VMBO GL/TL Nask I key terms

Een precieze vraag die met een experiment of meting beantwoord kan worden, waarbij je vooraf bedenkt welke grootheid je meet en welke omstandigheden gelijk blijven.

De factor die de onderzoeker zelf kiest of verandert in een experiment, zodat zichtbaar wordt welk effect die factor heeft op de gemeten uitkomst.

Een omstandigheid die tijdens een proef bewust niet verandert, zoals temperatuur of hoeveelheid stof, zodat het effect van de gekozen factor zuiver gemeten wordt.

Een uitspraak waarin je de meetresultaten koppelt aan de onderzoeksvraag, met vermelding van de gevonden waarden en eventueel een verklaring voor het patroon.

Het aantal cijfers van een meetwaarde dat werkelijk informatie geeft over de nauwkeurigheid, bepaald door de gebruikte meter en niet door extra cijfers op te schrijven.

De massa van één kubieke centimeter of één kubieke meter stof, berekend als massa gedeeld door volume; een stof met grotere dichtheid zinkt in een lichtere vloeistof.

Materiaal dat uit één soort moleculen of deeltjes bestaat, met een vaste smelt- en kooktemperatuur en dus geen bestanddelen die je apart kunt scheiden.

Materiaal dat uit twee of meer soorten stoffen bestaat die niet chemisch aan elkaar gebonden zijn, zoals zeewater of lucht, en dat je met scheidingsmethoden uit elkaar kunt halen.

Scheidingsmethode waarbij je een mengsel van een vaste stof en een vloeistof door een filter giet; de vaste deeltjes blijven achter en de vloeistof loopt door.

Scheidingsmethode waarbij je een vloeibaar mengsel verwarmt, de damp afkoelt en opvangt, zodat stoffen met verschillende kookpunten apart verkregen worden.

Scheidingsmethode waarbij je een oplossing verwarmt zodat de vloeistof verdampt en de opgeloste vaste stof als achterblijvend poeder of kristal overblijft.

Het kleinste deeltje van een element dat nog de eigenschappen van dat element heeft; het bestaat uit een kern met protonen en neutronen en daaromheen elektronen.

Een groep van twee of meer atomen die chemisch aan elkaar vastzitten, zoals water met twee waterstofatomen en één zuurstofatoom.

Een stof die uit slechts één soort atomen bestaat en niet door een chemische reactie in eenvoudigere stoffen te splitsen is, zoals ijzer of zuurstof.

Een overzichtelijke tabel waarin alle elementen op atoomnummer zijn gerangschikt, met stoffen die op elkaar lijken bij elkaar in dezelfde groep.

Een gebeurtenis waarbij bestaande moleculen uiteenvallen en nieuwe moleculen ontstaan, waardoor de beginstoffen verdwijnen en reactieproducten met andere eigenschappen verschijnen.

De regel dat bij een chemische reactie de totale massa van de beginstoffen gelijk blijft aan de totale massa van de reactieproducten, omdat er geen atomen verdwijnen of bijkomen.

Een notatie met formules van beginstoffen en reactieproducten, gescheiden door een pijl, waarin de coëfficiënten ervoor zorgen dat elk atoomsoort links en rechts even vaak voorkomt.

Een reactie van een brandstof met zuurstof waarbij warmte en licht vrijkomen; volledige verbranding van een koolstofverbinding levert koolstofdioxide en water.

Het reageren van een stof met zuurstof, waardoor een oxide ontstaat; bij een metaal zoals ijzer heet dat roesten en bij verbranding komt daarbij veel warmte vrij.

Het wegnemen van zuurstof uit een oxide, bijvoorbeeld wanneer ijzeroxide met koolstof wordt omgezet in ijzer; dit is het omgekeerde proces van oxideren.

Een getal van ongeveer 0 tot 14 dat aangeeft hoe zuur of basisch een oplossing is; onder de 7 is zuur, precies 7 is neutraal en boven de 7 is basisch.

