Roofmijt of spuit: tripsbestrijding in een chrysantenkas
Een chrysantenkwekerij van 1,2 ha heeft al drie seizoenen last van de californische trips. De larven veroorzaken littekens op de bloemknoppen; vanaf twee larven per bloemknop is de oogst onverkoopbaar. De kweker spuit nu om de zeven dagen spirotetramat. Uit monitoring blijkt dat het middel bij 40% van de tripspopulatie niet meer werkt, vermoedelijk door resistentieontwikkeling bij dat vaste interval. Als alternatief overweegt de kweker de roofmijt Amblyseius swirskii. Die heeft bij 25 °C een generatietijd van 15 dagen en een ontwikkelingsdrempel van 12 °C, en eet bij 25 °C ongeveer vijf tripslarven per dag; onder de 18 °C eet en plant de mijt vrijwel niet. De trips heeft een generatietijd van 12 dagen bij 25 °C en een ontwikkelingsdrempel van 10 °C. De kastemperatuur is in de zomer 24-26 °C en in februari-maart 15-16 °C. Een uitzetting van 25 roofmijten per m² kost € 0,35 per 100 stuks; de kweker wil dat om de veertien dagen herhalen. Eén bespuiting kost € 180 per hectare.
1. Beredeneer met het graaddagenmodel waarom roofmijten in februari-maart geen betrouwbare bestrijding geven, en geef aan vanaf welke kasomstandigheden biologische bestrijding wél kansrijk is.
Read the worked answer
Het aantal graaddagen per generatie is G = generatietijd × (T − ontwikkelingsdrempel).
- Trips: 12 dagen bij 25 °C en drempel 10 °C → 12 × 15 = 180 graaddagen.
- Roofmijt: 15 dagen bij 25 °C en drempel 12 °C → 15 × 13 = 195 graaddagen.
Bij 16 °C wordt de generatietijd van de trips 180/(16 − 10) = 30 dagen en die van de roofmijt 195/(16 − 12) ≈ 49 dagen. De roofmijt loopt dus bijna een factor 1,6 achter op zijn prooi, en bovendien eet hij bij 16 °C minder dan één tripslarve per dag. De tripspopulatie groeit sneller dan de roofmijt haar kan bijhouden: in februari-maart faalt de biologische bestrijding.
Kansrijk wordt het bij een structurele kastemperatuur boven circa 22 °C, dus ongeveer mei tot en met september. Bij 24 °C is de tripsgeneratie 180/14 ≈ 13 dagen en de mijtgeneratie 195/12 ≈ 16 dagen. Het verschil in generatietijd blijft klein, maar de consumptie (circa vijf larven per mijt per dag) is dan hoog genoeg om onder de schadedrempel te blijven - op voorwaarde dat er veel mijten tegelijk worden uitgezet (inundatief) en niet alleen een kleine startpopulatie.
2. Vergelijk de kosten van doorgaan met spirotetramat met die van een volledig biologische aanpak over een seizoen van 20 weken, en beargumenteer welke strategie je de kweker aanraadt.
Read the worked answer
Uitgangspunten: 1,2 ha = 12.000 m², 20 weken zomerseizoen.
Chemisch: € 180 per hectare per behandeling × 1,2 = € 216. Bij een vast interval van 7 dagen zijn dat 20 behandelingen: € 4.320 per seizoen. Probleem: 40% van de populatie is al resistent, dus de effectiviteit daalt en de kweker zal vaker of hoger moeten doseren - precies de spiraal die resistentie versterkt.
Biologisch: 25 mijten/m² × 12.000 m² = 300.000 mijten = 3.000 verpakkingen van 100 stuks × € 0,35 = € 1.050 per uitzetting. Elke 14 dagen betekent 10 uitzettingen: € 10.500 per seizoen.
De biologische aanpak is dus ruim twee keer zo duur. Toch is volledig doorgaan met spirotetramat geen verdedigbare keuze, want het middel is de enige nog werkende correctiemogelijkheid en raakt verder uitgehold. Advies: een geïntegreerde strategie. In februari-maart, als de roofmijt het niet redt, gericht chemisch ingrijpen met afwisselende werkzame stoffen en alleen boven de schadedrempel. Vanaf mei overstappen op roofmijten met hoge uitzetfrequentie, wekelijks de larven per bloemknop monitoren en pas corrigeren bij meer dan twee larven per knop. Zo blijven de kosten in de koude maanden laag en blijft de gevoelige chemie beschikbaar als noodsprong.
3. Ontwerp een proefopzet waarmee de kweker binnen één kas kan aantonen of de roofmijt de trips onder de schadedrempel houdt. Noem de grootste bron van vertekening en hoe je die uitsluit.
Read the worked answer
Opzet met herhaalde metingen in gerandomiseerde blokken:
- Verdeel de kas in minimaal zes blokken, bijvoorbeeld loodrecht op de temperatuurgradiënt bij de gevels.
- Splits elk blok in twee gelijke helften: roofmijt versus onbehandelde controle (of de huidige chemie).
- Loot welke helft welke behandeling krijgt, zodat de temperatuur- en lichtgradiënt niet samenvalt met de behandeling.
- Tel wekelijks het aantal tripslarven op 30 aselect gekozen bloemknoppen per veld, 's ochtends en blind: de teller weet niet welke behandeling er staat.
- Registreer temperatuur en luchtvochtigheid als covariabelen, want die bepalen de ontwikkelingssnelheid rechtstreeks.
- Looptijd minimaal 10 weken, zodat zes tripsgeneraties worden gevolgd.
- Analyse: vergelijk het gemiddelde aantal larven per knop tussen de behandelingen (variantieanalyse met blok als factor) en toets aan de drempel van twee larven per knop.
Grootste bron van vertekening is de temperatuurgradiënt in de kas: de kant bij de gevel is kouder, waardoor trips én roofmijt daar langzamer ontwikkelen. Randomiseren binnen blokken en temperatuur meenemen als covariabele sluit dat uit. Een tweede vertekening is de telmethode; blinderen en vaste telmomenten voorkomen dat de verwachting van de teller het resultaat stuurt. Herhaal de proef in een tweede seizoen, want één seizoen is te weinig om een populatie-effect te scheiden van seizoensruis.