak over deze situatie is juist?

  1. De politicus mag de krant laten sluiten omdat hij politicus is.
  2. De rechter mag alleen straf opleggen aan de journalist, niet aan de krant.
  3. De krant mag altijd alles schrijven, ook als het onwaar is.
  4. De rechter kan de krant verbieden het artikel te publiceren als het onrechtmatig is. Correct answer.

Explanation

Persvrijheid is een grondrecht, maar kent grenzen. Als een publicatie onrechtmatig is, bijvoorbeeld door smaad, kan de rechter ingrijpen. De andere opties gaan te ver of zijn onjuist.

Question 29Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

Wat is het verschil tussen een meerderheidskabinet en een minderheidskabinet?

  1. Een meerderheidskabinet wordt gevormd na verkiezingen; een minderheidskabinet niet.
  2. Een minderheidskabinet hoeft zich niet aan de grondwet te houden.
  3. Een minderheidskabinet bestaat uit minder ministers dan een meerderheidskabinet.
  4. Een meerderheidskabinet heeft de steun van de meerderheid van het parlement; een minderheidskabinet niet. Correct answer.

Explanation

Bij een meerderheidskabinet vormen de regeringspartijen samen een meerderheid in het parlement. Bij een minderheidskabinet ontbreekt die meerderheid en moet het kabinet per onderwerp steun zoeken. Het aantal ministers of de verkiezingen bepalen dit niet.

Question 30Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

Een bedrijf loost afval in een rivier. De overheid legt een boete op. Welke rol van de overheid past hierbij?

  1. De overheid treedt op als consument van het bedrijf.
  2. De overheid treedt op als rechter in een strafzaak.
  3. De overheid treedt op als werkgever voor het bedrijf.
  4. De overheid treedt op als handhaver van milieuregels. Correct answer.

Explanation

De overheid stelt regels op om het milieu te beschermen en ziet erop toe dat bedrijven die regels naleven. Een boete opleggen is een vorm van handhaving. De overheid is hier geen werkgever, consument of rechter.

Question 31Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

Wat houdt het recht op vrijheid van onderwijs in?

  1. Leerlingen mogen zelf bepalen welke vakken ze volgen.
  2. De overheid bepaalt welke godsdienst op school wordt gegeven.
  3. Ouders mogen een school kiezen die past bij hun levensbeschouwing. Correct answer.
  4. Alle scholen moeten door de overheid worden bestuurd.

Explanation

Vrijheid van onderwijs betekent dat mensen scholen mogen oprichten en ouders een school kunnen kiezen. De overheid mag niet alles bepalen. Het recht gaat niet over het zelf kiezen van vakken of door de overheid bestuurde scholen.

Question 32Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

Een burger wil dat de overheid optreedt tegen geluidsoverlast van een nabijgelegen fabriek. Bij welke instantie kan hij terecht voor een bestuurlijke klacht?

  1. Bij de Hoge Raad
  2. Bij de gemeente of de provincie Correct answer.
  3. Bij het Europees Parlement
  4. Bij de Rekenkamer

Explanation

Geluidsoverlast door een fabriek valt onder de lokale of provinciale overheid, afhankelijk van de vergunning. Daar kan een burger een klacht indienen of handhaving vragen. De Hoge Raad, het Europees Parlement en de Rekenkamer zijn niet de juiste instanties.

Question 33Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

Wat is het verschil tussen een referendum en een verkiezing?

  1. Bij een referendum kiest de bevolking een president; bij een verkiezing een parlement.
  2. Bij een referendum stemt de bevolking over een onderwerp; bij een verkiezing kiest zij volksvertegenwoordigers. Correct answer.
  3. Een referendum is alleen voor leden van een politieke partij; een verkiezing is voor alle kiesgerechtigden.
  4. Bij een verkiezing stemt de bevolking over een wet; bij een referendum kiest zij een partij.

Explanation

Een referendum gaat over een inhoudelijke kwestie, zoals een wet of verdrag. Bij verkiezingen kiezen kiesgerechtigden mensen die hen in het parlement vertegenwoordigen. De andere opties draaien de begrippen om of voegen onjuiste beperkingen toe.

Question 34Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

Een minister wil een wet invoeren die volgens critici de vrijheid van meningsuiting beperkt. Wie moet de wet uiteindelijk goedkeuren voordat zij ingaat?

  1. De Hoge Raad
  2. De Koning
  3. Alleen de ministerraad
  4. De Eerste en Tweede Kamer Correct answer.

Explanation

In Nederland moet een wetsvoorstel door beide Kamers worden goedgekeurd. De ministerraad bereidt het voor, de Koning ondertekent, maar de Kamers nemen het besluit. De Hoge Raad oordeelt over wetten, maar keurt ze niet goed.

Question 35Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

Wat betekent het begrip 'rechtsstaat'?

