Stoffen en materialen: eigenschappen, zuivere stoffen, mengsels en scheidingsmethoden
Stoffen en materialen: eigenschappen, mengsels en scheiden
De examenvragen gaan over het herkennen van stoffen aan eigenschappen, het onderscheiden van zuivere stoffen en mengsels en het kiezen van een passende scheidingsmethode.
Stofeigenschappen
Stofeigenschappen horen bij de stof, niet bij het voorwerp: dichtheid, smeltpunt, kookpunt, kleur, geur, oplosbaarheid, geleidbaarheid, brandbaarheid en hardheid. Vorm, massa en volume zijn geen stofeigenschap. Een zuivere stof heeft één smeltpunt en één kookpunt; een mengsel smelt en kookt over een traject.
Mengsels
- Homogeen: je ziet één fase, zoals zout water of lucht.
- Heterogeen: je ziet meerdere fasen, zoals zand in water of olie in water.
- Oplossing (vaste stof of gas in vloeistof, homogeen), suspensie (vaste deeltjes in vloeistof), emulsie (twee vloeistoffen), legering (mengsel van metalen).
- Een filter scheidt een suspensie; een emulgator houdt een emulsie tijdelijk gemengd.
Scheidingsmethoden
Kies op basis van het verschil: deeltjesgrootte → zeven en filtreren; dichtheid → bezinken, afschenken, centrifugeren; kookpunt → indampen en destilleren; oplosbaarheid → extraheren; aanhechting → chromatografie; magnetisme → magneet. Filtreren houdt een opgeloste stof niet tegen: zout water filtreren levert helder zout water.
Voorbeeld
Een mengsel van ijzervijlsel, zand en keukenzout. Eerst een magneet: ijzer blijft hangen. Dan water toevoegen en roeren: zout lost op, zand niet. Filtreren: zand blijft in het filter, zout water gaat erdoor. Het filtraat indampen: water verdampt, zout blijft achter. Wil je ook het water terug, gebruik dan destilleren.
Valkuilen
- Destilleren en indampen door elkaar halen: bij destilleren vang je de damp op en houd je beide stoffen.
- Filtreren gebruiken om een opgeloste stof te verwijderen.
- 'Zuiver' in het dagelijks taalgebruik verwarren met de scheikundige betekenis.
- Bij een scheidingsmethode niet benoemen op welk verschil in eigenschap je selecteert.