Kalkaanslag en drie flessen schoonmaakmiddel
Onder de gootsteen van mevrouw Jansen staan drie flessen: een fles schoonmaakazijn (pH 3), een fles allesreiniger met ammonia (pH 11) en een fles chloorbleekmiddel (pH 12). Op de kraan en op de tegels in de badkamer zit een dikke laag kalkaanslag. Kalk bestaat vooral uit calciumcarbonaat. Mevrouw Jansen wil de kalk zo snel mogelijk weg hebben. Ze pakt de fles bleekmiddel, maar haar dochter zegt dat azijn beter werkt. Vorige maand goot mevrouw Jansen bleekmiddel en ammonia tegelijk in de gootsteen. Er kwam een scherpe lucht vrij en ze moest hoesten. Op de fles bleekmiddel staat: "Niet mengen met andere schoonmaakmiddelen. Bij contact met zuren komt chloorgas vrij." Op de fles azijn staat alleen dat je hem niet moet opdrinken. Mevrouw Jansen vraagt zich af welk middel ze moet gebruiken, of mengen het werk sneller maakt en hoe ze eigenlijk kan zien of een middel zuur is.
1. Welk van de drie middelen verwijdert de kalkaanslag? Leg je keuze uit met de pH en met het soort stof waar kalk van gemaakt is.
Read the worked answer
Kies de schoonmaakazijn.
Kalk is calciumcarbonaat: dat is een carbonaat. Carbonaten reageren met een zuur. Daarbij ontstaan koolstofdioxide (je ziet belletjes/bruisen), water en een zout. Het zuur lost de kalk dus echt op.
Schoonmaakazijn heeft pH 3. Dat is ruim onder de 7 en dus duidelijk zuur: azijn bevat azijnzuur en kan de kalk aantasten.
Ammonia (pH 11) en chloorbleekmiddel (pH 12) zijn juist basisch. Een base reageert niet met een carbonaat en lost kalk dus niet op. Met bleekmiddel maak je het oppervlak wel schoon en dood je bacteriën, maar de witte kalklaag blijft gewoon zitten. Je ziet ook geen bruisen.
Conclusie: azijn voor de kalk, bleekmiddel alleen voor het desinfecteren van oppervlakken.
2. Leg uit waarom het gevaarlijk is om bleekmiddel en ammonia te mengen, en waarom op de fles staat dat je bleekmiddel niet met zuren mag mengen.
Read the worked answer
Bleekmiddel + ammonia: deze twee middelen reageren met elkaar. Er ontstaan giftige gassen (chloorverbindingen, onder andere chloramine). Die prikkelen de ogen en de luchtwegen: je gaat hoesten, krijgt een branderige keel en kunt benauwd worden. In een kleine badkamer met weinig ventilatie kan dat echt gevaarlijk zijn. Dat verklaart de scherpe lucht en het hoesten van vorige maand.
Bleekmiddel + zuur: ook dan ontstaat een giftig gas, namelijk chloorgas. Daarom staat de waarschuwing er expliciet op: bij contact met zuren komt chloorgas vrij. Azijn is zo'n zuur, dus bleekmiddel en azijn mogen ook niet bij elkaar.
Veilig werken: nooit middelen mengen, één middel per keer gebruiken, de badkamer goed ventileren (raam open), handschoenen dragen en na het schoonmaken goed omspoelen met water. Gebruik azijn voor de kalk en bleekmiddel pas later, nadat de azijn is weggespoeld.
3. Hoe kan mevrouw Jansen controleren of een schoonmaakmiddel zuur of basisch is? Noem een methode en beschrijf wat ze dan ziet bij azijn en bij bleekmiddel.
Read the worked answer
Methode: een paar druppels van het middel op een strookje universeel pH-papier (indicatorpapier) doen en de kleur vergelijken met het kleurenkaartje op het doosje.
Wat ze ziet:
- Azijn (pH 3): het papier kleurt oranje tot rood. Rood/oranje betekent zuur.
- Ammonia (pH 11) en bleekmiddel (pH 12): het papier kleurt blauw tot paars. Blauw/paars betekent basisch.
- Iets met pH 7 (zoals kraanwater) kleurt groen: neutraal.
Alternatief: rodekoolsap werkt ook. Zuurtje erbij maakt het rood, een base maakt het blauwgroen. Met pH-papier is het voordeel dat je ook meteen een getal krijgt en dus kunt zien hoe sterk zuur of basisch een middel is.