VMBO BB Nask I cheat sheet

Dichtheid: ρ = m / V, met m in kilogram en V in m³ geeft ρ in kg/m³; 1 g/cm³ = 1000 kg/m³.

Zinken, zweven, drijven: een voorwerp zinkt als ρvoorwerp > ρvloeistof, zweeft bij gelijkheid en drijft als ρvoorwerp < ρvloeistof.

Snelheid: v = s / t; 1 m/s = 3,6 km/h, dus km/h delen door 3,6 geeft m/s.

Kracht: zwaartekracht Fz = m · g met g ≈ 9,8 N/kg; massa in kg, kracht in newton.

Druk: p = F / A met F in newton en A in m² geeft p in N/m² (Pa); 1 N/m² = 1 Pa.

Arbeid en vermogen: W = F · s (J) en P = W / t (W); bij gelijke snelheid geldt P = F · v.

Elektriciteit: spanning U in volt, stroom I in ampère, weerstand R = U / I in ohm.

Wet van behoud van energie: energie raakt niet kwijt maar verandert van vorm, bijvoorbeeld van elektrische naar warmte.

Grootheid, eenheid en symbool horen bij elkaar: lengte (l) in meter, massa (m) in kilogram, tijd (t) in seconde.

Voorvoegsels: kilo = 1000, centi = 0,01, milli = 0,001; 1 km = 1000 m en 1 mA = 0,001 A.

Rekenen met eenheden: zet alle gegevens eerst in SI-eenheden voordat je in de formule invult.

Aflezen van een grafiek: de horizontale as is de onafhankelijke variabele, de verticale as de gemeten grootheid.

Hellingsgetal van een rechte lijn: deel het hoogteverschil door het horizontale verschil om de constante te vinden.

Nauwkeurigheid: het aantal cijfers van een meetwaarde bepaalt hoe precies je een uitkomst noteert.

Meetinstrumenten: maatcilinder voor volume, balans voor massa, thermometer voor temperatuur.

Significantie en afronding: rond pas aan het eind af en noteer de eenheid achter elk antwoord.

Warmte stroomt van hoge naar lage temperatuur; bij gelijke temperatuur is er geen netto warmtestroom.

Soortelijke warmte: Q = c · m · ΔT, met Q in joule, m in kg en ΔT in °C of K.

Smelten en stollen gebeuren bij een vaste temperatuur; de temperatuur stijgt dan niet tot het helemaal gesmolten is.

Verdampen kost energie en condenseren levert energie op; dat verklaart waarom waterdamp bij verbranding warmte afgeeft.

Warmtetransport door geleiding gaat vooral goed in metalen, door stroming in vloeistoffen en gassen, door straling zonder tussenstof.

Isolatoren zoals lucht, piepschuim en glaswol vertragen warmtetransport en worden daarom als isolatiemateriaal gebruikt.

Rendement: η = (nuttige energie / totale energie) · 100%, uitgedrukt in procenten.

Bij een warmtepomp of cv-ketel: nuttige warmte is de warmte die in het water komt, verlies is warmte die naar de omgeving gaat.

Serie: de stroom is overal gelijk, de spanningen tellen op en de weerstanden tellen op: Rtot = R1 + R2 + ...

Parallel: de spanning is overal gelijk, de stromen tellen op en 1/Rtot = 1/R1 + 1/R2 + ...

De wet van Ohm geldt per onderdeel: U = I · R, dus een grotere weerstand bij gelijke stroom geeft meer spanning.

Vermogen: P = U · I; ook P = I² · R en P = U² / R zijn geldig bij een ohmse weerstand.

Energieverbruik: E = P · t, met P in kilowatt en t in uur geeft E in kilowattuur (kWh).

Een zekering of aardlekschakelaar beveiligt tegen te grote stroom of weglekstroom naar aarde.

Kortsluiting geeft een zeer kleine weerstand, een zeer grote stroom en daardoor brandgevaar.

Elektromagneet: stroom door een spoel maakt een magneetveld; meer windingen of grotere stroom versterkt het veld.