  1. Alleen de rechter mag wetten maken.
  2. De overheid is gebonden aan wetten en burgers hebben grondrechten. Correct answer.
  3. Burgers mogen wetten overtreden als zij het er niet mee eens zijn.
  4. De overheid mag zelf bepalen welke regels gelden.

Explanation

In een rechtsstaat geldt dat ook de overheid aan het recht is gebonden. Burgers hebben grondrechten en er is een onafhankelijke rechter. De andere opties beschrijven juist het tegenovergestelde.

Question 36Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

Een journalist wordt bedreigd vanwege een artikel. De politie start een onderzoek. Welk grondrecht beschermt de journalist in deze situatie?

  1. Het recht op bescherming van persoonsgegevens
  2. Het recht op gelijke behandeling
  3. Het recht op onaantastbaarheid van het lichaam
  4. Het recht op vrijheid van meningsuiting Correct answer.

Explanation

Een journalist die vanwege een publicatie wordt bedreigd, doet een beroep op vrijheid van meningsuiting. Dat recht beschermt het uiten en verspreiden van informatie. De andere rechten zien op lichamelijke integriteit, gelijke behandeling of privacy.

Question 37Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

Wat is het belangrijkste kenmerk van een parlementaire democratie?

  1. De bevolking stemt rechtstreeks over alle wetten.
  2. Het parlement controleert de regering en de bevolking kiest het parlement. Correct answer.
  3. De regering regeert zonder verantwoording af te leggen aan het parlement.
  4. De rechter bepaalt het regeringsbeleid.

Explanation

In een parlementaire democratie kiest de bevolking een parlement dat de regering controleert. De regering moet verantwoording afleggen. Rechtstreekse stemming over alle wetten is directe democratie, en de rechter bepaalt geen beleid.

Question 38Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

Een gemeente wil dat inwoners meer gaan bewegen. Zij start een campagne en legt gratis sportveldjes aan. Van welk overheidsinstrument maakt de gemeente vooral gebruik?

  1. Subsidie aan bedrijven
  2. Voorlichting en voorzieningen Correct answer.
  3. Belastingheffing
  4. Wetgeving en handhaving

Explanation

De gemeente probeert gedrag te beïnvloeden met voorlichting (de campagne) en door voorzieningen aan te bieden (de sportveldjes). Dat zijn geen wetten, belastingen of bedrijfssubsidies. Voorlichting en voorzieningen zijn typische instrumenten om gedrag te stimuleren.

Question 39Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

Wat wordt bedoeld met het begrip 'kiesdrempel'?

  1. De verplichting om te stemmen bij verkiezingen.
  2. Het minimumaantal stemmen dat een partij nodig heeft om een zetel te krijgen. Correct answer.
  3. De leeftijd waarop iemand mag stemmen.
  4. Het aantal zetels dat een partij maximaal kan halen.

Explanation

Een kiesdrempel is een minimumpercentage van de stemmen dat een partij moet halen om in het parlement te komen. In Nederland bestaat zo'n drempel niet landelijk. De leeftijd en opkomstplicht zijn andere onderwerpen.

Question 40Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

Een ambtenaar neemt een besluit over een uitkering zonder de betrokkene te horen. Welk beginsel van behoorlijk bestuur wordt hier geschonden?

  1. Het rechtszekerheidsbeginsel
  2. Het gelijkheidsbeginsel
  3. Het legaliteitsbeginsel
  4. Het hoorplichtbeginsel Correct answer.

Explanation

Het hoorplichtbeginsel houdt in dat een burger zijn mening moet kunnen geven voordat een besluit wordt genomen. Als de ambtenaar dat nalaat, is het besluit onzorgvuldig. De andere beginselen gaan over wettelijke grondslag, gelijke gevallen of duidelijkheid.

Question 41Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

Wat is het verschil tussen een publieke en een private organisatie?

  1. Een publieke organisatie maakt winst; een private organisatie niet.
  2. Een private organisatie wordt altijd door de overheid bestuurd.
  3. Een publieke organisatie is van de overheid; een private organisatie is van particulieren. Correct answer.
  4. Een publieke organisatie heeft geen werknemers in dienst.

Explanation

Publieke organisaties vallen onder de overheid, zoals een gemeente of een ministerie. Private organisaties zijn van burgers of bedrijven, zoals een vereniging of een BV. Winst en bestuur zeggen niet automatisch of iets publiek of privaat is.

Question 42Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

Een groep burgers richt een actiegroep op tegen de aanleg van een snelweg door hun wijk. Zij voeren gesprekken met de gemeente en organiseren een petitie. Wat is kenmerkend voor deze actiegroep?

  1. Zij is een officiële overheidsinstantie.
  2. Zij wil één specifiek doel bereiken en heeft geen brede politieke programma. Correct answer.
  3. Zij heeft leden die verplicht zijn om op de partij te stemmen.
  4. Zij wil meedoen aan verkiezingen en zetels halen in de gemeenteraad.

