VMBO GL/TL Nask II flashcards

32 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.

Hypothese

Een toetsbare voorspelling die je met een experiment kunt controleren. Je formuleert hem vóór het onderzoek en trekt pas na de metingen een conclusie.

Onafhankelijke variabele

De factor die de onderzoeker zelf kiest of verandert, bijvoorbeeld de temperatuur. De afhankelijke variabele is wat je meet, zoals de groeisnelheid van de plant.

Verhoudingstabel

Een rekenschema waarin je twee grootheden in dezelfde verhouding zet. Je vermenigvuldigt kruislings om een onbekende waarde te berekenen, bijvoorbeeld bij schaal of snelheid.

Significante cijfers

Het aantal cijfers in een meetwaarde dat werkelijk informatie geeft over de nauwkeurigheid. Het antwoord mag niet meer significante cijfers hebben dan de minst nauwkeurige meting.

Emulgeren

Het verdelen van vet in kleine druppeltjes door gal, zodat lipase een groter oppervlak heeft om vet af te breken. Gal zelf bevat geen verteringsenzymen.

Darmvlokken

Kleine uitstulpingen in de wand van de dunne darm met haarvaten en lymfevaten. Ze vergroten het oppervlak sterk, zodat voedingsstoffen snel in het bloed worden opgenomen.

Gaswisseling in longblaasjes

Zuurstof gaat van de longblaasjes naar het bloed en koolstofdioxide gaat de andere kant op. Dit diffusieproces verloopt snel door de grote oppervlakte en de dunne vochtige wand.

Aspecifieke afweer

De algemene verdediging van het lichaam die elke indringer aanpakt, zoals huid, slijmvliezen, maagzuur en fagocyten. Er zijn geen antistoffen voor een bepaalde ziekteverwekker bij betrokken.

Dubbele bloedsomloop

Een stelsel met een kleine circulatie van hart naar longen en terug, en een grote circulatie van hart naar het lichaam en terug. Bloed komt daardoor tweemaal per omloop door het hart.

Voedselketen

Een reeks organismen waarin elk organisme het vorige opeet, van producent tot reducent. De pijlen geven de richting van de energiestroom aan, niet wie wie opeet.

Energiepiramide

Een weergave van de hoeveelheid energie per trofisch niveau. Per schakel gaat ongeveer negentig procent verloren als warmte, waardoor voedselketens maar enkele schakels lang zijn.

Koolstofkringloop

De kringloop waarin koolstof als CO₂ door fotosynthese in planten wordt vastgelegd en via verbranding, ademhaling en afbraak door reducenten weer vrijkomt.

Eutrofiëring

Verrijking van water met nitraat en fosfaat, waardoor algen massaal groeien. Na afsterven breekt dit materiaal af, verbruikt zuurstof en kunnen vissen sterven.

Biodiversiteit

De verscheidenheid aan soorten en aan erfelijke variatie binnen soorten in een gebied. Habitatverlies, vervuiling en versnippering verkleinen de biodiversiteit.

Bevruchting bij planten

De versmelting van de kern van een stuifmeelbuis met de eicel in het vruchtbeginsel. Uit het vruchtbeginsel ontstaat de vrucht en uit de zaadknop het zaad.

Windbestuiving

Bestuiving waarbij stuifmeel door de wind op de stempel van een andere bloem terechtkomt. Zulke bloemen zijn onopvallend, hebben veel stuifmeel en grote veerachtige stempels.

Dominant allel

Een allel dat zich in het fenotype uit bij een heterozygoot genotype (Aa). Het recessieve allel komt alleen tot uiting als beide allelen recessief zijn (aa).

Natuurlijke selectie

Het proces waarbij individuen met gunstige erfelijke eigenschappen meer nakomelingen krijgen, waardoor die eigenschappen in de populatie vaker voorkomen. Dit drijft evolutie.

Soort

Een groep organismen die onderling vruchtbare nakomelingen kan krijgen. In de binominale naam staat eerst het geslacht en daarna de soortaanduiding.

Dichtheid

De massa per volume-eenheid, berekend als massa gedeeld door volume in kilogram per kubieke meter of gram per kubieke centimeter. Water heeft een dichtheid van 1,0 g/cm³.

Destilleren

Scheidingsmethode op basis van verschil in kookpunt. Je verhit het mengsel, het laagst kokende bestanddeel verdampt en condenseert in een koeler tot vloeistof.

Filtreren

Scheidingsmethode op basis van verschil in deeltjesgrootte. Een suspensie wordt door filterpapier gegoten; vaste deeltjes blijven achter en het heldere filtraat loopt door.

Rendement

Het deel van de toegevoerde energie dat nuttig wordt gebruikt, uitgedrukt in procenten. De rest gaat verloren als warmte, waardoor het rendement altijd onder honderd procent blijft.

Zwaartekracht

De kracht waarmee de aarde aan een massa trekt, berekend als massa maal de valversnelling van ongeveer 9,8 N/kg. De kracht is naar het middelpunt van de aarde gericht.

Hefboomwet

Bij evenwicht geldt kracht maal arm links is gelijk aan kracht maal arm rechts. De arm is de loodrechte afstand van de kracht tot het draaipunt.

Druk

De kracht per oppervlakte-eenheid, berekend als kracht gedeeld door oppervlakte en uitgedrukt in pascal. Bij dezelfde kracht geeft een kleiner oppervlak een grotere druk.

Gemiddelde snelheid

De totale afgelegde afstand gedeeld door de totale tijd, ook als de snelheid onderweg verandert. Omrekenen: één meter per seconde is 3,6 kilometer per uur.

Serieschakeling

Schakeling met één stroompad. De stroomsterkte is overal gelijk, de spanning verdeelt zich over de onderdelen en de totale weerstand is de som van de weerstanden.

Parallelschakeling

Schakeling met meerdere stroompaden. De spanning over elke tak is gelijk, de stromen tellen op en de totale weerstand is kleiner dan de kleinste weerstand in de schakeling.

Wet van Ohm

Het verband tussen spanning, stroomsterkte en weerstand: U = I × R. Bij een constante weerstand geeft een grotere spanning evenredig meer stroom.

Elektrisch vermogen

De energie die een apparaat per seconde gebruikt, berekend als spanning maal stroomsterkte in watt. De verbruikte energie volgt uit vermogen maal tijd.

Elektromagneet

Een spoel met een ijzeren kern die magnetisch wordt zodra er stroom loopt. Het magnetisch veld wordt sterker bij meer windingen, grotere stroom en een ijzeren kern.