Licht reist in rechte lijnen; een voorwerp is zichtbaar doordat er licht van het voorwerp in je oog komt.

Spiegelwet: hoek van inval gelijk aan hoek van terugkaatsing, beide gemeten ten opzichte van de normaal.

Bij breking van lucht naar glas of water buigt de lichtstraal naar de normaal toe; omgekeerd buigt hij ervan af.

Lensformule: 1/f = 1/v + 1/b, met f brandpuntsafstand, v voorwerpsafstand en b beeldafstand.

Sterkte van een lens: S = 1/f, met f in meter geeft S in dioptrie (dpt).

Bolvormige lens: evenwijdige stralen door de lens komen samen in het brandpunt op afstand f achter de lens.

Geluid heeft een medium nodig; in vacuüm is er geen geluid, in water plant het zich sneller voort dan in lucht.

Geluidssnelheid in lucht is ongeveer 340 m/s; met s = v · t bereken je de afstand tot een geluidsbron.

Beweging met constante snelheid geeft een horizontale lijn in een s-t-diagram en een schuine rechte in een v-t-diagram.

Versnelling: a = Δv / Δt, met Δv in m/s en Δt in s geeft a in m/s².

Bij een v-t-diagram is de oppervlakte onder de lijn de afgelegde afstand.

Valversnelling: zonder luchtwrijving vallen alle voorwerpen met ongeveer 9,8 m/s² naar beneden.

Krachten tekenen: pijl begint in het aangrijpingspunt, lengte geeft de grootte en de richting geeft de werklijn.

Bij constante snelheid is de nettokracht nul: voortstuwende kracht en wrijving zijn even groot.

Wrijving zet bewegingsenergie om in warmte; zonder wrijving blijft een voorwerp in beweging.

Zwaartepunt en evenwicht: een voorwerp staat stabiel als de zwaartekrachtlijn door het steunvlak valt.

Stofeigenschappen zoals dichtheid, smeltpunt en kookpunt gebruik je om stoffen te herkennen.

Zuivere stof: smeltpunt en kookpunt zijn scherp; een mengsel smelt en kookt over een temperatuurbereik.

Faseovergangen: vast naar vloeibaar is smelten, vloeibaar naar gas is verdampen, gas naar vloeibaar is condenseren.

Chemische reactie: er ontstaan nieuwe stoffen met andere eigenschappen; bij een faseovergang verandert alleen de fase.

Massabehoud bij een reactie: de totale massa van de beginstoffen is gelijk aan die van de reactieproducten.

Verbranding is een reactie met zuurstof waarbij energie vrijkomt; zonder zuurstof dooft een vlam.

Indicator: rood lakmoespapier wordt blauw in een base, blauw lakmoespapier wordt rood in een zuur.

Corrosie is aantasting van metaal door zuurstof en water; een laag verf of vet beschermt het metaal.

Onderzoeksvraag, hypothese, uitvoering, meting, conclusie: een verslag volgt deze vaste volgorde.

Variabelen: houd alle grootheden gelijk behalve de onafhankelijke variabele die je bewust verandert.

Herhaal een meting meerdere keren en bereken het gemiddelde om toevallige meetfouten te verkleinen.

Systematische fout: het instrument wijkt steeds dezelfde kant op af, bijvoorbeeld een niet op nul gezette balans.

Tabel: zet de grootheid met eenheid in de kop, de onafhankelijke variabele in de eerste kolom.

Conclusie: koppel het antwoord aan de onderzoeksvraag en gebruik je meetgegevens als bewijs.

Als de metingen niet kloppen met de verwachting, noem je een mogelijke oorzaak in de discussie.

Veiligheid in het practicum: draag een bril bij verwarmen en chemische stoffen, en lees eerst de veiligheidskaart.

Dichtheid bepalen: weeg de massa en bepaal het volume met een maatcilinder of met de afmetingen (l · b · h).

Ondergedompeld volume: het volume van een onregelmatig voorwerp is de stijging van het waterniveau in de maatcilinder.

Massa meten: gebruik een balans, stel die eerst op nul en noteer de massa in gram of kilogram.

