VMBO BB Media, vormgeving en ICT cheat sheet

Zender, boodschap, ontvanger en feedback vormen samen het basismodel van communicatie; ruis is alles wat de boodschap verstoort.

Massa-communicatie kenmerkt zich door een groot, anoniem publiek en eenrichtingsverkeer; sociale media maken het publiek juist zichtbaar en tweerichtingsverkeer mogelijk.

Doel van een mediaboodschap: informeren, overtuigen, vermaken, activeren of waarschuwen; het doel bepaalt toon, kanaal en lengte.

Kanaalkeuze volgt uit doel en doelgroep: jongeren bereik je eerder via korte video op sociale media, ouderen eerder via tv of krant.

Doelgroep beschrijven gebeurt met kenmerken als leeftijd, opleiding, woonplaats, interesses en mediagebruik, niet met vage termen als 'iedereen'.

Objectieve informatie is controleerbaar en bronvermeld; subjectieve informatie bevat mening, emotie of reclamebelang.

Reclame is herkenbaar aan een afzender en een commercieel doel; sluikreclame (bijvoorbeeld een betaalde influencerpost) moet als reclame gelabeld worden.

Selectie en framinging: de media kiezen welke feiten en welk perspectief in beeld komen, waardoor hetzelfde nieuws verschillend kan overkomen.

Vormgevingsmiddelen: lijn, vorm, kleur, textuur, ruimte en licht; compositie is de ordening van die middelen op het vlak.

Primaire kleuren bij licht (RGB) zijn rood, groen en blauw; bij druk (CMYK) zijn het cyaan, magenta, geel en zwart.

Contrast ontstaat door verschil in kleur, grootte, dikte of toon; zonder contrast wordt een ontwerp onoverzichtelijk.

Hiërarchie maak je met grootte, dikte, kleur en witruimte, zodat de kijker eerst de titel ziet en daarna de details.

Lettertype-indeling: schreefloos (sans-serif) voor scherm en zakelijk gebruik, met schreef (serif) voor langere leesteksten in druk.

Beeldscherpte bij drukwerk: minimaal 300 dpi op ware grootte; voor scherm volstaat 72 tot 96 ppi.

Bestandsformaten: JPEG voor foto's met klein bestand, PNG voor transparantie en scherpe randen, SVG voor schaalbare logo's en vectoren.

Gulden snede en regel van derden plaatsen het hoofdmotief op een snijpunt van denkbeeldige lijnen, wat rustiger werkt dan precies in het midden.

Bestandsbeheer: mappenstructuur met vaste naamgeving (bijvoorbeeld project_versie_datum) voorkomt verlies en dubbele bestanden.

Back-upregel 3-2-1: drie kopieën, op twee verschillende media, waarvan één op een andere locatie.

Een bestandsextensie bepaalt welk programma een bestand opent; een verkeerde extensie geeft een foutmelding of beschadigd bestand.

Cloudopslag synchroniseert bestanden tussen apparaten; offline werken kan alleen als bestanden lokaal beschikbaar zijn gemaakt.

Wachtwoordregel: lang en uniek per account, met een wachtwoordmanager; tweestapsverificatie beschermt ook als een wachtwoord uitlekt.

Een URL bestaat uit protocol, domeinnaam, pad en eventueel query; controleer het domein, niet alleen de linktekst.

Spreadsheetformules beginnen met = en verwijzen naar cellen (bijvoorbeeld =SOM(B2:B10)); een absolute verwijzing met $-teken blijft vast bij kopiëren.

Auteursrecht: eigen werk maken met eigen of gelicentieerde beelden; Creative Commons-licenties bepalen of naamsvermelding en commercieel gebruik zijn toegestaan.

Een projectplan bevat doel, doelgroep, opdrachtgever, planning, takenverdeling en oplevermomenten; zonder die onderdelen is bijsturen lastig.

Een Programma van Eisen (PvE) bevat meetbare eisen en wensen; eisen zijn verplicht, wensen zijn optioneel en worden apart benoemd.

Een mijlpaal is een controleerbaar tussenresultaat met datum; een taak is het werk dat daarvoor nodig is.

Feedback ontvangen volgens de STARR-methode (situatie, taak, actie, resultaat, reflectie) maakt een evaluatie concreet en beoordeelbaar.

Versiebeheer met doorlopende nummering (v1.0, v1.1, v2.0) maakt zichtbaar wat is gewijzigd en welke versie is opgeleverd.

Opleveren betekent controleren op formaat, bestandsnaam, volledigheid en leesbaarheid op het doelapparaat voordat je inlevert.

Samenwerken in een project: leg afspraken over rol, deadline en bereikbaarheid schriftelijk vast, zodat verantwoordelijkheid niet verdwijnt.

Een presentatie heeft een vaste opbouw: opening met onderwerp en doel, kern in drie punten, slot met conclusie of oproep.

Privacy: verzamel alleen persoonsgegevens die nodig zijn (dataminimalisatie) en bewaar ze niet langer dan noodzakelijk.

De AVG geeft mensen recht op inzage, correctie en verwijdering van hun persoonsgegevens; toestemming moet vrij, duidelijk en intrekbaar zijn.

Phishing herken je aan urgentie, onbekende afzender, vreemde link en vraag om wachtwoord of betaalgegevens; nooit via de link inloggen.

Malware verspreidt zich via bijlagen, downloads en usb; houd software bijgewerkt en open onverwachte bijlagen niet.

Portretrecht: een herkenbaar beeld van iemand mag je niet zomaar publiceren; voor publicatie is toestemming nodig, met uitzondering voor nieuws of openbare gebeurtenissen.

Online pesten en haatzaaien: melden bij platform en vertrouwenspersoon; bewijs bewaren met screenshots inclusief datum en URL.

Ethisch handelen bij media: geen misleidende bewerkingen, geen deepfakes zonder duidelijke vermelding, en bronnen altijd noemen.

Sterk wachtwoordbeleid op school of werk: geen wachtwoorden delen, scherm vergrendelen bij weglopen en verdachte inlogpogingen melden.