HAVO Muziek flashcards

32 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.

Basso continuo

Doorlopende begeleidingspartij in de barok, meestal gespeeld door een akkoordinstrument (klavecimbel of orgel) plus een basinstrument. De bassist speelt de genoteerde lijn, de akkoordspeler vult akkoorden in volgens cijfers.

Sonatevorm

Driedelige vorm met expositie (eerste en tweede thema), doorwerking (ontwikkeling van motieven) en reprise (terugkeer van de thema's). Standaard in klassieke eerste delen van sonates en symfonieën.

Polyfone textuur

Textuur waarin meerdere zelfstandige melodieën gelijktijdig klinken, elk met een eigen lijn. Bij imitatie nemen de stemmen elkaars motief over. Tegenovergestelde van homofoon, waar één melodie door akkoorden wordt begeleid.

Gregoriaans

Eenstemmige, Latijnse kerkzang uit de middeleeuwen met vrij, niet-gemeten ritme. Gezongen door mannenkoor, zonder instrumentale begeleiding. Basis van de westerse kerkmuziek en van latere meerstemmigheid.

Majeurakkoord

Akkoord van grondtoon, grote terts en reine kwint, dus 4 + 3 halve tonen. Voorbeeld: C-E-G. Klinkt als grondakkoord in majeur en komt voor op trap I, IV en V in een majeurtoonsoort.

Mineurakkoord

Akkoord van grondtoon, kleine terts en reine kwint, dus 3 + 4 halve tonen. Voorbeeld: A-C-E. Klinkt donkerder dan majeur en staat op trap ii, iii en vi in majeur.

Authentieke cadens

Afsluiting met de opeenvolging dominant naar grondtoon (V-I). Geeft een sterke, definitieve slotindruk en markeert vaak het einde van een frase, sectie of stuk.

Plagale cadens

Afsluiting met de opeenvolging subdominant naar grondtoon (IV-I). Klinkt minder definitief dan de authentieke cadens en wordt vaak gebruikt in kerkelijke en popmuziek.

Ostinato

Kort muzikaal patroon dat exact op dezelfde toonhoogte blijft herhalen, meestal in de bas of begeleiding. Verschilt van een sequentie, die het patroon op andere toonhoogtes herhaalt.

Syncope

Ritmisch effect waarbij de nadruk tussen de tellen valt, zodat het maataccent wordt doorbroken. Herkenbaar aan een beklemtoonde noot op een onbeklemtoonde tel of tussen tellen.

Basso ostinato

Zelfde korte baspatroon dat voortdurend wordt herhaald terwijl de bovenstemmen variëren. Komt veel voor in barokmuziek, bijvoorbeeld in de passacaglia en chaconne.

Leitmotiv

Herkenbaar muzikaal thema dat aan een personage, voorwerp of situatie is gekoppeld. Bij elke verschijning wordt het gevarieerd in instrumentatie, tempo of toonsoort. Bekend uit opera en filmmuziek.

Bluesschema

Vast akkoordschema van twaalf maten met de volgorde I-IV-I-V-IV-I. Kenmerkend zijn blue notes (verlaagde derde en zevende) en call-and-response tussen zang en instrument.

Swingfeel

Uitvoeringswijze waarbij achtsten ongelijk worden gespeeld: de eerste langer, de tweede korter. Kenmerkend voor jazz en blues. Bij een shuffle is de verhouding vaak precies drie tegen twee.

Backbeat

Accent op de tweede en vierde tel van een vierkwartsmaat, meestal gespeeld door de snare drum. Kenmerkend voor rock, soul en pop en zorgt voor de typische drive.

Four-on-the-floor

Ritmisch patroon waarbij de basdrum op elke tel van de vierkwartsmaat klinkt. Typerend voor disco, house en veel elektronische dansmuziek, met een gelijkmatige dansbare puls.

Modulatie

Overgang naar een andere toonsoort binnen een stuk. Vaak naar de dominant of de parallelle mineur. Hoorbaar doordat het stuk even anders klinkt en het slotakkoord afwijkt van het begin.

Twaalftoontechniek

Compositietechniek waarbij alle twaalf chromatische tonen in een vaste volgorde (reeks) worden gebruikt voordat een toon terugkeert. Ontwikkeld door Schoenberg; vermijdt een hoorbare grondtoon.

Programmamuziek

Instrumentale muziek die een verhaal, landschap of gebeurtenis uitbeeldt, vaak met een toelichting in de titel. Kenmerkend voor de negentiende eeuw, bijvoorbeeld symfonische gedichten.

Strijkkwartet

Kamermuziekbezetting van twee violen, alt en cello. Elk instrument heeft een zelfstandige partij, waardoor de textuur vaak polyfoon is. Klassiek genre sinds Haydn en Mozart.

Concertino en ripieno

In het barokke concerto grosso is concertino de kleine solistengroep en ripieno het volledige orkest. De wisseling tussen beide groepen vormt het kernprincipe van het stuk.

Thema en variatie

Vorm waarbij een muzikaal thema eerst volledig klinkt en daarna in opeenvolgende variaties wordt veranderd in ritme, toonsoort, instrumentatie of textuur. Structuur: A-A'-A''-A'''.

Rondovorm

Vorm met een terugkerend hoofdthema afgewisseld met contrasterende delen: A-B-A-C-A. Het refrein (A) keert steeds terug in dezelfde gedaante, de tussenliggende delen verschillen.

Tessituur

Het toonhoogtegebied waarin een melodie of stem zich meestal ophoudt. Verschilt van bereik, dat de hoogste en laagste noot aangeeft. Bepaalt of muziek comfortabel zingbaar is.

Rubato

Vrij nemen van tempo binnen een frase: iets versnellen en daarna weer vertragen, zonder de grondpuls te verliezen. Middel voor expressie, vooral in romantische muziek.

Koraal

Eenstemmig gemeentelied in de volkstaal, gezongen in protestantse kerken. Ontstond in de reformatie en werd later meerstemmig bewerkt, onder anderen door Bach.

Pizzicato

Speelwijze waarbij een snaarinstrument wordt getokkeld in plaats van gestreken. Geeft een korte, plukkende klank en wordt vaak gebruikt voor ritmische of speelse effecten.

Transponeren

Alle noten van een melodie of akkoord met hetzelfde interval omhoog of omlaag verplaatsen, met aangepaste voortekening. Wordt gebruikt om muziek bij het bereik van een zanger te laten passen.

Kwantiseerfunctie

Functie in muzieksoftware die opgenomen noten op een vast ritmisch raster plaatst. Te veel kwantiseren maakt timing mechanisch; gedeeltelijk kwantiseren houdt een menselijke feel.

Call-and-response

Muzikale wisselwerking waarbij een zin door een stem of instrument wordt gezongen en daarna door een andere groep of instrument wordt beantwoord. Kenmerkend voor blues, gospel en volksmuziek.

Partituur lezen

Systeem van boven naar beneden lezen: eerst sleutel, maatsoort en voortekening, daarna per instrument de noten. Herhalingstekens en coda geven de volgorde van de secties aan.

Tijdcode in luisteranalyse

Notatie van minuten en seconden (mm:ss) waarop een muzikaal kenmerk hoorbaar is. Maakt een analyse controleerbaar en laat de lezer dezelfde plek in de opname terugvinden.