VWO Natuur, leven en technologie flashcards

33 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.

Semi-conservatieve replicatie

Bij DNA-replicatie dient elke oude streng als matrijs, zodat elk dochter-DNA-molecuul één originele en één nieuw gesynthetiseerde streng bevat.

Codon

Een opeenvolging van drie mRNA-basen die tijdens translatie codeert voor één aminozuur of een stopsein; het ribosoom leest codons van 5' naar 3'.

Km (Michaelisconstante)

De substraatconcentratie waarbij de reactiesnelheid de helft van Vmax bedraagt; een lage Km wijst op een hoge affiniteit van het enzym voor het substraat.

Draagkracht K

Het maximale populatieaantal dat een ecosysteem duurzaam kan ondersteunen; in logistische groei nadert de populatie K asymptotisch en stopt de netto groei.

Negatieve terugkoppeling

Regelmechanisme waarbij een afwijking van de normwaarde het proces remt dat die afwijking veroorzaakte, waardoor de waarde rond het setpoint stabiliseert.

Zwaartekracht

De kracht waarmee de aarde aan een massa trekt, berekend als Fz = m·g, met g ongeveer 9,81 m/s² nabij het aardoppervlak en als richting verticaal omlaag.

Impulsbehoud

Bij een botsing blijft de totale impuls m·v constant zolang de uitwendige krachten in de botsingstijd verwaarloosbaar zijn; dit geldt ook bij onelastische botsingen.

Wet van Ohm

De stroomsterkte door een ohmse weerstand is recht evenredig met de spanning erover: U = I·R, mits de temperatuur en het materiaal constant blijven.

Parallelschakeling

Schakeling waarbij componenten op dezelfde twee knooppunten zijn aangesloten; de spanning over elk onderdeel is gelijk en de stroomsterkten splitsen zich op.

Wet van Snellius

Bij breking van licht aan een grensvlak geldt n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂; bij overgang naar een optisch dichter medium buigt de straal naar de normaal toe.

Vermogen en arbeid

Arbeid is kracht maal verplaatsing in de krachtrichting (W = F·s·cos θ); vermogen is de arbeid per tijdseenheid (P = W/t), met eenheid watt.

Concentratie in mol per liter

De hoeveelheid opgeloste stof in mol gedeeld door het volume in liter (c = n/V); bij verdunnen blijft het aantal mol gelijk en daalt de concentratie.

pH en pOH

pH = −log[H₃O⁺] en pOH = −log[OH⁻]; bij 298 K geldt in waterige oplossing pH + pOH = 14, zodat een lagere pH een zuurder mengsel betekent.

Buffer

Mengsel van een zwak zuur en zijn geconjugeerde base (of omgekeerd) dat de pH bij toevoegen van zuur of base slechts weinig laat veranderen.

Evenwichtsconstante K

Verhouding van productconcentraties tot reagentia-concentraties, elk verheven tot de coëfficiënt uit de reactievergelijking; K hangt af van de temperatuur.

Principe van Le Chatelier

Een evenwicht verschuift zodanig dat het de opgelegde verstoring (concentratie, druk of temperatuur) gedeeltelijk tegenwerkt; dit voorspelt de richting van de verschuiving.

Oxidatie en reductie

Oxidatie is verlies van elektronen en verhoging van het oxidatiegetal; reductie is opname van elektronen. Beide treden altijd samen op in een redoxreactie.

Ideaal gaswet

pV = nRT, met druk p in pascal, volume V in m³, temperatuur T in kelvin en R = 8,314 J/(mol·K); geldt bij lage druk en hoge temperatuur.

Kettingregel

Regel voor het differentiëren van samengestelde functies: de afgeleide van f(g(x)) is f'(g(x)) vermenigvuldigd met de afgeleide g'(x).

Afgeleide en extremen

Een stationair punt vind je door f'(x) = 0 op te lossen; een tekenwissel van f' of het teken van f'' bepaalt of het een maximum of minimum is.

Verdubbelingstijd

Bij exponentiële groei N(t) = N₀·gᵗ is de verdubbelingstijd gelijk aan log 2 gedeeld door log g, onafhankelijk van de beginwaarde N₀.

Binomiale verdeling

Kansverdeling van het aantal successen bij n onafhankelijke herhalingen met gelijke kans p; de verwachting is np en de standaardafwijking is √(np(1−p)).

Logaritmeregels

log(ab) = log a + log b, log(a/b) = log a − log b en log(aⁿ) = n·log a; deze regels gelden voor elk grondtal en zijn geldig voor positieve argumenten.

Bepaalde integraal

De bepaalde integraal van een functie over een interval geeft de netto oppervlakte tussen grafiek en horizontale as, met oppervlakten onder de as negatief geteld.

Programma van eisen

Opsomming van meetbare eisen en wensen waaraan een ontwerp moet voldoen, met per eis een toetsbaar criterium en eenheid zodat het resultaat objectief te beoordelen is.

Spanning en rek

Spanning is kracht per oppervlakte (σ = F/A) en rek is relatieve lengteverandering (ε = ΔL/L₀); de elasticiteitsmodulus E = σ/ε geldt in het lineaire gebied.

Overbrengverhouding

Bij een tandwieloverbrenging geldt i = z₂/z₁ = n₁/n₂, waarbij z het aantal tanden en n het toerental is; koppel en toerental zijn omgekeerd evenredig.

Rendement

De verhouding tussen nuttig geleverd vermogen of nuttige energie en de toegevoerde hoeveelheid, uitgedrukt in procenten; wrijving zet het verlies om in warmte.

Driehoeksverband in constructies

Een driehoek is vormvast en vervormt niet bij belasting; vakwerken met driehoeken voeren krachten als trek en druk via staven af en beperken buiging.

Onafhankelijke variabele

De variabele die de onderzoeker bewust instelt of kiest; de afhankelijke variabele wordt gemeten, terwijl andere factoren constant worden gehouden (ceteris paribus).

Systematische versus toevallige fout

Een systematische fout verschuift alle metingen in dezelfde richting door een apparaat- of methodefout; een toevallige fout spreidt metingen en neemt af bij middelen over meer waarnemingen.

Significante cijfers

Het aantal betrouwbare cijfers in een meetwaarde; bij vermenigvuldigen en delen bepaalt de meting met de minste significante cijfers het resultaat, bij optellen telt de decimaalpositie.

Correlatie versus causaliteit

Een statistisch verband tussen twee grootheden bewijst geen oorzaak; causaliteit vraagt om een mechanisme en om uitsluiting van alternatieve verklaringen of verstorende factoren.