Temperatuur meten: de thermometer moet de stof raken en de temperatuur mag pas na stabiliseren worden afgelezen.

Kracht meten: gebruik een krachtmeter (veerunster) en hang het voorwerp rustig aan de haak.

Spanning en stroom meten: een voltmeter staat parallel over het onderdeel, een ampèremeter in serie in de kring.

Elektrische schakeling: sluit de kring pas na controle en gebruik een veilige spanning; nooit kortsluiten.

Meetgegevens verwerken: noteer bij elke meting de eenheid en bereken pas daarna de gevraagde grootheid.

Omrekenen van eenheid naar SI: 25 cm = 0,25 m, 250 g = 0,25 kg en 2 minuten = 120 s.

Formule kiezen: kijk eerst welke grootheden gegeven zijn en welke gevraagd is, en zoek de formule die die drie verbindt.

Formule omvormen: uit v = s / t volgt s = v · t en t = s / v; doe dezelfde bewerking aan beide kanten.

Eenheden in de uitkomst: meter per seconde, newton, joule, watt, pascal of ohm horen bij de berekende grootheid.

Schatting als controle: een fietser rijdt ongeveer 5 m/s en een leerling heeft een massa van ongeveer 50 kg.

Grafiek aflezen: zoek de waarde op de as op en lees de bijbehorende waarde op de andere as af.

Eenheid van energie: 1 kWh = 3,6 miljoen joule (3,6 · 10⁶ J).

Afronden: gebruik bij een eindantwoord het aantal significante cijfers dat past bij de minst nauwkeurige meting.

Dichtheid: ρ = m / V; water heeft een dichtheid van ongeveer 1,0 g/cm³ (1000 kg/m³).

Soortelijke warmte van water: c ≈ 4,2 J/(g·°C), dus 1 gram water 1 °C verwarmen kost ongeveer 4,2 J.

Kookpunt van water bij normale luchtdruk is 100 °C, smeltpunt 0 °C.

Geluidssnelheid in lucht bij kamertemperatuur ongeveer 340 m/s; licht in vacuüm ongeveer 3 · 10⁸ m/s.

Zwaartekracht op aarde: g ≈ 9,8 N/kg, afgerond vaak 10 N/kg gebruikt.

Netspanning in Nederland is 230 V met een frequentie van 50 Hz.

Vriespunt en smeltpunt van een zuivere stof zijn gelijk; bij een mengsel liggen die niet op één scherpe waarde.

Energie-eenheid: 1 joule is de energie bij een kracht van 1 N over een afstand van 1 m.

Bereken eerst de dichtheid in dezelfde eenheden als de tabel en vergelijk daarna met de stofeigenschap.

Bij een krachtendiagram: teken alle krachten en bepaal de nettokracht door tegengestelde krachten van elkaar af te trekken.

Bij een serieschakeling: bereken eerst Rtot, dan I = U / Rtot, en daarna per weerstand U = I · R.

Bij een parallelschakeling: bereken per tak de stroom met I = U / R en tel de stromen op.

Controleer of je antwoord logisch is: een fietser haalt geen 100 km/h en een lamp gebruikt geen 2300 A.

Bij een mengsel-opgave: gebruik de massa en het volume van het mengsel, niet van één bestanddeel.

Bij een warmte-opgave: bereken eerst Q met Q = c · m · ΔT en daarna P = Q / t als het vermogen gevraagd is.

Bij een opgave met rendement: nuttige energie is wat je wilt bereiken, totale energie is wat je erin stopt, η = nuttig / totaal.

Massa is de hoeveelheid stof in kilogram en verandert niet met de plaats; gewicht (zwaartekracht) is een kracht in newton.

Volume-eenheden: 1 dm³ = 1 liter = 1000 cm³ en 1 m³ = 1000 dm³ = 1000 liter.

Temperatuur in kelvin: T(K) = T(°C) + 273; een temperatuurverschil is in kelvin even groot als in °C.

Energie gaat bij een apparaat deels verloren als warmte; dat noem je het rendementsverlies.

Bij een beweging met constante snelheid is de nettokracht nul, ook al werken er wel krachten.

