Taalverzorging: een alinea met vijf fouten herschrijven
Je krijgt in het examenonderdeel Taalverzorging de opdracht de volgende alinea uit een leerlingbetoog te verbeteren. De alinea moet zakelijk en bondig blijven en mag maximaal 80 woorden tellen. De tekst luidt: 'De laatste jaren is het aantal jongeren met een bijbaan sterk gegroeid. Hun werken steeds vaker in de horeca, omdat ze daar meer verdienen als in de supermarkt. Volgens het CBS heeft 62 procent van de vijftienjarigen een baan. Deze cijfers laat zien dat werken normaal is geworden. Toch onderschatten veel scholieren de gevolgen: hun cijfers gaan achteruit en ze slapen te weinig. Daarom zou de school hun moeten waarschuwen. Ik vind dat iedereen die een bijbaan heeft, zich moet beseffen dat school voor gaat.' In de beoordelingslijst staan drie criteria: correcte spelling en grammatica, congruente zinsbouw en een formele toon zonder clichés.
1. Wijs de vijf taalfouten in de alinea aan, verbeter ze en noem bij elke fout de regel.
Read the worked answer
'Hun werken' moet 'Zij werken' zijn. Regel: als persoonlijk voornaamwoord in de functie van onderwerp gebruik je 'zij', niet 'hun'. 'Hun' is bezittelijk of meewerkend voorwerp.
'meer verdienen als in de supermarkt' moet 'meer verdienen dan in de supermarkt' zijn. Regel: bij een vergrotende trap gebruik je 'dan', niet 'als'.
'Deze cijfers laat zien' moet 'Deze cijfers laten zien' zijn. Regel: onderwerp en persoonsvorm moeten in getal overeenkomen; 'cijfers' is meervoud.
'de school hun moeten waarschuwen' moet 'de school hen moeten waarschuwen' zijn. Regel: 'hen' gebruik je als lijdend voorwerp, 'hun' als meewerkend voorwerp.
'zich moet beseffen' moet 'moet beseffen' zijn. Regel: 'beseffen' is overgankelijk en wordt niet wederkerend gebruikt; 'zich realiseren' kan wel, maar dan verandert het werkwoord.
2. Herschrijf de alinea in zakelijke, bondige stijl. Behoud de inhoud en blijf onder de 80 woorden.
Read the worked answer
Een mogelijke herschrijving: 'Het aantal jongeren met een bijbaan is de laatste jaren sterk gegroeid. Zij werken steeds vaker in de horeca, omdat ze daar meer verdienen dan in de supermarkt. Volgens het CBS heeft 62 procent van de vijftienjarigen een baan. Deze cijfers laten zien dat werken normaal is geworden. Toch onderschatten veel scholieren de gevolgen: hun cijfers gaan achteruit en zij slapen te weinig. Daarom zou de school hen moeten waarschuwen. Ik vind dat iedereen met een bijbaan moet beseffen dat school voorgaat.'
Deze versie is zakelijker doordat 'steeds vaker' en 'steeds' niet onnodig worden herhaald, 'zij' consequent wordt gebruikt en de laatste zin is ingekort. De toon blijft formeel: geen uitroeptekens, geen spreektaal en geen clichés zoals 'te gek' of 'superbelangrijk'. De kern van het betoog blijft behouden.
3. Leg uit waarom 'hun cijfers' in de oorspronkelijke alinea wel correct is, terwijl 'hun moeten waarschuwen' fout is.
Read the worked answer
'Hun cijfers' is correct omdat 'hun' hier een bezittelijk voornaamwoord is: het zegt van wie de cijfers zijn. Je kunt het vervangen door 'de cijfers van hen' en de zin blijft kloppen. Bij een bezittelijk voornaamwoord is 'hun' de standaardvorm; 'hen' zou hier niet kunnen.
'Hun moeten waarschuwen' is fout omdat 'hun' daar geen bezit uitdrukt, maar verwijst naar de personen die gewaarschuwd worden. Zij zijn het lijdend voorwerp van 'waarschuwen'. Voor een lijdend voorwerp gebruik je 'hen': 'de school moet hen waarschuwen'. De verwarring ontstaat doordat beide woorden op dezelfde personen kunnen slaan; de grammaticale functie bepaalt de keuze, niet de betekenis. Daarom is het verstandig de zin te herschrijven en te testen: 'de school waarschuwt wie?' Antwoord: hen.