Explanation

Een actiegroep richt zich op een concreet onderwerp en probeert daar invloed op uit te oefenen. Zij doet niet mee aan verkiezingen en is geen overheidsinstantie. Dat onderscheidt haar van een politieke partij.

Question 43Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

Wat houdt het begrip 'sociale grondrechten' in?

  1. Rechten die de overheid verplichten te zorgen voor bestaanszekerheid, zoals huisvesting en onderwijs. Correct answer.
  2. Rechten die burgers beschermen tegen willekeur van de overheid.
  3. Rechten die burgers zelf kunnen afschaffen.
  4. Rechten die alleen gelden voor leden van de regering.

Explanation

Sociale grondrechten verplichten de overheid om voorwaarden te scheppen voor een menswaardig bestaan, zoals werk, huisvesting en onderwijs. Klassieke grondrechten beschermen juist tegen de overheid. De andere opties kloppen niet.

Question 44Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

Een politicus zegt in een debat: 'De overheid moet niet te veel bemoeienis hebben met het bedrijfsleven.' Bij welke stroming past deze uitspraak het beste?

  1. Het socialisme
  2. Het populisme
  3. Het confessionalisme
  4. Het liberalisme Correct answer.

Explanation

Het liberalisme benadrukt vrijheid en een beperkte rol van de overheid in de economie. Socialisme en confessionalisme zien juist een grotere rol voor de overheid of gemeenschap. Populisme is geen economische stroming in dezelfde zin.

Question 45Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

Een gemeente wil dat inwoners minder afval produceren. Zij verhoogt de afvalstoffenheffing voor huishoudens die veel afval aanbieden. Welk middel gebruikt de gemeente?

  1. Een verbod met straf
  2. Een financiële prikkel Correct answer.
  3. Voorlichting zonder gevolgen
  4. Een referendum

Explanation

Door meer te laten betalen bij veel afval geeft de gemeente een financiële prikkel om minder afval te produceren. Er is geen sprake van een verbod of van alleen voorlichting. Een referendum is een stemprocedure, geen heffing.

Question 46Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

Een gemeenteraadslid wil een onderwerp op de agenda van de raad zetten. Van welk recht maakt hij dan gebruik?

  1. Het recht van amendement
  2. Het recht van initiatief Correct answer.
  3. Het recht van enquête
  4. Het recht van interpellatie

Explanation

Het recht van initiatief houdt in dat een raadslid of een fractie zelf een voorstel op de agenda kan zetten. Daarmee bepaalt de raad mede welke onderwerpen worden besproken en besloten.

Question 47Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

Wat kenmerkt een dictatuur ten opzichte van een democratie?

  1. Er is een grondwet die de macht van de overheid beperkt.
  2. De burgers kiezen hun leiders via vrije verkiezingen.
  3. De rechterlijke macht is onafhankelijk van de regering.
  4. De macht is in handen van één persoon of een kleine groep zonder vrije verkiezingen. Correct answer.

Explanation

In een dictatuur ligt de macht bij een persoon of kleine groep die niet via eerlijke, vrije verkiezingen aan de macht komt. Kenmerken als vrije verkiezingen, onafhankelijke rechters en een beperkende grondwet horen juist bij een democratie.

Question 48Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

Een burger vindt dat de overheid onvoldoende doet tegen luchtvervuiling en wil de overheid via de rechter dwingen tot strenger beleid. Welk type recht past hierbij?

  1. Het bestuursrecht Correct answer.
  2. Het tuchtrecht
  3. Het privaatrecht
  4. Het strafrecht

Explanation

In het bestuursrecht gaat het om geschillen tussen burgers en de overheid over besluiten en optreden van de overheid. Een eis dat de overheid haar beleid moet aanpassen, hoort daarbij.

Question 49Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

Een groep burgers verzamelt handtekeningen om te bereiken dat een onderwerp in de gemeenteraad wordt besproken. Welk middel gebruiken zij?

  1. Een motie van wantrouwen
  2. Een algemene maatregel van bestuur
  3. Een burgerinitiatief Correct answer.
  4. Een koninklijk besluit

Explanation

Met een burgerinitiatief kunnen inwoners via handtekeningen afdwingen dat een onderwerp op de agenda van de gemeenteraad komt. Zo krijgen burgers invloed zonder zelf gekozen te zijn.

Question 50Maatschappijleer (algemeen vakgebied, indeling nog niet uit bron vastgesteld)

Wat houdt het beginsel van hoor en wederhoor in bij een rechtszaak?

  1. Dat alleen de rechter mag spreken tijdens de zitting.
  2. Dat beide partijen hun kant van de zaak naar voren mogen brengen voordat de rechter beslist. Correct answer.
  3. Dat de uitspraak openbaar wordt gemaakt.
  4. Dat een verdachte altijd een advocaat moet hebben.

Explanation

Hoor en wederhoor betekent dat beide partijen de gelegenheid krijgen hun verhaal en bewijs te presenteren. De rechter baseert de beslissing op wat beide kanten naar voren hebben gebracht.