Bij een vrije val: na 1 s is de snelheid ongeveer 9,8 m/s en de gevallen afstand ongeveer 4,9 m.

Bij een hefboom: moment = kracht · arm, en in evenwicht is het moment links gelijk aan het moment rechts.

Bij een katrol: een vaste katrol verandert alleen de richting van de kracht, geen grootte.

Bij een tabel met meetwaarden: bepaal het verband door te kijken of de verhouding y / x constant is.

Als y / x constant is, is er een recht evenredig verband en geldt y = constante · x.

Als de grafiek een rechte lijn door de oorsprong is, is het verband recht evenredig.

Als de lijn niet door de oorsprong gaat, is het verband lineair maar niet evenredig.

Bij een kromme grafiek: gebruik de raaklijn om de snelheid op één moment te bepalen.

Bij een toenemende grafiek: de helling geeft aan hoe snel de grootheid verandert.

Bij een eenheid op de as: vermenigvuldig de aswaarde met de eenheid om de echte waarde te vinden.

Bij een staafdiagram: de hoogte van de staaf is de waarde en de volgorde van de staven is de categorie.

Een atoom bestaat uit een kern met protonen en neutronen en daaromheen elektronen.

Protonen zijn positief, elektronen negatief en neutronen hebben geen lading; een atoom is in totaal neutraal.

Atoomnummer is het aantal protonen en bepaalt welke stof het is.

Massagetal is het aantal protonen plus het aantal neutronen in de kern.

Een ion ontstaat als een atoom elektronen opneemt of afstaat, waardoor het een lading krijgt.

Molecuul: twee of meer atomen die met een chemische binding aan elkaar vastzitten.

Periodiek systeem: elementen staan op volgorde van atoomnummer en in groepen met vergelijkbare eigenschappen.

Metaal is meestal glanzend en geleidt stroom; niet-metaal geleidt meestal geen stroom.

Bewegingsenergie: Ek = ½ · m · v², met m in kg en v in m/s geeft Ek in joule.

Zwaarte-energie: Ez = m · g · h, met h in meter en g ≈ 9,8 N/kg.

Bij een vallend voorwerp wordt zwaarte-energie omgezet in bewegingsenergie; zonder wrijving blijft de som gelijk.

Veerenergie: de energie die in een ingedrukte of uitgerekte veer zit, komt vrij als de veer terugschiet.

Wet van behoud van energie: Ez + Ek blijft constant als er geen wrijving is.

Met wrijving wordt een deel van de energie warmte; de som van de energieën wordt dan kleiner.

Bij een slinger: in het hoogste punt is Ek nul en Ez maximaal, in het laagste punt is het omgekeerd.

Bij een botsing: de totale energie blijft behouden, maar een deel kan in warmte en vervorming gaan zitten.

Stroomkring: een gesloten kring met bron, draden en een verbruiker is nodig om stroom te laten lopen.

Stroomsterkte is de lading die per seconde door een doorsnede stroomt: I = Q / t, met Q in coulomb.

Lading van een elektron is ongeveer 1,6 · 10⁻¹⁹ C; dat gebruik je om het aantal elektronen te berekenen.

Spanning is de energie per lading: U = E / Q, met E in joule en Q in coulomb.

Weerstand: R = U / I; een grotere weerstand geeft bij gelijke spanning een kleinere stroom.

Geleider of isolator: metalen en grafiet geleiden, plastic en glas geleiden niet.

Een diode laat stroom maar in één richting door en werkt dus als eenrichtingsventiel.

Een LDR heeft een weerstand die afhangt van de hoeveelheid licht; een NTC heeft een weerstand die afhangt van de temperatuur.

Bronspanning: een batterij of accu levert gelijkspanning, het stopcontact levert wisselspanning van 230 V.

Bij wisselspanning keert de stroomrichting 100 keer per seconde om bij een frequentie van 50 Hz.

Een transformator werkt alleen met wisselspanning en verandert de spanning: Up / Us = Np / Ns.

Bij een ideale transformator blijft het vermogen gelijk: Up · Ip = Us · Is.