Een stof die van kleur verandert bij een bepaalde zuurgraad, zoals lakmoes of fenolftaleïen, waarmee je kunt zien of een oplossing zuur of basisch is.

De reactie tussen een zuur en een base waarbij beide elkaars werking opheffen en een oplossing met een zout en water ontstaat, met een pH die richting 7 gaat.

Een verbinding die ontstaat uit een zuur en een base, opgebouwd uit positieve en negatieve ionen, zoals keukenzout dat in water in ionen uiteenvalt.

Een invloed die de snelheid of richting van een voorwerp kan veranderen of het voorwerp kan vervormen, uitgedrukt in newton en met een richting en aangrijpingspunt.

De kracht waarmee de aarde aan een voorwerp trekt, berekend als massa in kilogram maal ongeveer 9,8 newton per kilogram; deze kracht geeft een voorwerp zijn gewicht.

De hoeveelheid stof in een voorwerp, uitgedrukt in kilogram, die overal gelijk blijft, ook op de maan, in tegenstelling tot het gewicht dat daar kleiner is.

De afgelegde afstand per seconde, berekend als afstand gedeeld door tijd, meestal in meter per seconde of kilometer per uur.

De afstand die een voertuig aflegt vanaf het moment dat de bestuurder remt tot het stilstaat; bij hogere snelheid wordt deze afstand veel langer.

Het veranderen van de ene energievorm in de andere, bijvoorbeeld elektrische energie die in een lamp voor een groot deel wordt omgezet in warmte en maar voor een deel in licht.

De hoeveelheid energie die een apparaat per seconde gebruikt of afgeeft, berekend als energie gedeeld door tijd en uitgedrukt in watt.

Het percentage van de toegevoerde energie dat nuttig wordt gebruikt, berekend als nuttige energie gedeeld door totale energie maal honderd procent.

Een gesloten route waarin elektrische stroom van de spanningsbron door draden en onderdelen terug naar de bron kan lopen; onderbreek je de route, dan stopt de stroom.

De elektrische energie per ladingseenheid die een spanningsbron aan de stroomkring levert, uitgedrukt in volt en gemeten met een voltmeter over een onderdeel.

De hoeveelheid lading die per seconde door een doorsnede van een draad stroomt, uitgedrukt in ampère en gemeten met een ampèremeter in serie.

De mate waarin een onderdeel de elektrische stroom tegenhoudt, uitgedrukt in ohm; een grotere weerstand geeft bij dezelfde spanning een kleinere stroomsterkte.

Het verschijnsel dat licht op een oppervlak weerkaatst, waarbij de hoek van inval gelijk is aan de hoek van terugkaatsing, gemeten ten opzichte van de normaal.

Het veranderen van richting van licht wanneer het schuin van de ene doorzichtige stof naar de andere gaat, bijvoorbeeld van lucht naar water of glas.

Doorzichtige, bolle of holle glazen onderdelen die licht bundelen of spreiden; een bolle lens maakt van evenwijdige stralen een brandpunt en werkt als vergrootglas.

De sterkte van geluid zoals het oor die ervaart, uitgedrukt in decibel op een schaal waarbij elke toename van 10 decibel als ongeveer twee keer zo luid klinkt.

Overlast door geluid dat ongewenst is, zoals verkeer of muziek, waartegen maatregelen mogelijk zijn zoals isolatie, een muur of een maximum aan decibels.

Het doorgeven van warmte binnen een stof of tussen stoffen die elkaar raken, doordat deeltjes hun beweging doorgeven; metalen geleiden goed, lucht en schuim slecht.

Het transport van warmte doordat een gas of vloeistof stroomt: opgewarmde vloeistof of lucht stijgt op en koudere stroomt aan, wat een verwarming in een kamer doet.

Het beperken van warmtetransport met een laag materiaal dat warmte slecht geleidt, zoals glaswol of dubbel glas, zodat een huis minder warmte verliest.

De hoeveelheid warmte die nodig is om een voorwerp of hoeveelheid stof één graad celsius in temperatuur te laten stijgen, afhankelijk van massa en soortelijke warmte.