Een adapter zet 230 V wisselspanning om naar een lagere gelijkspanning voor een apparaat.

Een accu heeft een capaciteit in ampère-uur (Ah); met E = U · I · t bereken je de opgeslagen energie.

Een laadpaal of oplader: het vermogen P = U · I bepaalt hoe snel de accu wordt opgeladen.

Kortsluiting vermijden: nooit de polen van een accu met een draad verbinden, want de stroom wordt veel te groot.

Bij een serieschakeling van lampjes: één lampje kapot betekent dat alle lampjes uitgaan.

Bij een parallelschakeling: elk lampje werkt apart, dus één kapot lampje dooft de andere niet.

Bij een serieschakeling is de stroom overal gelijk en verdeelt de spanning zich over de onderdelen.

Bij een parallelschakeling staat over elke tak dezelfde spanning en verdeelt de stroom zich over de takken.

Een grotere weerstand in serie krijgt bij gelijke stroom een groter deel van de spanning.

Huisinstallatie: groepen staan parallel op 230 V, zodat elk apparaat dezelfde spanning krijgt.

Een aardlekschakelaar meet het verschil tussen de stroom in de fasedraad en de nuldraad; bij een lek schakelt hij uit.

Een zekering smelt door als de stroom te groot wordt en onderbreekt dan de kring.

Bij een lens: voorwerpsafstand v is de afstand van het voorwerp tot de lens, beeldafstand b van de lens tot het beeld.

Een positieve b betekent een echt beeld aan de andere kant van de lens; een negatieve b betekent een virtueel beeld.

Vergroting: N = b / v; N groter dan 1 betekent een vergroot beeld.

Bij een bolle lens (convergerend) is f positief; bij een holle lens (divergerend) is f negatief.

Voor een scherp beeld op een scherm moet het beeld echt zijn, dus b positief.

Bij een loep staat het voorwerp binnen de brandpuntsafstand en zie je een virtueel, vergroot beeld.

Lichtbreking: de brekingsindex van lucht is ongeveer 1,0 en van water ongeveer 1,33.

Bij een prisma wordt wit licht gesplitst in kleuren doordat elke kleur een andere brekingsindex heeft.

Geluid is een trilling die zich door een stof voortplant als een drukgolf.

Frequentie in hertz (Hz) bepaalt de toonhoogte: meer trillingen per seconde geeft een hogere toon.

Amplitude bepaalt de geluidssterkte: een grotere amplitude geeft meer geluid.

Het menselijk oor hoort ongeveer van 20 Hz tot 20 000 Hz; daarboven is ultrasoon, daaronder infrasoon.

Geluid heeft een tussenstof nodig en plant zich in vaste stoffen sneller voort dan in lucht.

Geluidssnelheid in lucht ongeveer 340 m/s; de afstand tot een bliksem is ongeveer 340 m per seconde tussen flits en donder.

Geluidshinder beperk je met isolatie, demping en een grotere afstand tot de bron.

Echo: geluid kaatst terug en komt later aan; met de tijd tussen geluid en echo bereken je de afstand.

Straling: warmte kan zonder tussenstof worden overgedragen, bijvoorbeeld van de zon naar de aarde.

Een donker oppervlak absorbeert meer straling en zendt ook meer straling uit dan een licht oppervlak.

Geleiding gaat via direct contact en verloopt goed in metalen door vrije elektronen.

Stroming: warme vloeistof of warm gas stijgt op en koude daalt, waardoor een stromingskring ontstaat.

Een spouwmuur met lucht en glaswol werkt als isolatie doordat stilstaande lucht slecht geleidt.

Dubbel glas vermindert warmteverlies door geleiding en door stroming tussen de ruiten.

Een radiator verwarmt vooral door stroming van lucht langs het warme oppervlak.

Warmteverlies in huis: via dak, muren, ramen en vloer; isoleren vermindert dat verlies.

Fotosynthese: planten nemen koolstofdioxide en water op en maken met licht energie; daarbij komt zuurstof vrij.

Verbranding van een brandstof met zuurstof levert koolstofdioxide, water en warmte.

Ademhaling is een langzame verbranding van voedingsstoffen met zuurstof in je lichaam.

Bij een reactie in woorden: beginstoffen → reactieproducten; tel de atomen aan beide kanten.

Zuurstof herken je met een gloeiende houtspaander die weer gaat branden.

Koolstofdioxide herken je met helder kalkwater, dat troebel wordt.

Waterstof herken je met de knalproef: een brandend lucifer bij het gas geeft een knal.

Een ontledingsreactie breekt een stof af tot eenvoudigere stoffen, bijvoorbeeld water via elektrolyse tot waterstof en zuurstof.

Zuur: smaakt zuur, kleurt blauw lakmoes rood en heeft een pH lager dan 7.

Base: kleurt rood lakmoes blauw en heeft een pH hoger dan 7; zeep en ammonia zijn voorbeelden.

Neutraal: pH = 7, zoals zuiver water; lakmoes verandert niet van kleur.

pH-schaal loopt van 0 tot 14; een verschil van 1 in pH betekent een factor 10 in zuurgraad.

Zuur en base neutraliseren elkaar tot een zout en water, bijvoorbeeld zoutzuur met natronloog.

Indicator: een stof die van kleur verandert als de pH verandert, zoals lakmoes of universeel indicatorpapier.

Universeel indicatorpapier geeft een kleur die je vergelijkt met een kleurenkaart om de pH te schatten.

Zure regen ontstaat doordat verbrande brandstof zwaveldioxide en stikstofoxiden vormt die met water zuur maken.

Mengsel scheiden: filtreren houdt vaste stof tegen en laat vloeistof door.

Bezinken: een vaste stof zakt naar de bodem als hij zwaarder is dan de vloeistof.

Indampen: de vloeistof verdampt en de opgeloste vaste stof blijft achter.

Destilleren: door verschil in kookpunt scheid je een vloeistof van een opgeloste stof of van een andere vloeistof.

Extraheren: een stof lost beter op in het ene oplosmiddel dan in het andere en gaat daardoor over.

Chromatografie: stoffen worden gescheiden doordat ze verschillend snel met het oplosmiddel meelopen.

Centrifugeren: door snelle ronddraaiing zakt de vaste stof naar de buitenkant of bodem.

Zeef of filter: de maaswijdte bepaalt welke deeltjes worden tegengehouden.

Verbrandingsdriehoek: brandstof, zuurstof en een temperatuur boven de ontbrandingstemperatuur zijn alle drie nodig.

Zuurstof wegnemen blust een brand, bijvoorbeeld met een deksel of blusschuim.

Brandstof wegnemen blust, bijvoorbeeld door het gas af te sluiten.

Koelen tot onder de ontbrandingstemperatuur blust, bijvoorbeeld met water.

Ontbrandingstemperatuur is de temperatuur waarbij een stof vanzelf of met een vlam blijft branden.

Een vlam is een gas dat brandt; een gloeiende vaste stof brandt zonder vlam.

Koolstofmonoxide ontstaat bij onvolledige verbranding en is giftig en reukloos.

Bij een brand in huis: nooit water op een elektrisch apparaat of op brandende olie gooien.

Beweging vastleggen: meet de afstand per tijdseenheid en zet die in een tabel.

Afstand-tijd-diagram: de helling van de lijn is de snelheid; een steilere lijn betekent een grotere snelheid.

Snelheid-tijd-diagram: de oppervlakte onder de lijn is de afgelegde afstand.

Versnelling: een schuine lijn in een v-t-diagram betekent dat de snelheid verandert.

Bij een stilstaand voorwerp is de lijn in een s-t-diagram horizontaal.

Bij een eenparige beweging is de snelheid constant en is de s-t-lijn recht.

Bij een versnelde beweging wordt de s-t-lijn steeds steiler.

Bij een vertraagde beweging wordt de s-t-lijn steeds vlakker.

Kracht is een grootheid in newton (N) met een grootte, richting en aangrijpingspunt.

Zwaartekracht Fz = m · g, met g ≈ 9,8 N/kg; de kracht wijst altijd naar het middelpunt van de aarde.

Normaalkracht is de kracht van een oppervlak loodrecht op dat oppervlak; bij een horizontale tafel is die even groot als Fz.

Wrijvingskracht werkt tegen de beweging in en hangt af van de ruwheid en van de normaalkracht.

Bij een sleeppoging: de sleepkracht moet groter zijn dan de wrijving om te versnellen.

Nettokracht: de vectoriële som van alle krachten; bij constante snelheid is de nettokracht nul.

Massa is een eigenschap in kilogram en blijft gelijk; gewicht is de zwaartekracht in newton.

Op de maan is g ongeveer 1,6 N/kg, dus een voorwerp weegt daar minder maar heeft dezelfde massa.

Bij een hefboom: draaipunt, kracht en arm bepalen het moment: M = F · r.

De arm is de loodrechte afstand van het draaipunt tot de werklijn van de kracht.

In evenwicht is de som van de momenten links gelijk aan die rechts: F1 · r1 = F2 · r2.

Een grotere arm betekent dat je met een kleinere kracht hetzelfde moment maakt.

Bij een kruiwagen zit het draaipunt bij het wiel en de last tussen wiel en handvat.

Bij een schaar of tang werken twee hefbomen samen rond een gemeenschappelijk draaipunt.

Bij een takel of katrolsysteem verdeelt de last zich over de touwen en is de benodigde kracht kleiner.

Bij een hellend vlak is de benodigde kracht kleiner dan het gewicht, maar de afstand is groter.

Druk: p = F / A, met F loodrecht op het oppervlak en A in m²; de eenheid is pascal (Pa).

Een groter oppervlak bij gelijke kracht geeft een kleinere druk, zoals bij sneeuwschoenen.

Vloeistofdruk: p = ρ · g · h, met ρ in kg/m³ en h in meter; de druk hangt af van de diepte.

Luchtdruk op zeeniveau is ongeveer 101 300 Pa (ongeveer 1 bar).

In een vloeistof is de druk op dezelfde diepte in alle richtingen even groot.

Een hydraulische pers gebruikt de regel: kleine zuiger, kleine kracht, grote zuiger, grote kracht.

Bij een duiker neemt de druk toe met ongeveer 10 000 Pa per meter diepte in water.

Bij een barometer meet je de luchtdruk; bij een manometer meet je de druk van een gas.

Bij een practicum: lees eerst de opdracht en de veiligheidsvoorschriften voordat je begint.

Draag een veiligheidsbril bij verwarmen, bij zuren en basen en bij glaswerk onder druk.

Verwarm een reageerbuis schuin boven de vlam, met de opening van je af en naar niemand toe.

Gebruik een maatcilinder op ooghoogte en lees de onderkant van de meniscus af.

Elektrisch: gebruik geen beschadigde draden en raak nooit een schakeling aan terwijl die onder spanning staat.

Bij gemorst zuur: eerst verdunnen met veel water en daarna neutraliseren, nooit andersom.

Glaswerk: controleer op barsten voordat je het gebruikt, en verwarm het gelijkmatig.

Afval: gooi chemicaliën in de daarvoor bestemde bak, niet in de gootsteen.

Bereken eerst het volume uit de afmetingen als het voorwerp regelmatig is: V = l · b · h.

Bij een onregelmatig voorwerp: gebruik de onderdompelingsmethode en lees de stijging van het water af.

Weeg de massa op een balans en zet die om naar kilogram voordat je de dichtheid berekent.

Bereken ρ = m / V en vergelijk de uitkomst met de dichtheid van bekende stoffen.

Controleer de orde van grootte: aluminium heeft een dichtheid van ongeveer 2,7 g/cm³ en water 1,0 g/cm³.

Bij een mengsel: de dichtheid van het mengsel is de totale massa gedeeld door het totale volume.

Bij een hol voorwerp: het volume is het volume van de buitenkant, inclusief de holle ruimte.

Bij afronden: noteer de dichtheid met dezelfde nauwkeurigheid als de minst nauwkeurige meting.